Column

Het drama van Radio 4

 

© Maarten Brandt, februari 2020

 

 

Radio 4 was het eens enthousiaste initiatief van de veelzijdige Nederlandse violist Theo Olof. Een serieuze zender voor de klassieke muziekliefhebber door dik en dun waarin, als er al van het gesproken woord sprake was, diezelfde klassieke muziek – wel te verstaan in de ruimste zin van het woord, dus reikende van het Gregoriaans tot en met partituren waarvan de inkt bij wijze van spreken nog nat was en met alles daar tussen in – op en top centraal stond. De klassieke muziekliefhebber, doorgaans niet serieus genomen en dus zich veelal noodgedwongen in het verdomhoekje bevindend, werd eindelijk voor vol aangezien en voor de afwisseling eens niet verpletterd tussen pop-, piraten en aanverwante zenders. Hoeveel schitterende concerten met muziek uit alle stijlperiodes passeerden niet de revue? Niet in de laatste plaats ook van de regionale orkesten. Terwijl ook uitstekende informatieve programma's niet ontbraken en de nivellerende tendens waarvan de zender vandaag de dag in steeds meer, om niet te zeggen dramatisch toenemende mate is vergeven, schitterde door afwezigheid.

Schim
Veel van al dat goeds- en zegenrijks is nu niet meer voorhanden, want Radio 4 is in vergelijking met die beginjaren allengs verworden tot een schim van zichzelf, gebukt als zij gaat onder de meedogenloze terreur van luistercijfers en waandenkbeelden van de thans dienst uitmakende managers. Het marktconforme denken, het louter inspelen op de vraag en een ongekende populariseringsdrang hebben van Olof's zender allengs een geheel gemaakt dat ternauwernood verschilt van het gemiddelde aanbod van Classic FM, waarin gebakken lucht en The Music for the Millions het primaat hebben. Toegegeven, natuurlijk worden de ZaterdagMatinee-concerten nog uitgezonden, zij het – in tegenstelling tot de nodige tijd geleden - één in plaats van twee maal per week, namelijk slechts op zaterdag en niet meer op maandagavond. En, eveneens toegegeven, laat in de avond wil het nog wel eens voorkomen dat enige aandacht wordt besteed aan op het eerste gehoor minder toegankelijke muziek. En wel om de luisteraar overdag vooral maar niet te veel te ‘storen'. Wat zei Sir Simon Rattle ook alweer? Dit: “Grote kunst is nooit het resultaat van het compromis.” Maar het is nu juist dat dodelijk compromis dat de presentatoren, gedwongen als ze zijn door hun ‘alwetende' managers die het verschil tussen een hobo en een nijlpaard zelfs bij benadering niet weten, onverbiddelijk door de strot wordt geduwd.

Klassieke muziek als ‘geluidsbehang'
Wijlen componist Otto Ketting zat ooit “met band en plaat bij de radio (radio 4 dus) paraat”. En dat brengt mij tot de kern van mijn stukje over deze inmiddels tot treurzender gedegradeerde radio-instelling. Want wat wil het geval?Het luisteren naar radio 4 is tot een uiterst beproevende aangelegenheid geworden. Een gebeuren dat zonder enige terughoudendheid als een grove belediging aan zowel het adres van de musici als aan dat van de technici, die verantwoordelijk zijn voor de opnames, moet worden opgevat. Waarom? Omdat het geluid zodanig is gecomprimeerd dat auditieve eenheidsworst er het onvermijdelijke gevolg van is. Met dien verstande dat het dynamische spectrum geheel eendimensionaal is geworden, alle denkbare nuances afwezig zijn en voorts alsof er een grauwsluier over het geluidsbeeld ligt. Kortom, alles wat het beluisteren van muziek - en laat staan die muziek welke een wat groter beroep op het oor alsmede de verbeeldingskracht doet - tot een uitdagend en prikkelend geheel had kunnen maken, wordt door de verantwoordelijke functionarissen van Radio 4 met strikte hand geweerd. Alles wordt aan de kleine geluidsboxjes die qua plaats variëren van het toilet, c.q. de badkamer en of de keuken van een doorsnee vinexwoning, aangepast. En uiteraard niet te vergeten aan de lage dynamische frequentiebehoefte van de automobilist. Met andere woorden, de klassieke muziek wordt dusdoende zodanig door de mangel gehaald dat wat er in termen van audio – en het is daarbij om het even of men over hoog gekwalificeerde apparatuur beschikt of niet - resteert zich onverbiddelijk onder de noemer van klassieke muzak, lees: ‘geluidsbehang' laat schuiven, waarbij het niet uitmaakt of het over Bach, Mahler, Rieu, Debussy, Beving, Boulez, Schubert, Andriessen, Keuris of Mozart gaat. Het is een cultureel drama van ongekende proporties en de waanzin ten top. Een omstandigheid die, wanneer we niet uitkijken, wel eens het einde van Olofs ideale zender zou kunnen betekenen. Olof die zich terecht in zijn graf zou omdraaien!


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links