Opera en operette

Concertante Salome bij DNO

 

© Paul Korenhof, februari 2022

 

(R.) Strauss: Salome

Thomas Blondelle (Herodes), Doris Soffel (Herodias), Jennifer Holloway (Salome), Brian Mulligan (Jochanaan), Gerard Schneider (Narraboth), Maya Gour (Ein Page der Herodias), Christophe Poncet de Solages, Marcel Reijans, Mark Omvlee, Linard Vrielink, Ildo Song (Juden), Roger Smeets, David Steffens (Nazarener), Frederik Bergman, Chan Hee Cho (Soldaten), Maksym Nazarenko (Kappadozier), Jeroen de Vaal (Sklave)
Rotterdams Philharmonisch Orkest
Dirigent: Cornelius Meister
Amsterdam, 6 februari 2022
www.operaballet.nl

Het was op zich al ontzettend jammer dat DNO in het kader van de lockdown had besloten de scenische repetities voor Salome te schrappen. Als er één opera is waarin het tekstdrama ook in de muziek het leidende element is, is het wel Straus' eenakter naar het stuk van Oscar Wilde, door Ivo van Hove in 2017 beantwoord met een intrigerende, sterk tekstgerichte enscenering. Extra interesse wekte bovendien de nieuwe bezetting van vier belangrijke rollen en de medewerking van het Rotterdams Philharmonisch Orkest onder leiding van zijn hier als operadirigent debuterende chefdirigent Lahav Shani.

Het heeft allemaal niet zo mogen zijn. De onzekere vooruitzichten leidden tot het vroegtijdig schrappen van de voorstellingen, wat extra zuur uitpakte omdat ze volgens de meest recente maatregelen gewoon hadden kunnen doorgaan. Toen DNO uiteindelijk besloot toch enkele voorstellingen concertant te geven, trok Shani zich bovendien terug wegens de korte repetitietijd. Begrijpelijk maar jammer, en dus werd in allerijl een beroep gedaan op de met Strauss' muziek vertrouwde Stuttgarter chef Cornelius Meister.

Fortissimo
Dat alles bood het voordeel van een uitvoering waarin de aandacht weer eens helemaal geconcentreerd was op de muziek, al pakte dat niet helemaal gunstig uit. Evenals enkele maanden geleden bij Der Zwerg van Zemlinsky zorgde de plaatsing op het toneel van een symfonieorkest in volle bezetting voor een ware orkaan van geluid. Daardoor werden vooral achter in de zaal en op de balkons de stemmen soms volledig overspoeld; niet alleen waren de zangers daar vaak nauwelijks verstaanbaar, ze waren soms zelfs bijna onhoorbaar.

Die problematiek werd hier versterkt door een dirigent die leek te zwelgen in de klanken van het Rotterdamse orkest. Imponerend, dat zeker, maar dat was het ook geweest als forte en fortissimo relatief waren opgevat en bij meer aandacht voor zowel de muzikale verfijning als de overdracht van de tekst. Vóór Salome's kernzin aan het einde van haar monoloog ('und das Geheimnis der Liebe ist grösser als das Geheimnis des Todes') bracht Strauss de helft van de instrumenten tot zwijgen en noteerde bij de overige 'dim - pp - ppp', zodat haar stem bijna etherisch boven het orkest uit kan zweven. De arme sopraan in Amsterdam moest haar tekst echter met kracht eruit persen om in ieder geval de laatste woorden in de hele zaal hoorbaar te maken.

'Dramatische sopraan'
De Amerikaanse Jennifer Holloway wordt in het programmaboek aangekondigd als 'dramatische sopraan', maar lijkt van dat stemvak gelukkig nog redelijk verwijderd. Timbre en omvang zijn die van een 'jugendlich-dramatische' of 'lirico spinto' en haar Salome bevindt zich vocaal in de buurt van vertolkingen als die van Grace Bumbry of de jonge Gwyneth Jones, voordat die laatste haar stem aantastte door zich op het 'dramatische' vak te werpen.

Salome is een geëxalteerde puber die zich extreem door haar emoties laat meeslepen en sommige van de mooiste vertolkingen kwamen zelfs van sopranen (o.a. Maria Cebotari en Montserrat Caballé) wier grootste kracht lag in de bijna engelachtige lyriek waarmee zij die extase konden uitspinnen.

Soms hebben we die lyriek ook gehoord van 'dramatische' sopranen (o,a, Birgit Nilsson en Hildegard Behrens) die als geboren Brünnhildes de vocale kracht bezaten hadden om op te boksen tegen minder fijnzinnige dirigenten en ongunstige omstandigheden. (Na haar Decca-opname onder Georg Solti gaf Nilsson overigens openlijk blijk van haar afkeer van uitvoeringen waarbij de zang ondergeschikt werd gemaakt aan orkestraal geweld.)

Hoewel ik normaliter liever geen dramatische sopraan als Salome hoor (voor mij net zoiets als Arnold Schwarzenegger als jonge minnaar in Shakespeare's Romeo and Juliet), wenste ik afgelopen zondag Holloway toe dat zij inderdaad de stem bezat die het programmaboek haar toeschreef. Dat zij de rol vocaal aan kan, staat evenzeer buiten kijf als het feit dat zij zich er met hart en ziel in werpt, maar ik hoor haar liever onder omstandigheden waarin zij geen duel met het orkest hoeft aan te gaan. Ook voor een zangeres lijkt het mij trouwens prettiger als zij zich meer op haar zang en de tekst kan concentreren.

Ervaring
Als ervaren Wagner-bariton kon Brian Mulligan beter optornen tegen het orkestrale geweld, maar het verschil met zijn (versterkte?) stem als hij vanuit de coulissen zong, was veelzeggend. Zijn vertolking, waarin een doorleefde tekstbehandeling doorklonk, bleek bovendien een enorme vooruitgang op de klankgericht bazuinende Jochanaan van Jevgeni Nikitin vier jaar geleden.

Doris Soffel als Herodias (foto Milagro Elstak)

Wat ervaring in zulke situaties betekent, werd vooral duidelijk bij de Herodias van Doris Soffel. Niet alleen leek haar vertolking, met af en toe een ijzingwekkend cynisch lachje, gegroeid in autoriteit, maar zij wist ook haar zang als perfect getimede stroomstoten de zaal in te werpen. Als Herodes kwam de helder getimbreerde Thomas Blondelle eveneens uitstekend over het voetlicht (mede dankzij de manier waarop Strauss zijn rol had behandeld), maar zijn sterk karikaturale portrettering maakte het gebrek aan een strakke regie duidelijk voelbaar.

Jennifer Holloway als Salome (foto Milagro Elstak)

Bewondering verdienden allen bovendien voor de manier waarop zij op een breed en leeg voortoneel hun karakter ook in hun spel zichtbaar maakten. Met name Jennifer Holloway en Doris Soffel kwamen daarbij tot een detaillering die het gemis aan een volledig enscenering deed vergeten. Met uitzondering van een zwak bezette page hoorde het met mondjesmaat over de zaal verspreide publiek ook van de overige solisten vertolkingen die weer deden beseffen hoeveel wij in deze tijden moeten missen - en vooral: hoezeer de cultuur te lijden heeft bij een zwalkend beleid.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links