Column

Sinterklaas 2016, Solomon/Brahms uit 1952

en dierbare herinneringen

 

© Tjako Fennema, 7 december 2016

 

 
 
Hotel Heidepark in Hilversum

Een stokoude His Masters Voice- lp met Brahms Eerste Pianoconcert zit - temidden van de obligate fles whisky en de strikdas - tussen de Sinterklaascadeautjes. Het is mijn zus die de lp ooit meenam uit het ouderlijk huis en vond dat de schijf na dertig jaar nu bij mij zijn oude dag mocht slijten. En dan te bedenken dat de opname stamt uit 1952, dat is 64 jaar geleden! Bij het zien van de lp-hoes moet ik fors teruggrijpen in mijn herinneringen. Pianist is Solomon (Cutner is zijn familienaam, hij gebruikte slechts zijn voornaam) en hij wordt begeleid door het Philharmonia Orchestra onder de Tsjechische dirigent Rafael Kubelik. In de jaren '50 was de lp een kostbare aanschaf (fl. 22,50 zegt de handgeschreven aankoopbon uit 1959 van die sjieke firma Kamerman in Hilversum). Typisch voor die tijd was dat zo'n bon in de hoes bewaard bleef, met op de achterkant aantekeningen bij welke gelegenheid de plaat was gekregen/aangeschaft en bij welke bijzondere momenten afgespeeld. Zelfs een menukaart van een 1959-familiekerstdiner in hotel Heidepark in Hilversum zit erbij, het hotel waar ik later de dirigent Anatole Fistoulari (1907-1995) en zijn vrouw Anne dochter van de componist Gustav Mahler - zou opzoeken!

Tip van Bootz
De voorraad klassieke langspeelplaten in mijn ouderlijk huis kon je amper in een rijtje rangschikken (met schellakplaten 78 toeren was de huisdiscotheek beter voorzien). Opvallend dat de kleine lp-voorraad van Engelse (Decca, HMV en Columbia) en Amerikaanse labels (Mercury) herkomst is, want DGG en Telefunken kwamen er niet in. Dat heeft vermoedelijk met de naweeën van de Tweede Wereldoorlog te maken. Als typische dirigentennamen uit die tijd herinner ik me Karel Ancerl (1908-1973), Herbert Menges (1902-1972), Malcolm Sargent (1895-1967), Adrian Boult (1889-1983), Eduard van Beinum (1901-1959) en Isaac Dobrowen (1891-1953). In mijn schooljaren paste het ook om op zondagmiddag stil aan te zitten als een lp op de Philips platenwisselaar werd gelegd om eerbiedig mee te luisteren naar Mozart, Grieg, Brahms en immer - de violist Fritz Kreisler. En voor pa en ma altoos een vaasje Chief Whip sigaretten, Balmoral sigaren en zondagmiddag flessen Hooghoudt graanjenever en Tip van Bootz op tafel! Hoogtepunt ook de opname uit 1958 van de Eerste symfonie van Brahms met het Concertgebouworkest onder Eduard van Beinum. Maar toen was er al een nieuwe Garrard platenspeler met een stereo Ronette105 stereo-element aangeschaft. Want zo werd gewaarschuwd - stereo platen mocht je nooit met een monoelement afspelen

 

Voortreffelijke klankkwaliteit
Wat me anno 2016 intrigeert is de meer dan voortreffelijke klankkwaliteit van deze Solomon- lp. Mooi mono is niet lelijk, dat moge bekend zijn. De schijf oogt nog als nieuw en weegt lekker zwaar (160 gram). Maar niks geen gespetter als in een spekbakkerij, geen manifeste ruis, maar wel een prachtig doortekende orkestklank waarbinnen de piano zich als van nature vlijt. De microfoon(s) hing(en) in Kingsway hall in Londen, in het zogenaamd diffuse veld en dat betekent ergens in de zaal boven de stoelen. Kingsway hall (1912-1998), in feite een kerkzaal met een capactiteit van 2000 stoelen, werd decennialang intensief gebruikt voor plaatopnamen, waar het Philharmonia Orchestra zowat kind aan huis was. Opnameleider van deze plaat was de veelbesproken Walter Legge, de echtgenoot van de sopraan Elisabeth Schwarzkopf. Hij was een man die zich nadrukkelijk met overwicht als opnameleider manifesteerde en - hoewel niet technisch opgeleid - met groot technisch engagement. Hij geloofde aanvankelijk niet in stereo (1957) en voerde aan dat je in mono net zo goed ruimtelijkheid kon suggereren, waarvan deze Brahms een overtuigend bewijs is, met de beroemde Tosca met Maria Callas (uit de Scala, Milaan 1953) als onbetwist hoogtepunt van een ruimtelijk klinkende mono-opname. Resteert de vraag die me al jaren bezighoudt: wat is er in ruim zestig jaar opnametechniek, uitmondend in 96 kanaals regeltafels nu zoveel verbeterd?

His Master's Voice ALP 1172, Brahms Eerste pianoconcert, Solomon met het Philharmonia Orchestra/Rafael Kubelik (nog als cd op Testamentverkrijgbaar).


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links