DVD-recensie

In search of Beethoven:

zoektocht langs mythe en grootheid

 

© Aart van der Wal, december 2009

 

 

In search of Beethoven

Film van Phil Grabsky over leven en werk van Ludwig van Beethoven (1770-1827).

CinemaDelicatessen • 2.19' •

Formaat: regio 0
Gesproken taal: Engels
Ondertiteling: Nederlands en Frans

Extra's:
Ronald Brautigam, Orkest van de Achttiende Eeuw o.l.v. Frans Brüggen
trailer In search of Mozart

Met bonus-cd:
Beethoven: Pianosonate nr. 14 in cis, op. 27 nr. 2 (Mondschein).

Ronald Brautigam (fortepiano).

(Oorspronkelijk opgenomen door BIS).

www.cinemadelicatessen.nl


Het klinkt misschien hopeloos stoffig maar toch is het niet anders: wie op zoek is naar veel en betrouwbare informatie over de mens en componist Beethoven komt altijd weer uit bij (muziek)wetenschappelijke verhandelingen, biografieën en aanverwante sociale, politieke en maatschappelijke studies, aangevuld met de muziekkritieken uit die dagen, Beethovens overvloedige correspondentie (die trouwens op zich al leest als een roman) en natuurlijk de Konversationshefte (de cahiers waarin Beethovens bezoekers hun vragen en opmerkingen aan de dove componist noteerden, maar waarin we ook een groot aantal losse notities en schetsen van de hand van Beethoven zelf tegenkomen).

De makers sloegen de spijker precies op de kop toen zij vaststelden dat geen andere componist zo vaak is geciteerd, geschilderd, beschreven en gebruikt voor politieke en revolutionaire doeleinden (variërend van marxisme tot fascisme), maar met hun vraag "wie was Beethoven?" suggereren ze dat zij het zijn die het antwoord daarop kunnen geven. "Wie was de man achter het romantische beeld van de gekwelde kunstenaar met zijn wilde haren, dwarse karakter en gefronste wenkbrauwen? En wat heeft Beethovens muziek en imago onsterfelijk gemaakt?" De film, hoe kan het ook anders, geeft de antwoorden niet, maar wat we wel te zien en te horen krijgen is een onopgesmukt relaas dat ons langs Beethovens belangrijkste levensstadia voert en waarbij de - fraai uitgevoerde muziek - het best denkbare richtsnoer is.

Die nuchtere aanpak levert tevens het belangrijkste nadeel op: het hier gebruikte concept is al zo vaak gehanteerd. Veel gepraat over Beethoven, gelardeerd met wel erg korte muziekfragmenten, zonder dat ik ook maar een ogenblik echt iets nieuws hoorde. Grabsky kon, evenmin als zijn voorgangers, een nieuw beeld werpen op Beethoven als mens en als componist (waarbij voor de een de volgorde mogelijk anders zal zijn dan voor de ander). Daar komt dan nog bij dat het voor iedereen een volkomen onmogelijke opgave is om in twee uur en een kwartier een historisch overzicht te geven dat echt recht kan doen aan het genie Beethoven. Niemand mag er meer van verwachten dat een fragmentarische uitwerking, maar dat neemt niet weg dat deze film wel degelijk een eyeopener is, maar dan voor diegenen die met Beethovens leven en werk niet of nauwelijks vertrouwd zijn. De film is zo opgezet en uitgewerkt dat die belangstelling dan wel snel wordt gewekt, wat ik een uitgesproken pluspunt vind. In de film is Grabsky's liefde voor Beethoven en zijn muziek duidelijk voelbaar en dat krijgt de kijker/luisteraar dan ook duidelijk mee.

Een van de aardigste uitspraken in de film komt van de dirigent Sir Roger Norrington: "Mozart schreef voor de zaterdag, Beethoven voor de eeuwigheid." Jammer dat dit aspect niet werd uitgewerkt, want het had een interessante kijk op de verschillen tussen de muziek van Mozart en die van Beethoven kunnen opleveren. Heel mooi ook hoe de violist Vadim Repin Beethovens Vioolconcert als een liefdesgeschiedenis typeert. Zijn collega Janine Jansen komt helaas niet verder dan wat zoeken naar woorden. Haar gemeenplaatsen onderscheiden zich trouwens niet van die van de overige musici die zo nodig iets over Beethoven hebben te melden, maar nergens verder komen dan een opgezegd lesje. Het is trouwens geen onbekend verschijnsel: geweldige musici die niet of nauwelijks iets zinnigs over hun vak kunnen vertellen of die zich slechts oppervlakkig in de muziekgeschiedenis hebben verdiept. Terwijl het aantal musici met musicologische aspiraties op de vingers van een hand te tellen is. 'Onze' Ronald Brautigam is, gezeten tussen zijn vleugels en fortepiano's op een Amsterdamse zolderetage, eigenlijk de enige musicus die even doorpakt, maar wie had eigenlijk anders verwacht? Ik denk dat hij en Frans Brüggen de enige Nederlandse musici zijn die steeds opnieuw een echt verfrissende, nieuwe kijk op Beethovens muziek demonstreren (de bonus-cd laat ons met volle teugen genieten van Brautigams visie op Beethovens Mondschein-sonate, op een van zijn fortepiano's, jawel!).

Grabsky heeft geen half werk afgeleverd en voor zijn film een groot aantal musici en musicologen van naam aangetrokken. Heel wat coryfeeën maken hun opwachting:, zoals de pianisten Leif Ove Andsnes, Emanuel Ax, Jonathan Biss, Ronald Brautigam en Hélène Grimaud, de violisten Janine Jansen en Vadim Repin, de dirigenten Claudio Abbado, Frans Brüggen, Riccardo Chailly, Louis Langrée, Fabio Luisi, Sir Roger Norrington en Gianandrea Noseda, en de orkesten als het Gewandhausorchester Leipzig en het Orkest van de Achttiende Eeuw.

Beethoven als de grote vernieuwer blijft in de film onder de oppervlakte schemeren. Het komt er niet uit, hoewel er mogelijkheden genoeg waren om zijn vernieuwingsdrift aan de orde te stellen (Eroica, late kwartetstijl enz.).

De beeld- en geluidskwaliteit is uitstekend. Ik kan me een veel minder geslaagd kerstcadeautje voorstellen!


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links