CD-recensie

 

© Gerard van der Leeuw, januari 2024

Haydn - Parish Symphonies & Violin Concerto No. 1

Haydn: Symfonie nr. 84 in Es - nr. 85 in Bes (La Reine) - nr. 86 in D - nr. 87 in A - Vioolconcert nr. 1 in C*

Théotime Langlois de Swarte (viool)*, Les Arts Florissants o.l.v. Théotime Langlois de Swarte* & William Christie
Harmonia Mundi HAF 8905371.72 • 2.07' • (2 cd's)
Opname: okt. 2020 & maart 2022, Cité de la Musique, Parijs

 

Als ik weer eens beweer dat Haydn een van de allergrootste componisten van alle tijden is, wordt ik meestal een beetje meewarig aangekeken: ‘meen je dat nu echt?’ Natuurlijk meen ik het. En ik heb een steeds grotere groep medestanders, waaronder grootheden als Simon Rattle en de éminence grise van de Franse barokmuziek William Christie:

'J’ai une immense estime pour l’oeuvre de ce compositeur et j’arrive à un moment dans ma vie où j’ai la possibilité de m’offrir ce que j’aime le plus. Haydn est sur ma table de travail depuis un long moment, tout particulièrement les deux grands oratorios, Les Saisons (Die Jahreszeiten) et La Création (Die Schöpfung), qui incarnent à mes yeux le sommet de la création musicale de la fin du xviiie et du début du xixe siècle. Haydn est un génie des formes dont le germe peut être extrêmement simple, presque désarmant, voire inquiétant par son côté naïf. Mais grâce à sa science de la composition, il arrive à une incroyable complexité sur le plan de l’invention harmonique et rythmique, tout en faisant montre de bonhomie et d’une certaine simplicité. Il exploite avec un rare bonheur la richesse harmonique des instruments à vent et met tout particulièrement en valeur le hautbois d’une manière remarquable. Son style est imprégné de la grande vague italianisante des années 1740-1760, qu’il enrichit avec son esprit viennois, sa marque de fabrique, sa griffe.'

Haydn schreef zijn zes Parijse symfonieën in opdracht van Claude- François-Marie Rigoley, comte d’Ogny (1756-1790), die in 1782 de Loge Olympique oprichtte. De concerten van deze Loge waren de opvolgers van het in 1781 failliet gegane Concert des Amateurs.

Wat betreft de Parijse symfonieën is er op de cd concurrentie genoeg: ik ken de opnamen van o.a. Frans Brüggen (1999), Sigiswald Kuijken (2000), Nikolaus Harnoncourt (2002), Bruno Weil (2012), Roger Norrington (2015) en uiteraard de recente van Le Concert de la Loge geleid door Julien Chauvin en die van Giovanni Antonini met zowel het Basler Kammerorchester als Il Giardino Armonico.

Broche gedragen door de orkestleden en de bezoekers van de concerten van de Loge Olympique: de lier en acacia bladeren. De acacia is een bekend Vrijmetselaarssymbool.

Haydn schreef deze symfonieën voor een zeker voor die tijd zeer groot orkest, een grootte die bij lange na niet gehaald wordt door Les Arts Florissants. De opname is zeer direct, waardoor het orkest groter klinkt dan het daadwerkelijk is. William Christie kiest, zonder de dramatische passages uit het oog te verliezen, voor een klassieke aanpak. De dynamische verschillen worden minder fel aangezet dan bijvoorbeeld bij Harnoncourt of Antonini. Waarbij men ook nog eens moet bedenken dat dit life opnamen zijn. De blazers komen hier uitstekend uit de verf, ook in de vele geïmproviseerde cadensjes. Het enige minpuntje betreft het Largo uit de symfonie nr 86, dat door William Christie in een te hoog tempo wordt genomen. Het prachtige deel wordt zo een Rococo-niemendalletje, terwijl het melancholiek en schurend moet klinken. Jammer. Ik wacht geduldig op een uitvoering door Antonini, die als geen ander die bijna magische kant van Haydn weet te treffen.

Mooi is ook de opname van het vioolconcert dat Haydn in de jaren 1760 schreef voor Luigi Tomasini, zijn concertmeester. Op de vraag waarom Haydns vioolconcerten zo weinig gespeeld worden**, geeft Théotime Langlois de Swarte het volgende antwoord:

'C’est vraiment dommage, car ce premier concerto fait partie des chefs-d’oeuvre de Haydn. Le deuxième mouvement est extrêmement touchant et représente un hommage que le compositeur rend à cet héritage italien violonistique. En s’inscrivant dans cette tradition, il y imprime sa marque et son style. Il arrive à trouver dans ce mouvement une forme de magie: il le transforme en une déclaration d’amour à la beauté du monde, dans une grande contemplation paisible et imprégnée d’espoir. C’est comme si tout d’un coup émergeaient un humanisme sans limites, une croyance en la bonté de l’homme. Ce deuxième mouvement fait partie pour moi des plus belles pages de musique qui existent.'

Laten we hopen dat de twee hier helaas ontbrekende symfonieën en vioolconcerten nog volgen op een aparte cd.

_________________
**) Zie echter de mooie cd die violiste Lisa Jacobs en The String Soloists van drie van Haydns vioolconcerten maakten op Cobra records (Cobra 0061), hier door collega Aart van der Wal besproken.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links