CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, januari 2020

 

Neuwirth: …miramondo multiplo… – Remnants of Songs … An Amphigony – Masaot/Clocks without Hands

Hakan Hardenberger (trompet), Gustav Mahler Jugendorchester o.l.v. Ingo Metzmacher (miramondo)
Antoine Tamestit (altviool), ORF Radio-Symphonieorchester Wien o.l.v. Susanna Mälkki (Remnants)
Wiener Philharmoniker o.l.v. Daniel Harding (Masaot)
Kairos 0015010KAI • 65' •
Live-opname: 15 april 2009, Musikverein, Wenen (miramondo), 5 nov. 2012 (Remnants), 9 mei 2015 (Masaot), Konzerthaus, Wenen

 

Ich lass mich nicht wegjodeln [ik laat me niet wegjodelen]
Olga Neuwirth

Olga Neuwirth is bepaald niet op haar mondje gevallen. Dat is ook wel nodig, want bovengenoemde uitspraak was een reactie op een opmerking van Jörg Haider, die haar werk wegzette als Weltkatzen-Musik – ook in het cultureel hoogstaande Oostenrijk zijn er zat mensen die geen goed woord over hebben voor elitaire subsidieslurpers. ‘Ich lass mich nicht wegjodeln' is de titel van een toespraak die ze in 2000 in Wenen hield bij een protestdemonstratie tegen de regeringsdeelname van Haiders FPÖ. De tekst is integraal te lezen op de website van Neuwirth.

Wat ons meer zou moeten verontrusten is de slinkse manier waarop Neuwirth in onverdachte media wordt neergezet. Op veel plaatsen kunnen we lezen dat ze ‘wellicht de belangrijkste vrouwelijke eigentijdse Oostenrijkse componist' is. Wie zich enigszins verdiept in het recente Oostenrijkse componeren moet al snel tot de conclusie komen dat Olga Neuwirth eenzaam aan de top staat van zowel mannelijke als vrouwelijke toondichters. Als enige van haar generatie wordt haar werk regelmatig uitgevoerd door vooraanstaande internationale orkesten, en in december 2019 ging haar opera Orlando in première bij de Weense Staatsopera. Een dubbele première: voor het eerst voerde dit illustere gezelschap een opera van een vrouwelijke componist uit.

Olga Neuwirth (foto Lukas Beck)

Olga Neuwirth werd geboren in Graz, in 1968. Haar vader is de jazzpianist en bandleider Harald (‘Harry') Neuwirth (Wenen, 1939), haar moeder had literaire aspiraties, en vaders broer is de avant-garde componist Gösta Neuwirth. Olga groeide naar eigen zeggen op ‘als een punkmeisje op het platteland' – maar was tegelijkertijd omringd door kunstenaars en (jazz)musici. Ze was gefascineerd door het spel van Miles Davis en begon op haar zevende met trompetles, vastbesloten om een beroemde jazztrompettist te worden. Een auto-ongeluk maakte op haar vijftiende een einde aan die droom. Componeren deed ze inmiddels ook, en dat werd haar bestemming, met filmmaken als tweede passie. Ze studeerde in San Francisco, Berlijn en Wenen, en boekte al vroeg haar eerste successen met muziektheatrale werken waarin ze muziek, film en gezongen of gesproken tekst combineert. Twee titels die eruit springen zijn Bählamms Fest (1999) en de video-opera Lost Highway (2003) naar de film van David Lynch, beide op een libretto van Nobelprijswinnares Elfriede Jelinek. Als vanzelfsprekend speelt de inzet voor maatschappelijk engagement en vrouwenemancipatie een belangrijke rol in haar theatrale werk.

Een belangrijke impuls ondervond Neuwirth door de opdracht (en dus het vertrouwen) van Pierre Boulez. Voor de tournee ter gelegenheid van de vijfenzeventigste verjaardag van de Maître met het London Symphony Orchestra schreef ze Clinamen/Nodus voor strijkinstrumenten (1999). Dat heeft ongetwijfeld de deur opengezet naar recentere opdrachten voor orkest, met en zonder solist, op deze cd zijn er drie verenigd. Allereerst het trompetconcert …miramondo multiplo… geschreven voor Hakan Hardenberger, die het in 2006 bij de Salzburger Festspiele in première gebracht met de Wiener Philharmoniker onder Pierre Boulez. Vervolgens het altvioolconcert Remnants of Songs, geschreven voor Antoine Tamestit en door hem in 2009 voor het eerst gespeeld in Neuwirths geboorteplaats Graz, door het Radio-Symphonieorchester Wien onder Peter Eötvös. Als derde het zuiver orkestrale Masaot/Clocks without Hands, geschreven in opdracht van de Wiener Philharmoniker.

Neuwirth heeft zich in de eerste helft van haar componistenbestaan vooral beziggehouden met theatrale uitingen, van film tot opera en toneelmuziek, en alles wat daar tussen ligt. In de nieuwe eeuw heeft ze opmerkelijke successen geboekt met grote orkestwerken, al dan niet met solisten. De drie werken op deze cd vormen daarvan een representatief voorbeeld, en ze bewijzen tevens het niveau waarop Neuwirth zich in de internationale muziekwereld bevindt. Dat niveau wordt nog eens bevestigt wanneer we de websites van haar uitgevers, Boosey en Ricordi, erop naslaan, met aangekondigde uitvoeringen door toporkesten. Wonderlijk dat het in Nederland niet verder is gekomen dan twee uitvoeringen in de Zaterdagmatinee (Miramondo kwam tot klinken in 2004 met Marco Blaauw als solist, te beluisteren op Soundcloud) en een componistenportret in het Holland Festival 2016. Het KCO heeft aan Neuwirth nog geen aandacht geschonken.

De werken op deze cd geven niet alleen een representatief beeld van de schrijfwijze van Neuwirth, ze zijn idiomatisch vanuit dezelfde optiek geschreven. Neuwirth schrijft dingen op die ze al een keer gehoord heeft, en waarvan ze lijkt te dromen. Flarden, scherven en wolkjes van geluid komen uit alle richtingen voorbij, van renaissanceklanken tot recente popmuziek. In het trompetconcert laat ze haar lievelingsinstrument los op een paar maten uit een opera van Handel, om even later even stil te staan op een fragmentje uit Send in the Clowns van Stephen Sondheim. In Masaot (Hebreeuws voor verhaal/reis) volgt ze de levensloop van haar joodse grootvader die vanuit de Balkan de Donau afreisde naar de lokkende Austro-Hongaarse hoofdstad. Het resultaat is zowel een hommage aan Mahler als een compendium van joodse volksmuziek. Uiteraard wordt dit alles ingebed in een onnavolgbaar eigen idioom, waarbij uit een groot orkest een rijkdom aan vervreemdende klanken op de luisteraar wordt losgelaten – klanken die hypnotiserend de aandacht trekken en weten vast te houden. Het zal niet verbazen dat Neuwirth in het begin van haar carrière door harde avant-gardisten met de nodige argwaan bekeken werd. Ze heeft doorgezet en zich door niemand laten uitjodelen. Een dappere vrouw.

________________
Klik hier voor de recensie van Emanuel Overbeeke.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links