DVD-recensie

 

© Paul Korenhof, januari 2020

 

Wagner: Der fliegende Holländer (versie 1841)

Samuel Youn (Holländer), Ingela Brimberg (Senta), Lars Woldt (Donald), Bernard Richter (Georg), Ann-Beth Solvang (Mary), Manuel Günther (Steersman)
Arnold Schoenberg Chor
Les Musiciens du Louvre
Dirigent: Marc Minkowski
Regie: Olivier Py
Naxos 2.110637
Opname: Wenen (Theater an der Wien), 22 &24 november 2015

 

Na een eerste opname onder Bruno Weill maakte enkele jaren geleden ook Marc Minkowski een alleszins prijzenswaardige opname van de eerste versie van Der fliegende Holländer , geschreven in maart-november 1841. Toen het werk op 2 januari 1843 in Dresden in première ging, had Wagner de partituur echter al grondig herzien en de drie bedrijven samengevoegd tot één doorlopend geheel. Bovendien had hij de handeling verplaatst van Schotland naar Noorwegen, waarbij hij de namen van Donald en George had veranderd in Daland en Erik (maar Mary mocht gewoon Mary blijven).

Naarmate de luisteraar de partituur beter kent, zal hij de verschillen als groter ervaren en muzikaal is de tweede versie onmiskenbaar sterker. Dat laatste blijkt vooral op momenten waar de muziek door het schrappen van een paar maten, vooral aan het slot van de ouverture, een sterkere drang voorwaarts heeft gekregen. Aan de andere kant spreken uit de eerste versie een zekere frisheid en een jeugdig enthousiasme die een kennismaking zeker rechtvaardigen, al ben ik mij bewust dat die indruk mede en misschien zelfs vooral te danken is aan de uitvoering op een authentiek instrumentarium.

In 2015 boog Minkowski zich weer over deze muziek, nu voor een opvoering in het Theater an der Wien die door Naxos op dvd werd uitgebracht. Het resultaat komt echter iets matter over, alsof Minkowski bij zijn eerste opname enthousiaster was over de muziek zelf, en alsof hij ons te veel wil overtuigen van het feit dat Wagner er wel degelijk al een volwassen romantisch drama van had gemaakt. Het is ditmaal trouwens ook niet helemaal de eerste versie, want bij deze uitvoeringen trok Minkowski met de tweede versie voor ogen de drie bedrijven samen tot één geheel.

Vocaal wordt de uitvoering gedragen door de vocaal jeugdige Senta van Ingela Brimberg, die ook al op de cd te horen was, en die in deze rol duidelijk beter op haar plaats was dan in de Isolde die ik haar onlangs in Keulen hoorde zingen. Haar stem straalt van energie, zowel in de lyrische passages als op de meer dramatische momenten en in het duet van de Holländer is zij prachtig van intensiteit.

In de titelrol zingt Samuel Youn - zoals meestal - een ietwat lichte, vocaal fraai gerealiseerde Hollander, maar in zijn stem hoor ik ook nu weer weinig wanhoop en vertwijfeling. Verder zou Bernard Richter, een jonge Zwitserde tenor met Don Ottavio, Ernesto en Fenton op zijn repertoire, in de definitieve versie met een groot symfonieorkest als Erik waarschijnlijk te licht zijn, maar ondanks een ietwat bleek timbre past hij hier als George uitstekend. De bas Lars Woldt komt mij echter te licht over voor vader Donald en verleent de rol niet echt veel karakter.

Het grootste probleem is helaas de regie van Olivier Py die beslist niet extravagant of extreem is, maar die ook niet gewoon het verhaal volgt. Gebeurt dat wel, dan kan de toeschouwer zich volledig concentreren op de muziek en de interpretatie - ook die van de regisseur. In andere gevallen, zelfs bij een weinig opzienbarende enscenering als deze, vraag ik mij bij de eerste keer kennismaking constant af wat voor verhaal mij nu weer verteld wordt en hoe ik alles wat ik zie moet duiden en interpreteren.

Zo'n voorstelling, die juist afleidt van de muziek waarom het allemaal draait, kan hoogst irritant zijn - althans voor publiek dat echt in opera geïnteresseerd is. Een dvd kan ik gelukkig meerdere malen draaien, ook zonder beeld, maar in het theater begin ik van dit soort toestanden een beetje genoeg te krijgen. Als een regisseur verhaaltjes wil verzinnen, vertelt hij die maar aan zijn (klein)kinderen, maar ik zit er niet op te wachten.

Terug naar deze Holländer die zich afspeelt in een decor van grijze houten wanden, als van een boerenschuur, die eindeloos schuiven, draaien of zich anderszins bewegen. Het centrale personage blijkt een danser met een Halloween-masker die regelmatig over het toneel loopt, danst of schuift, en die zich tijdens de ouverture al op het toneel achter een kaptafel schminkt voor zijn eerste optreden. Bij de rolverdeling is hij aangeduid als 'Satan', dus kennelijk is hij verantwoordelijk voor de vloek die op de Hollander rust.

Daarbij blijft het helaas niet. Dat meneer Satan prominent 'meedoet' tijdens het grootste deel van de monoloog van de Hollander, komt weliswaar over als quasi-diepzinnig schooltoneel, maar het is nog te billijken. Dat daarna bij de woorden 'Dich frage ich, gepriesener Engel Gottes' een blond meisje in een witte jurk met een engelenvleugel onder haar arm over het toneel loopt, gaat mij echter te ver. En als dan vervolgens bij 'Wenn alle Toten auferstehen' het decor in een kerkhof verandert, heb ik het echt gehad. Met zoveel onzin in het eerste halve uur kan het bijna niet meer goedkomen.

Toch had regisseur Olivier Py nog meer in petto, waaronder meer duivels, meer doodshoofden (zelfs een van reusachtige afmetingen) en later ook hele skeletten. En als de Hollander om gastvrijheid vraagt, staat er een speelgoedhuisje op het toneel waar hij zijn handen op kan leggen. Wat het aan Wagner's drama toevoegt, weet ik niet. Laat ik maar aannemen dat Py op die manier iets duidelijk wil maken aan publiek dat geen Duits verstaat en ook geen boventiteling kan lezen, en dat dus niet weet dat er over een huis gezongen wordt.

De conclusie is duidelijk. Wie vooral geïnteresseerd is in de regie van Olivier Py, mag zich deze uitgave niet laten ontgaan. Kijken is echter niet verplicht, alleen luisteren mag ook en een goede theateropname met een uitmuntend audiokanaal (1,5 Mb) biedt ook technisch waar voor zijn geld. Maar wie vooral geïnteresseerd is in de eerste versie van Wagner's opera, kan beter op zoek gaan naar de cd-versie die Minkowski een paar jaar eerder opnam.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links