DVD-recensie

 

© Aart van der Wal, november 2021

 

Beethoven - Quatuor Ébène - The Complete String Quartets

DVD 1
Strijkkwartet nr. 7 in F, op. 59 nr. 1 - nr. 13 in Bes, op. 130 (met Grosse Fuge op. 133)
Opname: 13 okt. 2020, Philharmonie de Paris

DVD 2
Strijkkwartet nr. 1 in F, op. 18 nr. 1 - nr. 10 in Es, op. 74 - nr. 9 in C, op. 59 nr. 3
Opname: 13 okt. 2020, Philharmonie de Paris

DVD 3
Strijkkwartet nr. 3 in D, op. 18 nr. 3 - nr. 11 in f, op. 95 - nr. 8 in e, op. 59 nr. 3
Opname: 23 nov. 2020, Philharmonie de Paris

DVD 4
Strijkkwartet nr. 6 in Bes, op. 18 nr. 6 - nr. 15 in a, op. 132
Opname: 24 nov. 2020, Philharmonie de Paris

DVD 5
Strijkkwartet nr. 2 in G, op. 18 nr. 2 - nr. 16 in F, op. 135 - nr. 14 in cis, op. 131
Opname: 16 dec. 2020, Philharmonie de Paris

DVD 6
Strijkkwartet nr. 5 in A, op. 18 nr. 5 - nr. 4 in c, op. 18 nr. 4 - nr. 12 in Es, op. 127
Opname: 17 dec. 2020, Philharmonie de Paris

Quatuor Ébène: Pierre Colombet, Gabriel le Magadure, Marie Chilemme, Raphaël Merlin
Erato 0190296448126 • 9.06' • (6 dvd's)

 

Aan de corona-ellende lijkt werkelijk geen einde te komen. Nu is het weer een nieuwe ‘variant' die de gemoederen dagelijks danig bezighoudt en waarover de meest tegenstrijdige berichten over ons heen buitelen. Je hoort en ziet bijna niets anders meer dan verhalen en meningen, sinds enige dagen nu ook wat al snel lijkt te zijn ingeburgerd in zelfs kringen die niet het gymnasium hebben doorlopen: omikron, de vijftiende letter van het Griekse alfabet, slechts een van de vierentwintig, door de WHO aangeduid als de nieuwste zorgwekkende 'lettervariant'.

Vrijwel iedereen schreeuwt weer moord en brand, met als meest luidruchtige stemmen die in de horeca- en reisbranche, inderdaad de sectoren die het eerst in de vuurlinie van de lockdown liggen, terwijl het in de bepaald niet minder getroffen cultuursector – tenminste daarmee vergeleken - opnieuw ‘verdacht' stil blijft, en een enkele uitschieter op de sociale media daargelaten.

Maar hoe het met die nieuwe variant ook uitpakt, de schade zal ook ditmaal enorm zijn. De nieuwe maatregelen liegen er immers niet om. Met dat verschil dat wat voor de horeca en de reisbureaus in veel mindere mate geldt (beide bedrijfstakken hebben dankzij de versoepelingen in de zomer een financieel respectabele buffer weten op te bouwen), voor de cultuursector (die het van de zomer bepaald niet hoeft te hebben) veel ernstiger gevolgen heeft: omdat de daarin veroorzaakte schade zich niet of nauwelijks nog binnen een redelijke termijn laat herstellen.

We zien die enorme schade om ons heen, te beginnen bij de tienduizenden zzp'ers in de sector die toch al langdurig, en dit in tegenstelling tot de gevestigde instituten, het hoofd nauwelijks of zelfs in het geheel niet boven water hebben weten te houden. Of uit barre nood naar een andere professie moesten omschakelen. De musicus die nu bijvoorbeeld als tuinman (nog geen hovenier: dat duurt nog even...) door het leven gaat. Enzovoort.

We hoeven ons dus geen illusies te maken over hoe het muziekbedrijf er op dit moment maar ook straks voorstaat. Een afgekondigde ‘semilockdown' van drie weken die zomaar tot drie maanden kan worden verlengd; of een nog een grotere ingreep nodig is. Terwijl politiek Den Haag er nog werkelijk geen enkel benul van heeft hoe de problemen in de sector het hoofd moeten worden geboden. Het recente voorstel van de Raad voor Cultuur sneuvelde in het voorbijgaan.

Het betekent voor tallozen in het muziekbedrijf nog niet eens zwemmen tegen de stroom in. Om even bij die metafoor te blijven: de zwembaden zijn na vijven dicht. Wat dan nog resteert zijn optredens overdag met publiek, de programmering zo inventief mogelijk aanpassen. Ja, er zijn streaming-mogelijkheden, maar financieel zet dit nauwelijks zoden aan de dijk. Al blijf je als musicus wel mondiaal nog in contact met je publiek.

Er is ook de tocht naar de opnamestudio. Niet dat daar een land van melk en honing wacht, want de tijd is allang voorbij dat er voor een nieuwe opname stevig werd betaald. Ergo, het is tegenwoordig de normaalste zaak van de (muziek)wereld dat de artiest(en) zelf de opname merendeels, soms zelfs geheel, moet betalen. Hetzij geheel uit eigen middelen, hetzij met behulp van een intussen eveneens ingeburgerd fenomeen: dat van de crowdfunding. Menige nieuwe opname hebben we te danken aan musici die gedwongen werkloos thuis zitten.

Voor het fameuze Franse Quatuor Ébène was er in 2014 uiteraard nog niets aan de hand. Het muziekleven bruiste in het jaar dat het ensemble werd uitgenodigd om in 2020 in Carnegie Hall in New York alle Beethoven-kwartetten uit te voeren. Dit naar aanleiding van het 250ste geboortejaar van de componist. Het was meer dan uitdaging: het was een opgave van jewelste . Geen geen wonder dus dat de vier musici de uitnodiging al in hun komende programmering verdisconteerden. Daaruit vloeide in 2019 ook de tournee voort die het kwartet ondernam: Beethoven around the world, een wereldreis die hen naar onder meer Philadelphia, Wenen, Tokio, São Paulo, Melbourne, Nairobi en thuisbasis Parijs voerde. Ik besprak hier de daaraan gewijde, uit zeven cd's bestaande set, eveneens uitgebracht op het Erato-label.

Wat echter niet kon worden bevroed: dat de tournee slechts luttele weken eindigde kort vóór het uitbreken van de pandemie, toen het in januari 2020 het laatste applaus in ontvangst nam. Ik herinner me nog mijn laatste bezoek aan een concert, alvorens ‘het slot erop ging': een optreden van het Van Baerle Trio in de Jurriaanse Zaal in Rotterdam op 10 maart 2020 (elders op de site besproken).

Waarna het afzeggingen begon te regenen. Wat uiteraard ook voor het Ébène gold, waaronder de geplande optredens in New York. Maar daarmee was het Beethoven-project nog niet in de ban gedaan, want in de herfst van het ‘coronajaar' 2020 werd de cyclus alsnog verplaatst naar de Philharmonie in Parijs, een ware muzikale odyssee die zich in de maanden oktober, november en december, zij het noodgedwongen met slechts een beperkt of in het geheel geen publiek, zou afspelen. De ze videoproductie legt er getuigenis van af, uitgebracht op het Erato-label in co-productie met Arte France en Idéale audience.

De voor de hand liggende vraag is uiteraard in hoeverre het beeld op deze zes dvd's bijdraagt aan de muzikale beleving. Het antwoord kan echter niet eenduidig zijn omdat de perceptie ervan immers puur individueel is. Op o.a. YouTube zijn vele voorbeelden te vinden van zowel geslaagde als minder geslaagde of zelfs mislukte producties maar toegegeven, het oordeel ook in dit geval uiterst subjectief. Waar ik in ieder geval meestal grote problemen mee heb is met een beeldregistratie die afbreuk doet aan de muzikale beleving. Zoiets als in het muziektheater waar de entourage een grotere waarde krijgt toegekend dan de muziek, het evenwicht tussen beide volkomen zoek is geraakt. De regisseur die zich belangrijker acht dan de dirigent en daarmee de musici.

Daar is wat deze Erato-set betreft gelukkig geen enkele sprake van. De beeldregie is zo gekozen dat ondanks de vele close-ups de muzikale concentratie niet wordt verstoord. Of anders gezegd: de betrachte soberheid blijkt zeer effectief, dankzij de goed gekozen cameraposities, de niet opdringerige beeldwisselingen en de niet overdreven lichteffecten. Zelf vind ik het belangrijkste winstpunt dat het beeld geen afbreuk doet aan de door de vier kwartetleden uitgestraalde muzikale intensiteit, maar het eerder nog versterkt. Niet alleen in de technisch meest lastige passages (vooral in de snelle delen), maar ook als het op de expressie in de langzame delen aankomt. Het kan wel degelijk muzikale synergie opleveren als het auditieve en visuele element elkaar kunnen versterken, zoals dat door menigeen ook in de concertzaal wordt ervaren. De beeld- en geluidskwaliteit van deze dvd-set brengt die beleving wel erg dichtbij, al had het Blu-ray formaat er ongetwijfeld nog een dimensie aan toegevoegd.

Het kwartetspel zelf is van grote schoonheid en diepgang, zoals we het van dit ensemble gewend (en erdoor verwend) zijn. Ik hoef daarover hier niet uit te weiden, want dat heb ik al gedaan in de reeds genoemde recensie van Beethoven around the world.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links