B

Column

Kerstgedachte 2016:

Bestond er maar antitikkenpoeder!

 

© Maarten Brandt, december 2016

 

Klassieke muziek was in ons ouderlijk huis zo ingeburgerd dat het gewoonweg niet in me opkwam dat dit elders anders en, sterker nog: een allerminst vanzelfsprekende zaak was. Beide ouders, met mijn vader voorop (die in zijn werkzame leven specialist was aan het Gemeenteziekenhuis te Arnhem en als liefhebber uitstekend met de piano overweg kon), waren zeer muzikaal. De eerste (25 cm) elpee die ik me herinner en die ik als kleuter al meteen heel indrukwekkend vond was die met de drie grote koren uit de Matthäus-Passion, afkomstig uit de legendarische complete opname uit 1957 op Telefunken met de Nederlandsche (ja met sch) Bach Vereniging onder leiding van de toen onvolprezen Bachspecialist (Dr.) Anthon van der Horst. Ik heb die elpee grijsgedraaid, om het even in welk deel van het jaar, zomer, winter; het maakte allemaal niks uit. Een andere elpee die te pas en te onpas (Schubert: “Kent u vrolijke muziek? Ik ook niet.”) uit de kast moest worden gehaald, was die van het Requiem van Mozart onder leiding van Hermann Scherchen. Bach en Mozart waren aanvankelijk mijn helden, de rest vond ik nog te ‘modern'. Bach en Mozart en dan vooral Bach, want een volgende ontdekking waren de Vier orkestrale suites van de meester in een vertolking door het Weens Staatsoperaorkest onder leiding van Felix Prohaska, een uitvoering die anno nu menige wenkbrauw zal doen fronsen, maar voor mij – bij gebrek aan vergelijkingsmateriaal - niet stuk kon. Maar net als tegenwoordig Bach altijd wint, was dat ook toen (in de jaren vijftig) al het geval. Steevast als mijn leeftijdgenootjes buiten voetbalden zat ik aan de pick-up en de radio gekluisterd en was daar met geen stok weg te slaan.

Snikgeluiden
Toch kwam er al snel een verdere oriëntatie in mijn smaakontwikkeling, want het geval wil dat een van de vrienden van mijn ouders, de ziekenhuisapotheker Nico Schulte, die ook een groot amateurregisseur en dito toneelspeler was (en Shakespeare-kenner zonder gelijke! Wat kon die man prachtige declameren!), mijn ouders enthousiast wist te krijgen voor de Italiaanse opera. En zo kwamen er 25 cm en grote elpee's in huis met fragmenten uit opera's als Puccini's La Boheme, Verdi's Il trovatore, Rigoletto en Otello. Uitvoeringen uit het mono Decca-tijdperk, onder leiding van Alberto Erede en met als een van de toenmalige indrukwekkende protagonisten de tenor Mario de Monaco. Diens snikgeluiden bij de slotscene uit laatstgenoemd werk, het Niun mi tema, (“…un bacio, un bacio encora…”) staan mij nu nog onverminderd sterk in het geheugen gegrift!

 

Mijn vader kreeg ook de smaak te pakken, en kwam op een goede avond thuis met een elpee vol fragmenten uit Verdi's Don Carlo in de fameuze studio-opname (HMV de voorloper van EMI) onder Gabriele Santini met glansrollen van Tito Gobbi alias Posa en Boris Christoff in de rol van Philips II. Ik wist niet wat me overkwam! Mijn niet te stuiten verzameldrift waar het om juist dit werk in alle mogelijke versies gaat, moet zonder ook maar de geringste twijfel op deze ervaring worden teruggevoerd. Een andere Verdi-elpee was die met fragmenten uit Un ballo in maschera (RCA) onder Dmitri Mitropoulos met onder anderen Leonard Warren (Renato) en Marian Anderson (als de heks Ulrica!), die ook zo grijs is gedraaid dat de naald van onze pick-up wel aan de andere kant van de plaat terecht moet zijn gekomen.

 

Ritueel
Trouwens, het beluisteren van klassieke langspeelplaten was bij ons thuis niet zo maar wat. En, zeker niet als het een nieuwe uitgave betrof. Dat was niet minder dan een ritueel, dat de nodige voorbereiding vergde. Niet alleen moest mijn vader geen dienst hebben (want de telefoon ging er dan uit), ook ging mijn moeder zich opmaken, alsof het draaien van een elpee een concert betrof. Ik ruik, wanneer ik daar aan terugdenk, nog haar parfum. Een langspeelplaat – en in de jaren waarover ik spreek, namelijk die van ons eerste ouderlijk huis aan de Meyrooslaan te Arnhem, hadden wij nog geen stereo – op de draaitafel leggen en de muziek voorts tot je nemen, ja dat had gewoon iets magisch waar we ons nu nog – in een tijd waarin alles met behulp van slechts één muisklik meteen beschikbaar is – moeilijk iets bij kunnen voorstellen. Ook het aanschaffen van een elpee was een gebeurtenis waarbij men bepaald niet over een nacht ijs ging, integendeel. Daarbij; internet bestond niet en de communicatiesnelheid om er achter te komen welke opnames al dan niet beschikbaar waren, was dus uiterst traag. Mij staat nog levendig voor de geest hoe ik, na als beginnend middelbaar scholier, een uivoering via de radio te hebben gehoord van de Negende symfonie van Mahler, juist dat werk voor mijn verjaardag wilde hebben. Geen sinecure, want gezien de lengte van die symfonie (bovendien waren nog lang niet alle Mahlersymfonieën in studioregistraties verkrijgbaar) waren daar twee elpees voor nodig die samen goed waren van om en nabij het bedrag van 48 harde guldens. Gelukkig wist Cor Molenbeek – oud hoofdredacteur van het toentertijd prestigieuze blad Luister en belast met de leiding van de klassieke platenafdeling van van de pianowinkel Kettner en Duwaer aan het Willemsplein te Arnhem – uitkomst. Hij zou ons berichten als hij iets op het spoor was gekomen. En na de nodige weken ontvingen wij een keurige en uiterst stijlvolle brief van hem waarin hij schreef dat er net een opname bij CBS van deze symfonie was verschenen van het Columbia Symphony Orchestra onder leiding van niemand minder dan Bruno Walter. Iemand die mijn vader overigens ten zeerste bewonderde, gezien het feit dat hij de nodige uitvoeringen onder hem van symfonieën van Mozart, Beethoven en Brahms in de kast had staan. Ja, zo ging dat in die dagen.

 

‘Kampvuur'
Na onze verhuizing van de Meyroos- naar de Mendelssohnlaan, brak ook voor ons – we spreken nu over het begin van de jaren zestig – het stereotijdperk aan. Inmiddels kreeg ik zakgeld en alles daarvan besteedde ik aan klassieke elpees. Maar helaas, zoals ook Tjako in zijn bijdrage al schreef, voor de uitgaven van de grote klassieke labels – Philips, Deutsche Grammophon, Decca, HMV en CBS – daar moest behoorlijk diep voor in de beurs worden getast. Dus ook ik kwam doorgaans bij de Heliodor- en Turnabout Vox platen terecht, waartussen soms toch juweeltjes zaten zoals een – ook nu nog uitstekend door de beugel kunnende – uitvoering van de Zevende symfonie van Bruckner onder Hans Rosbaud en de Vierde symfonie van Carl Nielsen onder Igor Markevitch. Want wat men ook van Turnabout mag zeggen, qua repertoire telde hun catalogus menig interessant hoogstandje. Verder was er de budget serie Philips Fontana, met onder andere de Vierde symfonie van Bruckner onder Willem van Otterloo en de Negende van dezelfde meester onder Eduard van Beinum. Voor de duurdere producties was het wachten op verjaardagen alsmede Sinterklaas- en Kerstfeesten. Ik herinner me toen mijn discotheek te hebben mogen uitbreiden met onder meer de riante Decca-opname van de complete Matthäus-Passion onder Karl Münchinger, met een bezetting die ook de liefhebber van nu nog zal doen watertanden en waarin coryfeeën als bijvoorbeeld Elly Ameling, Peter Pears en Fritz Wunderlich de toon zetten. En – en naar aanleiding van een recensie van Hans Reichenfeld in het Algemeen Handelsblad die deze uitvoering de meest grandioze noemde sinds die welke hij live onder Mengelberg had gehoord - die door roeien en ruiten gaande Negende van Mahler met het London Symphony Orchestra onder Sir Georg Solti voor datzelfde label (met als legendarische opnameleider John Culshaw). Dat waren peperdure producties waarvan het niveau van de persingen – met een gekraak en geruis alsof men bij het kampvuur zat – in geen verhouding stond tot de werkelijke superieure opnamekwaliteit. Wat aan mij ooit de verzuchting heeft ontlokt “bestond er maar antitikkenpoeder!“*

______________
*) In die tijd had ik namelijk een droom over iemand die tegen woekerprijzen anti tikkenpoeder aan de man bracht waarin men de bewuste elpee dan zou moeten dompelen om vervolgens ongestoord van de muziek te kunnen genieten!


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links