DVD-recensie

Going against fate:

David Zinman repeteert Mahler VI

 

© Maarten Brandt, februari 2009

 

 

Going against† fate - Mahler: Symfonie nr. 6

Film van Viviane Blumenschein

dvd + cd RCA/Sony 88697 43544 9
• 80' • (dvd) + • 81' • (cd)

Formaat: NTSC 16:9
Gesproken taal: Duits en Engels
Ondertitels: Duits/Engels
Hoofdstukken:

    1. Konzertbeginn
    2. ‹ber die 6. Sinfonie
    3. Proben 1. Satz
    4. Alma-Thema
    5. ‹ber das dirigieren
    6. ‹ber das Tonhalle-Orchester
    7. ‹ber Gustav Mahler
    8. Andante Moderato
    9. Scherzo
    10. Finale Teil 1
    11. Hammerschlag
    12. CD-Aufnahmen
    13. Finale Teil 2
    14. Abspann

In november 2008 besprak ik de superaudio-cd uitgave van Mahlers Zesde symfonie door het Tonhalle-Orchester onder leiding van hun huidige chefdirigent, David Zinman (klik hier voor de recensie). Deze fraaie film van Viviane Blumenschein gunt ons meerdere blikken achter de schermen rond de desbetreffende opname en de concerten die daaraan voorafgingen. Maar niet alleen dat, want au fond is het ook een zeer geslaagd portret geworden van een van de beste continentale orkesten van Europa, want dat Zinman dat heeft weten te bereiken is zo duidelijk als wat. Ook al is het vreemd dat zijn thans lopende Mahler-cyclus, waarvan de productie van de Zesde symfonie de meest recente is, over het algemeen nogal koel is ontvangen, getuige bijvoorbeeld de recensie in een van de bekende Duitse opiniebladen op het gebied van klassieke muziek waarin deze uitgave ronduit wordt neergesabeld. Misschien is een en ander ook te wijten aan de hysterie die er zo langzamerhand rond Mahler is ontstaan, de niet te bedwingen behoefte van nogal wat dirigenten vůůr alles te willen imponeren door nog harder, nog sneller of langzamer en nog weet ik niet wat meer om hun punt te scoren (lees: hun onsterfelijke plaats in de Mahlerdiscografie te veroveren) in deze zo langzamerhand doodgespeelde symfonieŽn.

Daarom alleen al is het een verademing Zinman en de zijnen aan het werk te horen en te zien in deze prachtfilm. Waar het Zinman duidelijk om is begonnen is niet de Mahler van Zinman, maar de Mahler van Mahler, om het zo maar eens uit te drukken. Als zijn benadering al met iemand valt te vergelijken dan met de jonge Haitink, die eind jaren zestig van de vorige eeuw ook zo'n integere Zesde van Mahler voor Philips vastlegde met het toen nog niet Koninklijke Concertgebouworkest. Dat was een voor die tijd schitterende opname, tot stand gebracht onder supervisie van wijlen Jaap van Ginneken. Het eerste woord dat me hier te binnen schiet is integriteit en nog eens integriteit. Dezelfde instelling typeert de technische staf van deze fraaie Mahler-registratie, blijkens een opmerking in de film die ik u niet graag wil onthouden:

"We nemen het orkest op zonder in te grijpen. Het is niet onze opname. Alleen de klank telt. Ik schuif de microfoon niet verder open om de fluiten er meer uit te laten springen maar vraag aan David gewoon om de fluiten luider te laten spelen." Een dergelijk devies zou alom navolging verdienen. Waarom? Omdat dit is gedacht vanuit de partituur, dus de muziek zelf, en niet is ingegeven door wat er zich in het hoofd van een technicus afspeelt, die zijn concept coute que coute †wil doordrukken. En dit concept past gelijk een jas rond Zinmans omgang met Mahlers aanwijzingen, die volstrekt natuurlijk, onopgesmukt en daarom juist zo indrukwekkend op ons toehoorders overkomen.

De film bestaat in feite uit meerdere lagen, te weten (1) Zinman die ons als een voortreffelijke gids door de symfonie heen loodst, dikwijls zittend achter de piano en daarbij onderbroken door fragmenten uit de repetities, de concerten en de opnamenessies, (2) de wederwaardigheden van het orkest, waarbij de leden van het ensemble zich niet alleen over Mahler uitlaten, maar tevens over hun betrokkenheid bij het Tonhalle-Orchester en (3) fraaie natuurbeelden, die een schitterend contrast opleveren tussen Mahlers worstelingen met het leven en de natuur zelf die† onverschillig daarvan onafgebroken verandert, zich transformeert en vernieuwt. Natuurlijk ontbreken anekdotische verhalen niet, maar tegelijkertijd weet Zinman in sobere bewoordingen ook treffend de kern van Mahlers muziek in het algemeen en zijn Zesde symfonie in het bijzonder prima te raken. Over de finale merkt hij bijvoorbeeld op, dat de bestanddelen daarvan eerst heel fragmentarisch de revue passeren. Bestanddelen die vervolgens tijdens het verloop meer en meer op hun plaats vallen, in welk verband hij tevens wijst op de invloed van een dergelijke aanpak op niet alleen de toenmalige moderne muziek maar speciaal ook de filmpartituren die even later zouden verschijnen.

Een verhaal apart is het vinden tijdens de vele opnamenessies van de meest geschikte oplossingen om de talloze slagwerkeffecten te vereeuwigen. Zo heeft Zinman tijdens een van die sessies tal van uiteenlopende kisten en hamers laten uitproberen om het effect van de beide slagen (Zinman respecteert Mahlers uiteindelijke besluit om de derde klap te schrappen) zo optimaal mogelijk te kunnen realiseren, en dat hij daarin voorbeeldig is geslaagd kunt u in mijn reeds genoemde recensie van de Superaudio-cd's lezen.

Als bonus krijgt men bij deze dvd een cd in stereo van de studio-opname die los reeds in superaudio-formaat verscheen en die ook al heel goed klinkt. Wie meer over de film wil weten zij verwezen naar website www.goingagainstfate.com Deze fraaie film doet mijn verwachtingen ten aanzien van het vervolg van Zinman's Mahlercyclus alleen maar extra hoog gespannen zijn.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links