CD-recensie

 

© Aart van der Wal, maart 2018

 

Vivaldi: Gloria RV 589 - Nisi Dominus RV 608 - Nulla in Mundo Pax Sincera RV 630

Julia Lezhneva (sopraan), Franco Fagioli (countertenor), Coro della Radiotelevisione svizzera, I Barocchisti o.l.v. Diego Fasolis
Decca 4833874 • 59' •
Opname: 2017, Auditorio Stelio Molo della RSI, Lugano

   

Vivaldi's enorme productie heeft zijn populariteit tot vandaag geen moment in de weg gestaan, wat overigens van veel meer componisten kan worden gezegd. Natuurlijk, de vier concerten die samen 'Le Quattro Stagioni' ofwel 'De Vier Jaargetijden' vormen, steken daar zelfs nog met kop en schouders bovenuit (van dit werk zijn wereldwijd de meeste grammofoonplaten en cd's verkocht en het aanbod is nog steeds groeiende). Zo kwam de in het barokrepertoire gespecialiseerde Britse violiste Rachel Podger met haar ensemble Brecon Baroque een paar dagen geleden met een nieuwe opname (hier besproken). Vivaldi is in die zin bepaald niet dood. Wat me trouwens gelijk op een nogal merkwaardige uitspraak van deze wereldberoemde violiste brengt, gedaan in het gisteren (25 maart) uitgezonden tv-programma 'Podium Witteman'. Op de opmerking van Witteman dat Podger veel onderzoek naar Vivaldi had gedaan en op de vraag waarnaar zij in dit verband op zoek was geweest, antwoordde zij dat er "gelukkig veel te vinden is op het internet, maar kijk niet naar Wikipedia, want daar staan veel leugens op. Maar soms begin je daar." En ja, ze was ook in Venetië geweest en had daar onder meer het Ospedale della Pietà (Hospitaal van het Erbarmen) bezocht, waar hij werkte; en zijn graf in de kerk. Zijn graf in de kerk? Vivaldi stierf op 28 juli 1741 in Wenen, letterlijk als armoedzaaier, volkomen berooid en verpauperd. De rouwdienst werd gehouden in de Stephanskriche, met de later zo beroemd geworden, toen nog pas negenjarige Haydn als een van de koorknapen. Vivaldi's laatste rustplaats werd het armengraf op de vlakbij de Karlskirche gelegen 'armenbegraafplaats', de 'Armensünder-Gottesacker', net buiten de stad (uit hygiënische overwegingen was het verboden om binnen de toenmalige stadsgrenzen te begraven). Het kerkhof werd in 1789 geruimd. Een klein gedenkteken herinnert nog op die plek aan Vivaldi. Later verrees daar de technische universiteit . Wie op zoek gaat naar Vivaldi's graf in Venetië komt dus bedrogen uit. Merkwaardig toch dat zulke fouten worden gemaakt. Ik herinner me nog een ander voorbeeld: Bernard Haitink, die in een interview (het is alweer lang geleden) beweerde dat Bruckner nog nooit naar het buitenland was geweest. Ik zou er bijna aan willen toevoegen: ken uw klassieken!

Maar nu dan het spiksplinternieuwe Decca-album met drie flonkerende koorwerken van Vivaldi: het Gloria, Nisi Dominus en Nulla in Mundo Pax Sincera. Ondanks Fasolis' soms koortsachtige, zelfs jachtige aanpak zijn er toch voldoende contemplatieve rustpunten aan te wijzen en wordt het serene karakter van sommige koordelen er niet door aangetast. Het beeld zoals wij dat in de jaren zestig nog van de barokmuziek hadden, is door de opkomst van de historiserende uitvoeringspraktijk dramatisch veranderd; en niet altijd ten goede. Het vaak gedemonstreerde, onwankelbare of zelfs fanatieke geloof in 'de enig juiste weg' heeft net zo vaak alleen maar een karikatuur opgeleverd. Maar inmiddels zijn inmiddels heel veel nieuwe lessen geleerd en heeft de overdreven 'drive' plaats gemaakt voor meer rust en vooral meer evenwicht. Dat laatste vinden we ook in deze vertolkingen, waarin de agogiek nergens op gespannen voet komt te staan met de inhoudelijke aspecten van de door Vivaldi muzikaal uitgedragen religieuze boodschap. Als er al een kanttekening valt te maken geldt dat - en dan ook nog in beperkte mate - de vibrerende stemkleuring van de Russische sopraan Julia Lezhneva, zij het in de zin van naar mijn gevoel niet helemaal passend bij dit repertoire (en dat geldt ook voor haar trillers en ornamentatie, zoals in Nulla in Mundo Pax Sincera) dat eerder om een strakke en heldere sopraanstem vraagt. Het is een bezwaar dat voor de Argentijnse countertenor Franco Fagioli niet geldt. Zijn zang beviel me ditmaal veel beter dan in zijn eveneens recent verschenen Händel-cd (klik hier voor de recensie). 'Qui sedes ad dexteram patris' (Gloria) heb ik nog niet eerder zo fraai gewelfd en met zoveel autoriteit gehoord. Ook het koor kan (zelfs uitbundig!) excelleren, zoals in de door Vivaldi meesterlijk uitgewerkte dubbelfuga 'cum sancto spiritu' aan het slot. De trefzekerheid en transparantie in alle stemmen is niet anders dan adembenemend.

Ook Nisi Dominus pakt schitterend uit, waarbij Fagioli vergelijkingen met andere grootheden als Jaroussky en Scholl gemakkelijk kan doorstaan. Het inbeeldingsvermogen wordt hier mede bepaald door een vlekkeloze ademtechniek en uitzonderlijke stemkleuring. Het is het beeld van een grootse vertolking die ook nadat deze is vervlogen, nog lang in de herinnering blijft hangen. Hier staat stemvirtuositeit uitsluitend ten dienste van de muziek (het 'amen' aan het slot is zowel muzikaal als technisch ronduit verbijsterend), wat door koor en orkest nog eens dubbel en dwars wordt onderstreept. Het komt niet vaak voor dat de vocale en instrumentale kleuraccenten, mede versterkt door de weelderige aanpak van Fasioli, een voortdurende lust voor het oor zijn.

Iets soortgelijks vinden we in de soevereine aanpak van Nulla in Mundo Pax Sincera, een prachtig stuk dat discografisch nogal is ondergesneeuwd. Waarom dat zo is vertelt de geschiedenis niet, maar een feit is wel dat de sopraan van wel zeer goede huize moet komen om de indrukwekkende schoonheid van dit opus voldoende gestalte te kunnen geven. Daar is bij Julia Lezhneva geen enkele twijfel over, in een zeer fraai ingekleurde interpretatie die bovendien zo fris is als dauw. Waarbij ook in dit geval uiteraard de vraag blijft of haar stemtype zich wel voor deze muziek leent. Teruggaande in de tijd lijkt een heldere sopraan een meer voor de hand liggende keus. Fasiolis en zijn ensemble ontpoppen zich wederom als uitmuntende begeleiders, niet in de laatste plaats ook door de inventief gekozen versieringen. Vocale en ensembletechniek gaan hier volmaakt hand in hand. De opname is fraai ruimtelijk en dat is ook waar deze muziek om vraagt.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links