DVD-recensie

 

© Paul Korenhof, januari 2022

 

Donizetti: Le convenienze ed inconvenienze teatrali

Patrizia Ciofi (Daria), Charles Rice (Procolo), Pietri Di Bianco (Biscroma Strappaviscere), Laurent Naouri (Mama Agata), Clara Meloni (Luigia), Enea Scala (Guglielmo), Katherine Aitken (Pippetto), Enrique Martinez-Castignani (Cesare Salzapariglia), Piotr Micinski (Impresario), Dominique Beneforti (Il Direttore del palcoscenico)
Opéra de Lyon
Dirigent: Lorenzo Viotti
Regie en kostuums: Laurent Pelly
Decors: Chantal Thomas
Opus Arte OABD7289D (Blu-ray)
Opname: Lyon, 6-8 juli 2017

 

Recenseren kost tijd, maar het blijft leuk en soms is het zelfs héél erg leuk. Zeker als regisseur Laurent Pelly en solisten met gevoel voor humor op dreef zijn in een sprankelende komedie. Bijvoorbeeld in Le convenienze ed inconvenienze teatrali ('tradities en problemen in het theater'), waarin Donizetti in 1827 in Napels op speelse wijze de theatrale conventies van zijn tijd en de onhebbelijkheden van zangers en andere betrokkenen op de hak nam.

Opmerkelijk is bovendien dat Donizetti, die voor dit operaatje als zijn eigen librettist optrad, in tekst en muziek een enorme zelfbeheersing aan de dag legde. Geen grap is zo flauw als een grap die te lang duurt, maar op die fout kunnen we Donizetti niet betrappen. Hij werkte zelfs zo beknopt en trefzeker, dat hij vier jaar later bij een revisie voor Milaan zijn eenakter kon uitbreiden tot twee bedrijven zonder dat de precisie van zijn humor daaronder te lijden had. Integendeel! Die nieuwe versie, mogelijk geschreven in samenwerking met de librettist Domenico Gilardoni en soms uitgevoerd als Viva la mamma , overtuigt ook na twee eeuwen zelfs nog meer dan het origineel.

Het verhaal is simpel. We zijn getuige van het wel en wee bij de repetities voor een nieuwe opera in het stadje Lodi, en vooral van de tinka's van enkele egocentrische solisten. Anders dan in de proloog van Ariadne auf Naxos hebben we daarbij neit alleen met een componist te maken, maar ook nog met een librettist en een regisseur. De complicaties raken in een climax na de onverwachte binnenkomst van Mamma Agata, de moeder van de 'seconda donna', die niet alleen haar dochter tot prima donna wil katapulteren, maar die zich ook opdringt als vervangen van de plotseling verdwenen 'musico' (castraatzanger).

Met de van hem bekende inventiviteit weet regisseur Laurent Pelly dit verhaal briljant te actualiseren zonder daarbij de plot of de karakters geweld aan te doen. Hij verplaatste de opera naar het midden van de vorige eeuw en in het eerste deel bevinden we ons in een voormalig theatertje dat werd omgebouwd tot parkeergarage. Na de pauze blijkt het zaaltje tijdelijk in oude luister hersteld, maar aan het slot valt het doek definitief en beginnen slopers met drilboren en neoliberale ijver het cultuurpaleisje met de grond gelijk te maken.

Kenmerkend voor de perfectionistische personenregie van Pelly is dat hij ook hier alle personages strak omlijnde karakters met gedetailleerd getekende trekjes weet te geven, iets wat zich ook uitstrekt tot de koorleden. (Op dat punt doet hij mij altijd denken aan Harry Kupfer.) Knap is ook dat hij daarbij nooit te ver gaat. In een komedie mogen zijn personages een groot aantal karikaturale trekjes ten toon spreiden, toch worden zij nergens karikaturen en ken men hen hoogstens enige theatrale overdrijving verwijten.

Een absoluut hoogtepunt bereikt Pelly in de uitbeelding van Mamma Agata, die - mede dankzij zowel Donizetti als basbariton Laurent Naouri - geen moment afglijdt naar het niveau van De tante van Charlie . Vanaf zijn eerste opkomst in een bloemetjesjurk met een roestrode pruik, de make-up van een verouderende bourgeoisdame, een brede boezen en dito heupen plus de onvermijdelijke steunkousen wordt Naouri met een breed palet aan verfijnde gebaartjes en gelaatstrekjes de volmaakte Mamma Agata. Daarbij blijft hij een uitmuntend zanger die zowel zijn hilarische duetten met de primadonna en de tenor als de parodie op het Wilgenlied uit Rossini's Otello tot hoogtepunten van deze muzikale komedie weet te maken.

Onmiddellijk na hem (haar) dienen de beide dames genoemd te worden: Patrizia Ciofi die hier als de prima donna Daria vocaal en als actrice merkbaar in haar element is, en de mij onbekende Clara Meloni die uitstekend op haar plaats is - het lijkt een voorbeeld van perfecte typecasting - als de seconda donna Luigia, de dochter van Mamma Agata.

Dat beide dames in deze productie een extra aria kregen om de tweede akte meer inhoud te geven, is dan ook terecht, maar dat ik Daria's 'È grande al par d'Icilio' kon identificeren als een aria uit Virginia van Mercadante en Luigia's 'Tu che voli' als een deel uit de slotscène van Donizetti's eigen Fausta , dank ik niet aan het dvd-boekje. Het schijnt maar niet tot Opus Arte door te dringen dat opera als kunstvorm serieus genomen moet worden en dat presentatie en documentatie dat ook moeten uitstralen. Zowel een track-indeling als een verantwoording zijn daarbij eerste vereisten.

Waarom Pelly de toch al onzinnige en onuitsprekelijke achternaam van de (Duitse) 'primo tenore' Guglielmo verving door een nog langere en nog onzinnigere, is onduidelijk, maar aan de kostelijke vertolking van Eneo Sala doet dat niets af. De rol van Charles Rice als de bariton Procolo, tevens echtgenoot van Daria, blijft aanvankelijk wat schimmig, maar wordt een klein juweeltje als hij in de te repeteren opera de schoonheden van Mamma Agata moet bezingen, en ook de kleinere rollen leveren bijdragen die de sfeer alleen maar verhogen.

Het orkest uit Lyon klinkt in deze luchtige partituur met alle frisheid en sprankeling waar Donizetti's muziek om vraagt. Wel is het soms jammer dat dirigent Lorenzo Viotti zich te sterk lijkt te bekommeren om ritmische precisie. Van een echte operadirigent met een Italiaanse achtergrond verwacht ik toch iets meer souplesse in het mee-ademen met de zangers, en ook het besef dat samenklank toch iets meer is dan alleen maar samenzang.

Het dvd-boekje bevat een prettig gedetailleerde synopsis plus een inleiding met veel informatie over Donizetti en ook enige over het werk. Zodra de inleider overgaat op de onderhavige uitvoering, verzandt zijn schrijfsel echter in een - niet eens meer verkapte - recensie. Daarin wordt ongegeneerd alles en iedereen de hemel in geprezen, maar het hierboven al gesignaleerde ontbreken van enige informatie over de ingelaste fragmentem is zonder meer een misser.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links