CD-recensie

 

© Paul Korenhof, november 2021

Mayr: L'Amor conjugale

Chantal Santon-Jeffery (Zeliska/Malvino), Andrès Agudelo (Amorveno), Natalie Pérez (Floreska), Olivier Gourdy (Peters), Adrien Fournaison (Moroski), Bastien Rimondi (Ardelao)
Opera Fuoco
Dirigent: David Stern
Aparté AP267 (2 cd's)
Opname: Massy, april 2021

   

Na de opname van L'Amour conjugal van Pierre Gaveaux zat het er dik in dat we ook de versie van Giovanni Simone Mayr (1763-1845) konden verwachten. Het heeft even geduurd (ik had gerekend op het Beethoven-jaar), maar nu beschikken we dus over alle toonzettingen van de tekst van Jean-Nicolas Bouilly die voorafgingen aan Fidelio. Gaveaux, voor wie het oorspronkelijke libretto in 1798 werd geschreven, werd in 1804 gevolgd door Ferdinando Paëri met de eerste Italiaanse versie. Leonora or L'amore coniugale, en een jaar later door Mayr, op zijn beurt op de voet gevolgd door Beethoven's Leonore, waarna het negen jaar zou duren eer uiteindelijk Fidelio ten tonele kwam.

Van al die versies is die van Mayr muzikaal en in sfeer de meest 18de-eeuwse en de minst 'politieke', alsof de hele Franse Revolutie en de essentie van de 'bevrijdingsopera' aan hem zijn voorbijgegaan. Bij de opsluiting van Amorveno (Florestan) door de wrede Moroski is geen sprake van politieke motieven of zelfs de simpele dreiging van onthulde wandaden. De drijfveer is een ordinaire hartstocht of zo men wil: wellust. Als een tweede Scarpia (die overigens volgens Sardou en Puccini precies in die tijd door Tosca gedood werd) had hij zijn oog laten vallen op Zeliska, de geliefde van zijn slachtoffer die we in travestie tegenkomen onder de naam Malvino.

Moroski's motief, het uit de weg ruimen van een medeminnaar, plaatst het drama in een andere categorie en maakt de tekening van de karakters wat clichématiger. Mayr's Moroski wordt daardoor ook een heel ander personage dan Beethoven's Don Pizarro, waarbij ik moet aantekenen dat hij als karakter wel al meer kleuren heeft dan Gaveaux' Pizare, een kleine spreekrol die in slechts twee scènes optreedt.

Waar Gaveaux als Fransman echter niet om de Franse Revolutie heen kon - en waarschijnlijk ook niet wilde - maakte Mayr er meer een op de personages gericht drama van. Dat zijn librettist Gaetano Rossi de personages andere namen gaf, zal daarbij bedoeld zijn om vergelijkingen zoveel mogelijk te vermijden, zeker omdat voor de plot een duidelijk andere invalshoek werd gekozen.

Ook muzikaal zitten we in een andere wereld. Doet de muziek van Gaveaux enigszins denken aan die van Cherubini en horen we bij Paër de wereld van Cimarosa en Paisiello, bij Mayr moest ik regelmatig denken aan de opera's van Haydn. En dat niet alleen door het karakter van de muziek, maar ook door een vrijheid van vormgeving waardoor het publiek in Esterhazy ook regelmatig moet zijn verrast. Niet verwonderlijk, want Mayr schreef zelfs een verhandeling over Haydn en we weten dat hij diens muziek regelmatig ten voorbeeld stelde aan de studenten van het door hem in 1805 gestichte conservatorium in Bergamo (waar Donizetti al een jaar later - op 9-jarige leeftijd - tot zijn leerlingen zou gaan behoren).

De overeenkomst met de opera's van Haydn vloeit ook voort uit de naar verhouding tamelijk 'onschuldige', naar cultureel amusement neigende inhoud. Een opera over een jaloerse schurk die zijn medeminnaar uit de weg wil ruimen om diens echtgenote te veroveren, is tenslotte van alle tijden. De enige relatie met de Franse revolutie is in feite dat de rol van de adel geminimaliseerd is, maar centraal in de slotscène als brenger van gerechtigheid staat wel weer een heuse prins. Alsof de essentie en de gevolgen van de Franse Revolutie op dat moment nog niet tot Mayr (en veel van zijn landgenoten?) waren doorgedrongen.

In opbouw doet de opera wat onevenwichtig aan en naar onze gevoelens is het werk als een eenakter van nauwelijks honderd minuten misschien ook aan de korte kant. Bij dat laatste mogen we echter niet vergeten dat het tot ver in de 19de eeuw de gewoonte was twee werken per avond te programmeren, meestal twee opera's of - bij een lang werk - een opera en een ballet.

Op een sinfonia met opvallende instrumentale soli volgen 22 'nummers' waaronder zes aria's: twee korte voor Floreska, de dochter van de cipier Peters, en vier voor de andere hoofdpersonen. Daarvan is de negen minuten durende, gelede aria van Zeliska een 'scena' zoals we die ook kennen van Beethoven, zowel in 'Ah, pefido!' als in Leonore's 'Abscheulicher!', en die daarmee vooruitloopt op de vooral door Verdi zo effectief toegepaste 'solita forma'.

Heel opmerkelijk is verder dat we naast een duet, een kwartet en een sextet ook minder duidelijk gestructureerde nummers horen die worden aangeduid als accompagnato, cantabile, allegro en een in twee stanza's gesplitste romanza. Dat laatste nummer (de kern van de kerkerscène) begint als een solo voor Zeliska die wordt beantwoord door Peters. Na een recitatief volgt dan het tweede deel dat uitmondt in een compleet duet, en dat gaat vervolgens na interrupties van Amorveno over in een terzet.

Die opzet tekent een vrijheid in het aanpassen van de muziek aan de dramatische context die we ook van Haydn kennen, en die erop wijst dat de vaak als conservatief aangeduide Mayr een open oog had voor wat zou uitgroeien tot het 19de-eeuwse melodrama. Wel is jammer dat hij soms de verhoudingen een beetje uit het oog verliest. Dat tien van de 'nummers' recitatieven zijn, is nog geen probleem, maar wordt dat wel als die recitatieven elkaar opvolgen tot een lengte van bijna vijf minuten. Pluspunt van de uitvoering door Opera Fuoco is dat de simpele begeleiding door clavecimbel of pianoforte werd vervangen door een levendig continuo waarin cello en contrabas de boventoon voeren.

Aan dramatiek ontbreekt het overigens geenszins in deze door David Stern met een aangename vaart geleide uitvoering, noch in het spel van Opera Fuoco, noch in de solistische bijdragen van de jonge, nog opkomende vocalisten. Dat begint al met de mezzosopraan Natalie Pérez als een Floreska met meer haar op haar tanden, zeker tegenover haar vader dan Beethoven's Marzelline.

De cipier Peters zelf is als karakter ook interessanter, minder pompeus dan Rocco zelfs even geneigd om het vuile werk op te knappen, waarop hij door zijn geweten wordt teruggefloten. Door de lichte bas van Olivier Gourdy klinkt hij soms iets te jong, maar zowel in zijn aria (over 'het goud') als in de diverse confrontaties overtuigt hij ten volle.

Hoewel Adrien Fournison gepresenteerd wordt als bas-bariton (hij zingt zelfs Guglielmo in Così fan tutte , klinkt zijn Moroski door de kern in zijn stem met meer autoriteit dan de Peters van Gourdy, wat de verhouding tussen beide karakters alleen maar ten goede komt. Heel spannend is ook de Amorveno van Andrès Agudelo. De reeds hoorbaar aanwezige breedte van zijn lyrische tenor doet vermoeden dat hij zich in de toekomst zou kunnen profileren. Hij bezit daarmee precies de juiste stemklank voor de gevangen Amorveno, al zal hij moeten zorgen dat hij zowel zijn hoogte als zijn nu nog licht larmoyante frasering beter onder controle krijgt

Wie zich afvroeg waarom ik onlangs in de recensie van Messager's Passionément (klik hier) suggereerde dat Chantal Santon-Jeffery daar vrijwillig een rolletje op zich had genomen dat zij eigenlijk ontgroeid was, kan zich hier overtuigen dat ik toen geen woord te veel zei. Met haar donker getinte sopraan zingt zij een gepassioneerde Zeliska/Malvino die als karakter in beide kostuums weinig onderdoet voor wat we mogen verwachten van Leonore/Fidelio (een rol die naar mijn smaak overigens vocaal vaak veel te zwaar werd bezet).

In een goede 'theatrale' balans met net niet te veel ruimte geeft de opname in de juiste mate prioriteit aan de stemmen. De cd's werden uitgebracht in een driedelige klaphoes met het cd-boekje aan het middendeel vastgeplakt. Erg Irritant en weinig gebruiksvriendelijk, maar het lossnijden of voorzichtig losscheuren lost alle problemen op. Althans dit probleem. Niet het bijzonder kleine lettertype van het drietalige libretto, dat gezien de hoeveelheid wit makkelijk wat beter leesbaar kon worden afgedrukt.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links