Column

De affaire Gatti (1) ... Een onsmakelijk vervolg

 

© Aart van der Wal, januari 2019

 

Zondagavond 20 januari was Jan Raes, de algemeen directeur van het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO), te gast in het tv-programma Podium Witteman. De aanleiding was tweeërlei, om te beginnen het op zaterdag 19 januari officieel door de Amsterdamse burgemeester Halsema geopende eigen huis van het orkest. Daar, aan de Gabriël Metsustraat 16, op steenworp afstand van ‘het Gebouw', was een lang gekoesterde wens in vervulling gegaan: tien akoestisch geheel geïsoleerde muziekstudio's, waar de orkestleden ongestoord en ook zonder anderen te storen ("denk aan de buren!", zal het vaak hebben geklonken) kunnen repeteren. In het door de architect H.P. Berlage in 1908 ontworpen en kortgeleden van boven tot onder gerenoveerde en voor de dagelijkse muziekpraktijk geschikt gemaakte pand zijn er verder nog meerdere ontvangst-, kantoor- en vergaderruimten ingericht, waar musici, staf en relaties elkaar kunnen ontmoeten. In de Amsterdamzaal worden vanaf het komende seizoen workshops gehouden, schoolklassen in direct contact gebracht met de klassieke muziek en de musici die daarin excelleren, en vindt daar tevens maandelijks een voor het publiek toegankelijk concert plaats. Het RCO House (de officiële naamgeving) was mogelijk dankzij de financiële inbreng van fondsen, bedrijven, particulieren en zeker niet in de laatste plaats de geplande opbrengst van de toekomstige activiteiten in het Huis zelf. In totaal werd ruim 11 miljoen euro bij elkaar gesprokkeld. Dat Jan Raes er bijzonder trots op is spreekt bijna vanzelf en dat hij dat ook uitstraalde evenzeer.

Jan Raes, algemeen directeur van het Koninklijk Concertgebouworkest

Heet hangijzer
Daaraan vooraf was een nog steeds heet hangijzer voorafgegaan: het gedwongen vertrek van de Italiaan Daniele Gatti als chefdirigent van het KCO. De voorgeschiedenis kunt u hier lezen. Natuurlijk werd er vooral om die reden naar het daaraan gewijde vraaggesprek uitgekeken, want sinds augustus van het vorig jaar bleven zowel van de kant van het orkest als van de dirigent concrete mededelingen over wat er nu precies was voorgevallen, uit. Alle speculaties daarover ten spijt: het feit op zich telde, de rest was en bleef ‘vertrouwelijk'.

Meer vragen dan antwoorden
De uitleg van Jan Raes riep meer vragen op dan dat het antwoorden gaf. Deels lag dat aan de interviewer, die zich niet alleen onvoldoende in het onderwerp leek te hebben verdiept, maar zich daarbij niet bepaald vasthoudend toonde. Witteman had overigens niet de primeur, want een week eerder hadden lezers van Trouw, Het Parool en NRC Handelsblad al uit de mond van Raes het een en ander kunnen vernemen. Met als rode draad dat volgens de betrokken partijen was afgesproken dat de affaire inhoudelijk door hen niet in de openbaarheid zou worden gebracht. Als die afspraak er inderdaad concreet lag, was Raes in ieder geval de eerste die dat stilzwijgen heeft doorbroken, niet alleen in de genoemde kranten maar ook op tv.

In sneltreinvaart
Hoewel de publicatie in de Washington Post van 26 juli (2018), waarin de dirigent door twee zangeressen werd beschuldigd van ‘ongepast gedrag' in 1996 en 2000, de tot dan uitstekende relatie tussen orkest(bestuur) en chefdirigent al behoorlijk op de tocht had gezet, waren er ook berichten uit de eigen orkestgeledingen die daarop wezen of daarmee correspondeerden. Waarbij met recht van een sneltreinvaart mag worden gesproken, want nauwelijks een week na het verschijnen van het artikel in de Washington Post stond Gatti al met een verbroken contract buiten. Terwijl ik Raes niet ken als een manager die over een nacht ijs gaat, maar ook ook anderen (bestuur, orkestcommissie e.d.) een belangrijke stem in dit o zo gevoelige kapittel zullen hebben gehad. Het KCO en Gatti waren in augustus 2018 plotsklaps wereldnieuws, al was het dan helaas niet in artistieke zin.

Daniele Gatti in betere tijden

Spreekverbod
Heeft Raes als verantwoordelijke CEO toch te snel gehandeld? En had hij er beter aan gedaan zijn mond te houden? Is de procedure correct geweest? Voor iedere outsider (en daar mag in dit geval ook het merendeel van het orkest toe worden gerekend!) is dat niet of nauwelijks goed te beoordelen. Daarvoor ontbreekt (nog steeds) teveel informatie, de gememoreerde interviews ten spijt. Wat in deze affaire zeker ook doorweegt is het door het bestuur aan de orkestleden opgelegde spreekverbod: zij die weten of kunnen weten wat er precies is gebeurd, moeten er het zwijgen toe doen.

Afwijkende visie
Wat uit het interview in Podium Witteman wel duidelijk bleek was dat Raes en Gatti over de kwestie een volkomen afwijkende visie hebben. Niet alleen over de aanleiding, maar ook over de gevolgde procedure. Raes beweerde bij hoog en bij laag dat met Gatti over de meldingen vanuit het orkest concreet is gesproken, terwijl Gatti – bij monde van zijn advocaten – inmiddels heeft laten weten dat hij niet de kans heeft gekregen zich daartegen teweer te stellen omdat ze niet benoemd werden. Het gesprek met Raes zou uitsluitend over het artikel in The Washington Post zijn gegaan en niet – dus in tegenstelling tot de uitlatingen van Raes – over meldingen vanuit het orkest. Niet minder merkwaardig is het feit dat Gatti's advocaten al op onmiddellijk na de bekendmaking op 2 augustus van het gedwongen vertrek van Gatti bij het orkest een onderhoud met het orkestbestuur hadden aangevraagd, maar dat daarin pas op 19 november werd voorzien. En dan te bedenken dat de affaire al sleepte vanaf juni, toen Gatti's impresariaat – volgens Raes in NRC Handelsblad was het management zelfs ‘in paniek' – hem had benaderd omdat ‘een artikel in aantocht was' dat Gatti ernstig zou kunnen schaden.

Schriftelijke verklaring
Vrijwel direct na het interview van Witteman met Raes kwamen Gatti's advocaten met een schriftelijke verklaring, die hieronder in extenso wordt weergegeven:

Maestro Gatti has learnt with much surprise about the interviews by Jan Raes to the Press over the last weeks, as the parties had agreed that no statements would have been made pending discussions between their respective legal teams.

In addition, while he reserves the right to tell his side of the story, Maestro Gatti wishes to specify that the statements made by Mr Raes do not correspond to the truth and underlines as follows:

– As soon as he was informed of the intention of the Washington Post to publish an article which involved him, he immediately informed the RCO; – The article was published on July 26, 2018;

– From that moment onwards, he underwent several interviews with the RCO, without legal assistance, and all such interviews never concerned matters related to the RCO but only and exclusively the allegations of the Washington Post. All such interviews were conducted with an accusatory view, notwithstanding the fact that Maestro Gatti always denied that the events had taken place as described in the American newspaper;

– Only by reading the RCO statement published on August 2, 2018, did he learn about alleged “inappropriate experiences with female members of the RCO”. Such statement is considered as having untrue, offensive and defamatory contents;

– Following the contract termination, which the lawyers of Maestro Gatti immediately challenged on August 3, 2018, the latter have requested a meeting with the RCO management. Such meeting was only granted in the month of November 2018;

– During such meeting, which took place in Amsterdam on November 19, 2018, the lawyers of Maestro Gatti requested to be shown, under duty of confidentiality, the results of the internal investigation allegedly carried out by the RCO, but were denied such request;

– Also, in the course of the meeting Jan Raes was specifically questioned about the “inappropriate” behaviours of Maestro Gatti and he denied that such behaviours could have been qualified as sexual misconduct; – After the meeting, negotiations ensued between the legal teams, which led to the preparation of a joint statement. Such statement has not been made public also because Maestro Gatti did not accept to waive his request to obtain compensation. Discussions have stalled but have never been declared officially over;

– The RCO has terminated the contract with Maestro Gatti and made public accusations against him without informing him. He has been denied his right of defence from accusations that he deems unjust and that he strongly rejects.

In light of the recent statements rendered by Jan Raes to the Press, Maestro Gatti has no alternative but to acknowledge that the RCO management has no intention to reach an amicable settlement and that he will be forced to act accordingly.
Alberto Borbon & Matteo Guidotti

Doorslaggevende fout
Hoewel hieromtrent (nog) geen zekerheid bestaat, lijkt in deze affaire althans qua afwikkeling een mogelijk doorslaggevende, fundamentele fout te zijn gemaakt: de gesprekken tussen Raes en Gatti (voor zover er geen anderen bij waren betrokken) werden niet inhoudelijk genotuleerd en na goedkeuring van beider handtekening voorzien. Iedere manager behoort te weten dat in dit soort maar ook in andere zaken woord en wederwoord uitermate belangrijk, zo niet doorslaggevend (kunnen) zijn en dat in een dergelijk dossier de standpunten van beide partijen en de inhoudelijk gevoerde gesprekken schriftelijk vastgelegd behoren te zijn. Daarvan lijkt in het onderhavige geval geen enkele sprake te zijn, met als gevolg dat er geen eenduidigheid bestaat omtrent wat nu precies tijdens die gesprekken is gezegd en hoe dit proces zich heeft voltrokken. Misschien is dit het grootste verwijt dat uiteindelijk zal resteren en dat beide heren onverkort voor hun rekening mogen nemen (hoewel Gatti in eerste instantie ongetwijfeld overdonderd zal zijn geweest, wat mogelijk als een verzachtende omstandigheid mag gelden).

Vertrouwen
Hoe heeft die fout kunnen ontstaan? Raes heeft eerder aangegeven dat zelfs hij niet precies op de hoogte is van wat vanuit het orkest over het gedrag van Gatti is gezegd. Dat meldingen hierover in handen zijn gelegd van een daarvoor in het leven geroepen vertrouwenscommissie. Wat die er vervolgens mee heeft gedaan is nooit duidelijk geworden. Of die gesprekken zijn genotuleerd is onbekend (maar waarschijnlijk lijkt het niet). Evenmin zouden de (meeste?) orkestleden niet weten welke collega's wat hebben gemeld. Dat gebrek aan openheid wreekt zich vroeger of later. Het leidt tot ongemakkelijke situaties en het doet afbreuk aan bestaande, ongetwijfeld goede verhoudingen. Maar dat laat verder onverlet dat de gesprekken tussen bestuur en chedirigent genotuleerd hadden moeten worden. Uit de interviews met Raes wijst niets in die richting.

Het vervolg
Na het gedwongen vertrek van Gatti heeft een aantal door Gatti gedirigeerde orkesten nader onderzoek gedaan. Daaruit is van 'ongepast gedrag' niet gebleken. Bovendien heeft Gatti zijn carrière weer opgenomen door onder meer een verbintenis met de opera in Rome. Maar daarmee is de kwestie niet ten einde, zoals de slotzin uit de verklaring van Gatti's beide raadslieden al aangeeft: dat de dirigent geen ander alternatief heeft dan te accepteren dat het bestuur van het KCO niet van plan is om tot een vriendschappelijke schikking te komen en dat hij zich daardoor gedwongen ziet overeenkomstig te handelen.

Wordt vervolgd...


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links