Opera en operette

Nogmaals Pagliacci en Cavalleria rusticana bij DNO

 

© Paul Korenhof, september 2019

 

Klik hier voor de bespreking van de première.

Naast 'grote' partijen als Otello, Tristan en Peter Grimes was Canio in Leoncavallo's korte opera Pagliacci een van de glansrollen van Jon Vickers. Zijn inleving in Canio's jaloezie werd bovendien vermaard onder zijn tegenspeelsters die niet zelden vreesden dat hij hen fysiek iets zou aandoen. In sterk contrast daarmee stond zijn vertolking van 'Vesti la giubba' zonder enig vertoon van dramatiek, melodramatische effecten of uitzinnige woede. Bij hem werd dit 'smartlied' het van tragiek doortrokken zelfbeklag van een zielig hoopje mens dat gebroken en gedesillusioneerd in de spiegel kijkt. Geen extravert lachsalvo, geen vocale uitbarstingen en geen grote gebaren, maar verdriet, verstilling en wanhoop.*)

Het verschil met de melodramatische vertolking vol uiterlijk vertoon van Brandon Jovanovich bij DNO kon nauwelijks groter zijn en bij de première was ik ook niet onder de indruk van zijn extraverte interpretatie. Het leek alleen onterecht dat helemaal te verwijten aan een zanger die met nog meer zaken dan alleen een groot orkest, een volledig open orkestbak en een dirigent zonder ervaring met een vooral voor zangers bijzonder lastige akoestiek.

Pagliacci: Brandon Jovanovich (foto DNO)

Het grote probleem bij de Amsterdamse 'PagCav' blijft de enscenering van Robert Carsen, weinig subtiel en meer gericht op het creëren van visuele effecten dan op een genuanceerde personenregie. Van enige aandacht voor diepere emoties en psychologische nuances is vooral in Pagliacci immers weinig te merken. Daarbij zijn alle drukte en beweging op de bühne zeker geen garantie voor dramatische spanning.

Ondertussen lijken zelfs in kostuums en toneelbeeld de lotgevallen van Canio en Nedda samen te vallen die van Pagliaccio en Colombina. Dat begint al met Canio's clownsmasker in de openingsscène, en het wordt nog duidelijker in de 'kostumering' - of het gebrek daaraan - tijdens de komedie in het tweede bedrijf. De door Leoncavallo beoogde dieptewerking wordt daardoor sterk afgevlakt en wat bij een sensitieve, op menselijke emoties gerichte regie navrant en tragisch kan worden, wordt hier theatraal vertoon met de personages als pionnen op het schaakbord van de regisseur.

Wel dient vermeld dat bij de voorstelling op 15 september in zowel Pagliacci als Cavalleria rusticana vooral de beide tenoren duidelijk beter op dreef waren dan bij de met spanning omgeven première, toen ook repetitiemoeheid mogelijk een rol speelde. In Pagliacci ontplooide Jovanovich een helder en strakker timbre met meer kleurnuances en met meer gevoel voor 'italianità', terwijl hij ook zijn dynamiek beter onder controle had.

Een misschien nog groter verschil was in Cavalleria rusticana te horen bij Brian Jagde. Ook zijn zang klonk beheerster met waar nodig een fraaie lyriek (Turiddu is een charmeur!), terwijl hij aan zijn vertolking ook een sterkere schijn van nonchalance wist te geven. Dat versterkte bovendien de dramatische spanning doordat zijn optreden van Turiddu nu nog sterker contrasteerde met de van tragiek doortrokken Santuzza van Anita Rachvelishvili.

Cavalleria rusticana: Brian Jagde en Anita Rachvelishvili (foto DNO)

Voor het aandeel van de overige solisten en het koor kan ik verwijzen naar mijn eerdere bespreking. Een verschil met de première was echter dat het NedPhO ditmaal onder leiding stond van Aldert Vermeulen die dertien jaar geleden dezelfde muziek ook al bij DNO gedirigeerd had. Over het geheel straalde zijn directie iets meer rust uit dan die van Lorenzo Viotti, maar soms ging dit gepaard met verlies van spanning, vooral in de intermezzi. Waar Viotti soms de neiging had het tempo sterk op te schroeven, koos Vermeulen voor iets meer rust ten gunste van de zangers; het wel weer opvoeren van het tempo in het duet van Santuzza en Alfio leidde echter tot enkele problemen in de synchronisatie.

___________________
1) Een van Vickers' aangrijpendste vertolkingen, een live-opname uit Buenos Airies (1968) zal te horen zijn in Opera Actueel van 29 september (klik hier). https://www.opusklassiek.nl/pk/opera_actueel/oa050721.htm


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links