CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, maart 2019

 

Weinberg – Selected Works

CD 1: Vioolsonatine, op. 46 – Sonate nr. 2 voor viool solo, op. 95 – Sonate nr. 1 voor altviool solo, op. 107
Alexei Mikhlin (viool, Sonatine), Yevgeniya Seydel (piano), Alexander Brusilovsky (viool, Sonate), Fyodor Druzhinin (altviool)

CD 2: Cellosonate nr. 1 in C, op. 21 – Cellosonate nr. 2 in g, op. 63 – Fantasie voor cello en orkest in fis, op. 52
Alla Vasilieva (cello), Mieczyslaw Weinberg (piano), Moscow Chamber Orchestra o.l.v. Rudolf Barshai

CD 3: Strijkkwartet nr. 7 in C, op. 59 – Trompetconcert in Bes, op. 94
Borodin Quartet, Timofei Dokhsjitzer (trompet), Moscow Philharmonic Orchestra o.l.v. Algis Juraitis

Melodiya MEL CD 10 025 19 • 50' + 53' + 48' • (3 cd's)
Opname: 1960 (strijkkwartet), 1966 (sonatine), 1970 (fantasie), 1976 (Solosonates), 1977 (cellosonates), 1978 (trompetconcert)

 

Dit is een heruitgave van opnamen die in het elpee-tijdperk werden gemaakt door het Russische staatslabel Melodya, en spaarzaam hun weg vonden naar het westen, of door verzamelaars als ondergetekende meegenomen werden tijdens uitstapjes naar steden als Praag en Oost-Berlijn, toen die nog deel uitmaakten van het Oostblok. De kwaliteit van de persingen was niet te best, maar wat werd er schitterend gemusiceerd, en wat waren we blij met het repertoire. Een van de componisten die op die manier hier zijn entree maakte was Mieczyslaw Weinberg.

Over de spelling van zijn naam heerste lang een Babylonische spraakverwarring: Vainberg, Vajnberg, Vaynberg, Wainberg, Wajnberg, Weinberg, je kunt ze allemaal tegenkomen. De Zweedse musicoloog Per Skans, die in 2005 een gezaghebbende biografie publiceerde, bekent zelf daaraan te hebben bijgedragen door in zijn redactionele werk voor het label Olympia, stelselmatig de naam Vainberg te gebruiken. Hij baseerde zich op het gerucht dat de componist een hekel had aan de spelling Weinberg vanwege de Duitse bijsmaak. Skans is nu van mening dat de correcte spelling toch Weinberg moet zijn, omdat dat de naam was die de familie voerde in Polen, waar Weinberg werd geboren en de eerste twintig jaren van zijn leven doorbracht. De muziekencyclopedie New Grove, die in de gedrukte editie nog de spelling Vaynberg hanteerde is in haar online editie ook overgegaan op Weinberg.

Mieczyslaw Weinberg was van joodse afkomst en werd geboren in 1919 te Warschau, waar zijn vader violist en kapelmeester was bij het jiddische theater. De jonge Metek – zijn koosnaam – speelde al vanaf zijn tiende de piano in dat orkest. Weinberg bezocht het Conservatorium van Warschau en studeerde in 1939 af. Toen de Duitsers Polen annexeerden vluchtte de jonge Weinberg de oostelijke grens over en landde in Minsk, waar hij compositie studeerde bij een leerling van Rimsky-Korsakov. Na de Duitse inval in Rusland vluchtte hij opnieuw, ditmaal naar Tasjkent. Daar leerde hij twee mensen kennen die een belangrijke rol in zijn leven zouden spelen: zijn toekomstige vrouw, dochter van de beroemde joodse acteur Solomon Mikhoels, en Dimitri Sjostakovitsj. Een levenslange vriendschap verbond hem met deze componist, die er voor zorgde dat hij zich in 1943 in Moskou kon vestigen. Weinberg had het zwaar te verduren onder de antisemitische terreur van Stalin, maar toen hij in 1953 werd gearresteerd werd hij door het lot een handje geholpen: een maand na zijn arrestatie overleed de dictator en op voorspraak van Sjostakovitsj kwam hij vrij.

Weinberg stond zich erop voor dat hij een leerling van Sjostakovitsj was zonder bij hem gestudeerd te hebben. Soms lijkt zijn idioom oppervlakkig gehoord inderdaad als twee druppels water op dat van zijn vriend en weldoener. De Russische musicoloog Alexander Ivasjkin is van mening dat dat schadelijk zou zijn voor de reputatie van Sjostakovitsj. Sjostakovitsj zelf was van mening dat bij zorgvuldige beluistering de werken van Weinberg een onmiskenbaar eigen stemgeluid hebben. De beide mannen woonden bij elkaar in de buurt en hadden dagelijks contact. Van het schrijven van strijkkwartetten maakte Weinberg een soort wedstrijd: zodra Sjostakovitsj er eentje had voltooid kwam hij ook met een nieuw kwartet op de proppen. Zeventien strijkkwartetten waren het gevolg. Op deze selectie wordt het Zevende kwartet gespeeld door het Borodin Quartet in de legendarische bezetting: Rotislav Dubinsky (eind jaren zeventig concertmeester van het Hilversumse Omroeporkest), Yaroslav Alexandrov, Dmitri Shebalin, Valentin Berlinsky.

Weinberg was een gelukkige veelschrijver, die de ene na de andere symfonie afleverde zonder zich om een uitvoering te bekommeren. Nu zijn oeuvre eindelijk discografisch wordt ontsloten merken we dat het vooral de soloconcerten zijn die het goed doen. Weinberg had een talent voor het genre, een feit dat al snel werd opgepikt door virtuozen als meestercellist Mstislav Rostropovitsj en trompetfenomeen Timofei Dokhsjitzer, of grote violisten als David Oistrakh en Leonid Kogan. Op deze uitgave speelt Dokhsjitzer het briljante trompetconcert uit 1967, een uitvoering die verwarrend genoeg meerdere malen is heruitgegeven onder twee dirigenten: Kirill Kondrashin en Algis Juraitis. In werkelijkheid was het was Juraitis, Kondrashin kwam alleen in beeld omdat hij de originele koppeling, de Vijfde Symfonie, voor zijn rekening nam. Wanneer vriend Sjostakovitsj dit verrukkelijke trompetconcert geschreven zou hebben was het in de huidige ‘zucht naar Sjos' wellicht een repertoirestuk geweest. Maar niet getreurd, de discografische teller staat op vijf, dus wie weet volgen de concertuitvoeringen vanzelf.

Dit is een boeiende anthologie, niet in de laatste plaats door de beide solosonates voor viool en altviool, stukken waarin de componist zich laat horen als een vindingrijke opvolger van Bach en Ysaÿe. En niet te vergeten de eigen bijdrage van de pianist Weinberg in de beide cellosonates – indrukwekkend. De presentatie is origineel, in een uitklapbaar zachtkartonnen boxje dat niet onmiddellijk uitelkaar valt. Een eenvoudige rekensom leert dat de totale tijdsduur ook op twee cd's te realiseren was geweest, maar ik hoor uit de vakwereld dat dat in financieel opzicht voor de producent nauwelijks iets uitmaakt. U als consument mag daarover het oordeel vellen.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links