CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, februari 2011

 

 

Sculthorpe: Port Arthur: In Memoriam (versie met trompet) – Djilile- The Fifth Continent for speaker and orchestra – Lament for cello and string orchestra – Little Suite for string orchestra – Night-Song – Port Arthur: In Memoriam (versie met hobo)

Peter Sculthorpe (speaker), Sue-Ellen Paulsen (cello), Tasmanian Symphony Orchestra o.l.v. David Porcelijn

ABC Classics ABC 456 363-2 • 63' •


Peter Sculthorpe is niet alleen Australië’s oudste en bekendste componist, hij is ook Australië’s leukste componist. Of eigenlijk moeten we zeggen Tasmanië, want dat is de plek waar hij tachtig jaar geleden werd geboren, waar hij opgroeide en waarnaar hij altijd weer terugkeerde en nog steeds woont. Je mag je dan ook best afvragen wat belangrijker is geweest voor Sculthorpe’s ontwikkeling als componist: zijn compositielessen in Cambridge bij Egon Wellesz, of het Australische landschap (en ‘zeeschap’). Beluistering van deze cd wijst in de richting van de tweede optie.

Maar om even wat dichter bij huis te blijven, Tasmanië heeft ook een klein maar dapper symfonieorkest, uitstekend van kwaliteit, dat jarenlang onder de bevlogen leiding van de Nederlandse dirigent David Porcelijn heeft gestaan. Wonderlijk eigenlijk dat Nederlandse dirigenten zeer succesvolle carrières in het buitenland kunnen opbouwen en in eigen land nauwelijks aan de bak of bok komen. Denk maar aan Kees Bakels, Hubert Soudant, en zelfs Hans Vonk, om er maar eens een paar te noemen. Toen deze cd werd opgenomen, in 1996, was David Porcelijn nog chef van het Tasmaanse orkest. Dat deze cd hier nu pas wordt besproken komt omdat het label ABC-classics pas sinds kort een distributiekanaal in Nederland heeft gevonden. Porcelijn is overigens niet de enige Nederlandse dirigent die in Australië actief was, Willem van Oterloo en Edo de Waart waren beide chefdirigent van het Sydney Symphony Orchestra.

Sculthorpe werd geboren op het eiland Tasmanië en studeerde aan de Universiteit van Melbourne en aan het Britse Wadham College in Oxford. Aanvankelijk combineerde hij een functie in het familiebedrijf met componeren, en zijn carrière kwam slechts moeizaam op gang. In de jaren 1960 brak hij voorzichtig door met een serie radicale werken onder de naam Sun Music I-IV. Maar pas toen hij de vijftig al was gepasseerd oogstte hij successen met werken die gebruik maakten van elementen uit de muziek van de Australische aboriginals en traditionele muziek uit Bali en Japan. Orkestwerken als Earth Cry, Kakadu en Mangrove gingen de wereld over en werden enthousiast ontvangen. Het zijn partituren waarin het slagwerk een opvallende rol speelt, de tonaliteit niet verlaten wordt zonder de dissonant te schuwen, en het verloop door lange klanklagen wordt bepaald. Dikwijls wordt een dragende rol toebedeeld aan de didjeridoo, een door termieten uitgeholde boomstam waaraan de aboriginals de meest onwaarschijnlijke geluiden weten te ontlokken.

Charles Ives en vooral Aaron Copland hebben de Verenigde Staten een muzikale identiteit verschaft. Op een soortgelijke wijze heeft Peter Sculthorpe kans gezien de Australische ziel in muziek te vatten, en in die zin is hij de belangrijkste componist van het continent, nu en in de toekomst. Doordat zijn werken ook internationaal gewaardeerd worden heeft hij deuren kunnen openen voor een nieuwe generatie van uitstekende Australische componisten.

De titel van deze cd, ‘The Fifth Continent’, spreekt voor zichzelf. Ieder stuk op deze schijf heeft iets te maken met de natuur, de geschiedenis, de smaak en de geur van Australië. Het langste werk is een witte raaf in de muziekwereld, een werk voor spreker en orkest, een declamatorium – lang geleden heette zoiets een melodrama – met uiteraard de titel ‘The Fifth Continent’, gecomponeerd in 1963. Bekende voorbeelden van zo’n declamatorium zijn ‘Lincoln Portrait’ van Aaron Copland, en – dichter bij huis – het ‘Bericht aan de Levenden’ van Hans Henkemans op een tekst van Henk van Randwijk. Oudere lezers zullen zich ongetwijfeld de jaarlijkse uitvoering van dit werk op 4 mei herinneren, op de televisie uitgezonden vanuit het Concertgebouw, waar Anton Kersjes dirigeerde en Hans Bentz van den Berg reciteerde. Sculthorpe neemt zelf de rol van de verteller waar, waarmee deze opname een dubbel element van authenticiteit verkrijgt. We mogen er direct aan toevoegen dat de tekst voor niet-Australiërs uiteraard geen emotionele lading heeft, maar dat er gelukkig veel meer muziek dan tekst te horen is.

De overige werken (werkjes) op de cd hebben eveneens een groot nostalgisch gehalte. Daardoor is deze uitgave vooral van belang voor liefhebbers die deze componist op de voet volgen. Voor nieuwkomers is er een aantrekkelijk alternatief: Naxos bracht een verzameling orkestwerken uit waarin een boeiend overzicht van de ontwikkeling van deze originele denker te beluisteren is (Naxos 8.557382 - klik hier).


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links