DVD-recensie

Legendarische Salzburger Zauberflöte

 

© Paul Korenhof, april 2011

 

 

Mozart: Die Zauberflöte

Martti Talvela (Sarastro), Peter Schreier (Tamino), Walter Berry (Sprecher), Peter Weber (Erster Priester), Horst Nitsche (Zweiter Priester), Edita Gruberova (Königin der Nacht), Ileana Cotrubas (Pamina), Edda Moser (Erste Dame), Ann Murray (Zweite Dame), Ingrid Mayr (Dritte Dame), Christian Boesch (Papageno), Gudrun Sieber (Papagena), Horst Hiestermann (Monostatos), William Lewis (Erster Geharnischter), Kurt Rydl (Zweiter Geharnischter), solisten van het Tölzer Knabenchor (Drei Knaben), Konzertvereinigung Wiener Staatsopernchor, Wiener Philharmoniker
Dirigent: James Levine
Regie, decors en kostuums: Jean-Pierre Ponnelle

Arthaus Musik 107 199 (2 dvd's)

Opname: Salzburg, 1982


Een van de spectaculairste producties van de naoorlogse Salzburger Festspiele was de enscenering door Jean-Pierre Ponnelle van Die Zauberflöte in 1978 op het immense open toneel van de Felsenreitschule. De Franse regisseur, een geboren sprookjesverteller met een uitzonderlijk rijke verbeelding, haalde hier werkelijk alles uit de kast op het punt van inventiviteit en speelsheid zonder ook maar ergens over de schreef te gaan of zijn effecten te zwaar aan te zetten. In zijn personenregie toonde hij zich daarbij een groot psycholoog met gevoel voor menselijke nuances, terwijl zijn eigen decors en kostuums (hij was tenslotte van huis uit ontwerper) een toonbeeld vormden van goede smaak en gevoel voor evenwicht. Zijn concept trok bovendien niet alleen de aandacht trok door de kleurrijke en fantasievolle manier waarop hij het sprookje op het toneel zette, maar tevens doordat hij zo ongeveer de uitgebreidste dialoogversie presenteerde die we toen ooit gehoord hadden.

De muzikale leiding was toevertrouwd aan de toen nog relatief jonge James Levine, die dit jaar, 33 jaar later, zijn 40-jarig jubileum aan de Met viert. Hij betoonde zich bij die gelegenheid een gedegen Mozart-dirigent met een voorkeur voor vlotte tempi en een breed uitwaaierend kleurenpalet. Van René Jacobs in de Stadsschouwburg zouden we tegenwoordig een andere benadering verwachten, maar in de immense Felsenreitschule vormde deze traditioneel opgezette verklanking door de Wiener Philharmoniker een waar muzikaal festijn, al zou ook hier bijvoorbeeld de brutale klank van authentieke pauken zeker een extra charme aan de ouverture hebben verleend.
Ook vocaal was het een memorabele avond, met Eric Tappy als een ongewoon 'mannelijke' Tamino, met Martti Talvela als een Sarastro die de sonoriteit van zijn zwarte bas verbond met een groot gevoel voor lyriek, met Edita Gruberova als een briljante Koningin van de Nacht en met Ileana Cotrubas als een meisjesachtige Pamina met betoverende legatobogen. Het grootste succes ging echter naar een relatieve 'outsider', een jonge de bariton van de Wiener Volksoper genaamd Christian Boesch, die in de Mozart-stad de innemendste en meest speelse Papageno neerzette die menigeen ooit had meegemaakt.

In de jaren daarna bleef deze Zauberflöte in wisselende bezettingen (hoewel met name Boesch, Talvela, Cotrubas en Gruberova vrijwel niet weg te denken waren) de grote trekpleister van de Festspiele en in 1981 legde RCA deze productie op de plaat vast met enkele wijzigingen in de bezetting: bij die gelegenheid zong Zdislawa Donat de Koningin van de Nacht, waarschijnlijk omdat Gruberova contractueel niet vrij was, en José van Dam nam de rol van de Sprecher over. Weer een jaar later verzorgde de ORF een tv-uitzending die vervolgens ook op videoband werd uitgebracht en die voor de hoofdrollen teruggreep op de eerste bezetting, zij het dat Peter Schreier de rol van Tamino had overgenomen van Tappy, die zich om persoonlijke redenen dat jaar geheel uit het actieve operaleven terugtrok. Het unieke timbre van Tappy bezat de Duitse tenor niet, maar zijn muzikaliteit en zijn stijlgevoel maakten hem tot een van de belangrijkste Mozart-tenoren in de decennia na de dood van Fritz Wunderlich, al blijf ik toch altijd een beetje problemen houden met zijn inzetten die soms net een fractie te vroeg of te laat lijken te komen en ook hier is hij in zijn samenzang met Cotrubas vrijwel nooit exact gelijk.

Al met al is het een beetje uilen naar Athene dragen (of water naar de zee, als u dat 'Hollandser' vindt klinken) om deze uitvoering te 'recenseren. Deze Zauberflöte is een monument om met bewondering en ook een beetje weemoed naar te kijken, zeker in een tijd waarin we gewend zijn geraakt aan een ensceneringstijl die constant intellectuele activiteiten vereist en zaken lijkt te bedoelen die we niet bij voorbaat in combinatie met een bepaalde partituur verwachten. Ponnelle vertelt ons een sprookje waar we ons mee kunnen vermaken en waar we tegelijk ook talloze diepere bedoelingen in kunnen ontdekken, maar die worden er niet met een voorhamer in geslagen. Integendeel: amusement staat voorop en het is verbazend hoe tijdloos deze enscenering na dertig jaar nog overkomt!

Ook muzikaal blijft de opname een verrukking, dankzij het meeslepende musiceren van Levine en de Wiener Philharmoniker, maar ook dankzij een bezetting die tot in de kleinste details kenmerkend is voor het hoge vocale niveau in die tijd. Zo horen we bijvoorbeeld de drie dames in een ware galabezetting met Edda Moser, voor mij nog steeds de indrukwekkendste Koningin van de Nacht die ik ooit gehoord heb, Ann Murray en Ingrid Mayr, terwijl de Sprecher vertolkt wordt door niemand minder dan Walter Berry, een van de grote Papageno's uit de voorafgaande periode.

Technisch komt de productie eveneens nog verbazend goed over, waarschijnlijk omdat de registratie (videoregie Brian Large) mede gemaakt werd met het oog op een commerciële uitgave. Een prachtig warm stereobeeld roept de ruimte van de Felsenreitschule op zonder hol en te ruim te worden en - ook dankzij het feit dat de toneelbeelden van Ponnelle weinig strakke vlakken kennen - is eigenlijk alleen van dichtbij goed te zien dat het beeld soms wat korrelig is. Illustratief voor de heldere klank is het feit dat ik me er nu, thuis bij de televisie, voor het eerst ervan bewust werd, dat je in de Felsenreitschule de kerkklokken buiten kunt horen...


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links