Column

Klassieke muziek als circusact

 

© Maarten Brandt, augustus 2019

 

De wereldberoemde sopraan Anna Netrebko zag zich zeer onlangs vanwege een verkoudheid gedwongen enkele van de voorstellingen van de titelrol in een concertante uitvoering van de opera Adriana Lecouvreur in het kader van de Salzburger Festspiele te annuleren. Een omstandigheid die ieder normaal mens zou begrijpen. Ware het niet dat alleen om die reden een enorm aantal bezoekers van het evenement in kwestie, dat overigens (en uiteraard vanwege het aandeel van Netrebko) was uitverkocht, hun kaartje à raison van 330 euro retourneerden. Niets ten nadele van Netrebko en al evenmin van haar vervangster, de Chinese sopraan Hui he, integendeel. Ware het niet dat dit feit zoveel zegt over het muziekleven anno 2019, waarin het kennelijk niet meer draait om de muziek zelf, dus in dit geval de opera Adriana Lecouvreur van Francesco Cilea, maar om welke ster acte de présence geeft.

Toen ik dit bericht tot me liet doordringen werd me nog eens duidelijk hoe failliet dat muziekleven is en dat het hier geen incident betreft dat op zichzelf staat. Was het maar waar! Een concert-, opera of om het even wat voor muziekvoorstelling is om commerciële redenen gedegradeerd tot een circus-act. Het gaat niet meer om de componist, de partituur en, laat staan, de betekenis van de noten, nee het draait allemaal om de pure sensatie als doel op zich. Voor iets anders dan het laatste komt het publiek kennelijk niet meer in beweging, is de heilige en niet meer uit te roeien overtuiging. Misschien stel ik het wat zwart wit en er zijn natuurlijk altijd uitzonderingen die de regel bevestigen, maar die uitzonderingen worden wel met de dag schaarser. Daarbij is het de vraag hoe het zover heeft kunnen komen. Om die te kunnen beantwoorden raken we automatisch aan de kip of het ei kwestie. Want hoe men het ook wendt of keert, zoveel is ook duidelijk: men kan mensen (en daarmee kan men niet jong genoeg beginnen) door hen creatief te benaderen openen voor de inhoud van om het even welke kunst, dus ook klassieke muziek. Zelfs, zoals de ervaring heeft geleerd, moeilijk toegankelijke klassieke muziek. Anderzijds kan men, wat de weg van de minste weerstand is - immers voor het wekken en ontwikkelen van de interesse in de inhoudelijke kant van de muziek is een investering op termijn onontbeerlijk - diezelfde mensen debiliseren. En dat laatste, dat debiliseren is nu wat de meeste managements, besturen en raden van toezicht van orkesten en andere muziekgezelschappen aan de lopende band doen.

 

Om even dichter bij huis te blijven, een van de Nederlandse orkestdirecteuren heeft met zoveel woorden te kennen gegeven dat het uit commerciële overwegingen niet meer verantwoord is om chef-dirigenten als Jac van Steen, Martin Sieghart, Ed Spanjaard en Antony Hermus te benoemen. Met andere woorden, wanneer we de blik naar het verleden richten zou dat nu tevens onverminderd opgaan voor dirigenten als Hans Rosbaud, Hermann Scherchen, Ferdinand Leitner, Roger Desormi è re, Hans Schmidt-Isserstedt, Michael Gielen en wie al niet. Dus bepaald niet de minsten. Het is zelfs nog maar geheel de vraag of iemand als Bernard Haitink wanneer hij nu in dezelfde situatie zou verkeren als in de periode waarin hij zijn eerste post bij het Radio Filharmonisch Orkest bekleedde, die kansen zou hebben gekregen die hem tot dirigent van onbetwist wereldformaat hebben gemaakt. Met andere woorden, hoeveel kinderen tegenwoordig met het badwater worden weggegooid valt nu met geen mogelijkheid te traceren.

De kwestie Spanjaard/Orkest van het Oosten (klik hier) demonstreert een en ander nog eens op dramatische wijze. Gratuite uitingen als “het ontbreken van voldoende draagvlak” en dat “een en ander in goed overleg met alle partijen is besloten” moeten als pover soelaas dienen voor het feit dat de zaak in der minne is geschikt en sterker nog: als rookgordijn fungeren voor het ontbreken van onverschillig welke visie waar het de artistieke toekomst van het nieuwe fusieorkest betreft. Een allround dirigent die van alle markten thuis is wordt roekeloos aan de kant gezet en bovendien niet eens als gast uitgenodigd om de nieuwe formatie te dirigeren. Hoe ver moet je als muzikale organisatie zakken? Orkestleden, waarvan sommige zo niet de meeste (want het technische niveau van de regionale orkesten is - mede dankzij dirigenten als Spanjaard, Van Steen en Sieghart - de laatste decennia enorm gestegen) muzikaal tot veel in staat zijn (maar dat is nog wat anders dan doorkneed zijn in dramaturgisch beleid en repertoirekennis) hebben een geduchte stem gehad in dit vermaledijde besluit. Maar gevraagd naar hun werkelijke motivatie geven zij niet thuis, behalve om hun verontwaardiging te uiten terzake van het enorme aantal bijvalsbetuigingen naar aanleiding van het artikel op onze site over het vertrek van Spanjaard. En nu maar afwachten wie de nieuwe chef wordt die men uit de veertien dirigenten die komend seizoen bij het fusieorkest hun opwachting gaan maken zal kiezen. Tien tegen een dat het een buitenlander wordt, vermoedelijk met een naam die eindigt op –ski en met een hagelwit gebit plus een gestiek die niet zozeer betrekking heeft op de inhoud van de muziek, alswel de aandacht daarvan afleidt: de dirigent als trapezekunstenaar. Klassieke muziek als circusact ... om te overleven...


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links