CD-recensie

 

© Maarten Brandt, november 2018

 

Mahler: Symfonie nr. 6 in a

MusicAeterna o.l.v. Teodor Currentzis
Sony Classical 19075822952 • 84' •
Opname: 3-9 juli 2016, Dom Zvukosapizi (House of Audio Recording), Moskou

   

De platenmaatschappijen zijn naarstig op zoek naar de nieuwe Karajans en Solti's, maar beseffen ook wel dat die niet bestaan. De tijden van weleer zijn veranderd en - ofschoon men in het geval van beide voornoemde maestri al de neiging had van 'Pultvirtuosen' te spreken - het muziekleven is er alleen maar commerciëler op geworden. Goed en zelfs uitmuntend musiceren is niet meer toereikend. Muziek en dus ook een concert moet een 'event' zijn, een 'performance' liefst, waarbij de cosmetica van de interpreet zeker zo belangrijk is als wat er klinkt, zo niet nog belangrijker. En zo proberen orkesten tegen de politieke verdrukking in - want van die zijde valt steeds minder geld te verwachten - van sensatie naar sensatie te strompelen om slechts één ding te kunnen bereiken: te overleven. Maar de vraag is en blijft of het ondergaan, althans het ondergaan aan de lopende band, van dergelijke sensaties op de korte en zeker de langere duur niet een zekere vermoeidheid of erger nog: sleetsheid in de hand werkt. Want wat dit betreft is het net als met bijvoorbeeld alcohol- en drugsverslaving; om hetzelfde effect te kunnen bereiken zijn steeds sterkere prikkels nodig. In het geval van de muziek kan dit ertoe leiden dat men gaandeweg minder gevoelig wordt voor de nuances daarvan. En het zijn nu uitgerekend die nuances die de kwaliteit van kunst in het algemeen en muziek in het bijzonder in zo hoge mate bepalen.

Fascinerende gebeurtenissen
Dergelijke gedachten speelden mij door het hoofd gedurende het luisteren naar de heet van de naald verschenen opname van Mahlers Zesde symfonie. Hoewel heet van de naald. de opname in kwestie stamt uit juli 2016 en we hebben 2018 er alweer bijna opzitten. Zoveel is zeker en dat is dat vriend en vijand het er hartgrondig over eens zijn dat Currentzis op z'n minst een hoogst intrigerende musicus is met een ongekend breed repertoire. Het is daarbij om het even of het om Mozarts Da Ponte opera's gaat, dan wel Purcells Dido and Aeneas, Sjostakovitsj' Veertiende symfonie of Mozarts Requiem. Of een programma van het SWR Sinfonie Orchester waarop Currentzis een uitvoering van Bruckners Negende dirigeert met als finale Ligeti's orkeststuk Lontano. Dat zijn zonder meer uiterst fascinerende gebeurtenissen. Inmiddels is ook het symfonische oeuvre van Gustav Mahler niet aan Currentzis' aandacht ontsnapt. Zo ontfermde hij zich al (op YouTube zijn daar fragmenten van te vinden) over diens Derde symfonie, met een adagio dat op zich genomen in een tamelijk gangbaar tempo wordt gespeeld, maar waarin de meest wonderlijke en verrassende dingen gebeuren.

Verkeerde edit
En nu is er dan bovenstaande opname van Mahlers Zesde symfonie. Overbodig te zeggen dat ik na de werkelijk verpletterende vastlegging van Tsjaikovski's Zesde waarover collega Van der Wal zich terecht in kolossale superlatieven heeft uitgelaten (klik hier), met de hoogst denkbare verwachtingen naar deze Mahler-vastlegging heb uitgekeken. Want, zo dacht ik, als iemand iets nieuws over deze materie te vertellen zal hebben in een tijd waarin deze componist bijkans wordt doodgespeeld, dan moet het wel Currentzis zijn. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik tegen die verwachtingen in uiteindelijk lichtelijk ben teleurgesteld. Het begin van het eerste deel is veelbelovend. Mahlers aanduiding boven de partituur 'Heftig aber markig' blijkt bij Currentzis bepaald niet aan dovemansoren gericht te zijn geweest, maar al gelijk, althans tijdens de tutti, komen de pauken tamelijk zwak door, dit weer in tegenstelling tot het Dur/Moll-motief, waar ze juist ijzingwekkend fraai en fel klinken. Dat iemand als Currenztis er niet voor terugdeinst zich qua tempowisselingen behoorlijk grote vrijheden te permitteren, zoals een opvallende vertraging bij het befaamde Alma-thema, waardoor de hartstochtelijke geladenheid onvoldoende - althans naar mijn smaak - manifest wordt, past bij de persoonlijkheid van deze dirigent. Wat echter niet door de beugel kan is de episode in het openingsdeel die bij 1'05 begint en tot 3'52 duurt. Het is net of het geluidsperspectief opeens in bijna mono verandert (een effect dat metaforisch valt te vergelijken met het tijdens een verkoudheid lichtelijk dichtslibben en zich nadien weer openen van de gehoorgang). Dit moet zijn toe te schrijven aan een verkeerde edit, want de opname is het resultaat van meerdere sessies. Maar hoe dan ook is dit bij het produceren van een dergelijke release natuurlijk een onvergeeflijke omissie. Niet minder dan onbegrijpelijk is dat tijdens een van de laatste Diskotabel-uitzendingen, waarbij deze verklanking werd besproken en ook een opnametechnicus van naam van het panel deel uitmaakte, dit euvel in de verste verte niet werd opgemerkt (Ook via Spotify - waarvan de geluidsweergave veelal respectabeler is dan menigeen denkt - is dit verschijnsel overigens zonder enige moeite duidelijk bespeurbaar). Waar nog bijkomt dat het ook in recensies in de dagbladpers is gemist.

Melancholieke ondertoon
En dan nu de vraag of deze Mahler echt iets toevoegt aan de canon van ervaringen die we de laatste decennia hebben mogen opdoen middels de talrijke uitvoeringen van deze symfonie. Zeker, met name in het scherzo (hier gelukkig op de tweede plaats) en speciaal in het andante gebeuren wonderschone dingen en weet Currentzis de melancholieke ondertoon werkelijk tot in de diepste kern te raken. Daarbij gaat de musici van zijn - rijkelijk bezette (strijkers, waaronder maar liefst elf contrabassen!) - orkest geen zee te hoog. Heel mooi hoe in deze delen de spanningsbogen worden doorgetrokken. Hoe het ook zij, de toetssteen is en blijft natuurlijk het reusachtige slotdeel (met hier een speelduur van 31 minuten), de finale der finale's die Mahler schreef en waar alles tot ontlading moet komen wat er aan energie in de voorgaande delen is opgebouwd. Dat de spanning nogal wat knikken vertoont is één ding, maar ook het opnamebeeld draagt soms niet echt bij tot de totaalindruk en die moet er een zijn van een onvergetelijke gebeurtenis. Neem het voorschrift in de partituur waar het om de klokken gaat, die van een onbestemde toonhoogte moeten zijn. Wat we hier horen is een sonoriteit die zich vrijwel in niets onderscheidt van het geluid van de koebellen dat regelmatig in het eerste en derde deel de revue passeert. Ook de hamerfetisjisten komen niet aan hun trekken, want wie niet beter weet hoort een door een nauwelijks auditief waarneembare tamtam versterkte slag op een grote trom (die op zich ook al feller had gekund) en dat is bepaald niet het effect wat de componist voor ogen zweefde. Het koper is fraai, maar tijdens de tutti-passages komt het klankbeeld me soms toch ietwat flets en af en toe zelfs dichtgetimmerd voor, terwijl de dynamiek op de plekken waar het er echt op aankomt net een fractie te beperkt is. Vergelijk dit eens met die andere Zesde onder Currentzis, en het verschil is duidelijk. Met dien verstande dat die van Mahler uiteraard veel complexer is dan die van zijn Russische kompaan, maar toch... Hoe het ook zij, men moet van goeden huize komen om met dit werk andere en laat staan: nieuwe vergezichten te openen. Om het even welke prachtige momenten deze vertolking ook telt, en die zijn er volop, het algehele resultaat verbleekt toch enigszins in vergelijking met, ook al zijn de uitvoeringen nog zo uiteenlopend, de revelaties van Haitink I (KCO), Barbirolli (EMI), Solti (Decca), Karajan (DG) en Abbado ( bovenal zijn onovertroffen dvd-registratie met het Lucerne Festival Orchestra op Euroarts) om ons voor deze gelegenheid tot de belangrijkste te beperken.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links