CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, december 2021

Johann Gottfried Walther Concerti appropriati all' Organo

Walther: Concerto del Signor Tomaso Albinoni LV 127 Concerto del Signor Vivaldi LV 133 Concerto del Signor Gentili LV 130 Concerto del Signor Gregori LV 131 Concerto del Signor Manzia LV 132 - Concerto del Signor Taglietti LV 135 Concerto del Signor Torelli in d, LV 138 Concerto del Signor Torelli in a, LV 140 Preludio con Fuga in C, LV121 Preludio con Fuga in G, LV 119 Alcuni Variationi sopr'un Basso Continuo del Signor Corelli LV 129

 Peter Waldner (orgel)
Tastenfreuden 11 • 75' •
Opname: 25/26 oktober 2021, Landschaftliche Pfarrkirche Mariahilf, Innsbruck

http://www.peterwaldner.at/cds.html

 

Even een waarschuwing vooraf. Op de speellijst van deze cd zijn vier tracks verwisseld. De cd opent niet met Albinoni, zoals aangegeven, maar met Torelli (in a), die als laatste in de lijst staat. Ook tracks 2 en 7 zijn verwisseld: op 2 staat Manzia, en op 7 Vivaldi, niet andersom zoals afgedrukt. Op YouTube heeft organist Peter Waldner een teaser geplaatst waarin juist deze vier werken aan bod komen, en daar kloppen de gegevens. De beide concerten van Torelli hebben wel een eigen LV nummer, maar de toonsoorten worden niet vermeld; ik heb ze hier toegevoegd. Nu we het toch over YouTube hebben, daar kunt u ook Waldners videoregistraties vinden van de concerten van Torelli (in a) en Taglietti, opgenomen op het orgel van de Pfarrkirche in Insbruck dat hij ook op deze cd bespeelt.

Johann Gottfried Walther (1684-1748) was verre familie van Johann Sebastian Bach, met wie hij bovendien goed bevriend raakte. Hij was één jaar ouder dan Johann Sebastian, en stierf twee jaar eerder dan zijn grote voorbeeld. Walther was in zijn tijd een beroemd orgelvirtuoos, en verzamelde manuscripten veel werken van Buxtehude en Bach zijn in kopieën van zijn hand aan ons overgeleverd. Walther was tevens musicoloog en publicist: van hem stamt het eerste muziekwoordenboek in de Duitse taal, het Musikalisches Lexikon, (Leipzig, 1732). Walthers eigen bijdrage aan de orgelliteratuur is ondanks zijn virtuozenstatus bescheiden gebleven, en een groot deel ervan bestaat uit transcripties van veertien instrumentale concerten, analoog aan de transcripties die J.S.B. vervaardigde van concerten van Vivaldi.

De Duitse organist Heinz Lohmann (1934-2001) heeft omstreeks 1970 bij Breitkopf in drie banden alle werken van J.G. Walther opnieuw uitgegeven, met de nummering LV in een Lohmann Verzeichnis De concerten kregen de nummers 126-140.

Achter die transcripties zit een aardig verhaal. Bach was tussen 1708 en 1714 werkzaam in Weimar, waar de Hertog van Saksen-Weimar zijn broodheer was. De Hertog had een halfbroer, Prins Johann Ernst von Sachsen Weimar, die uitstekend viool speelde en componeerde, en een leerling was van Walther. Prins Johann studeerde tussen 1711 en 1713 aan de Universiteit van Utrecht, en bracht in 1713 een bezoek aan Amsterdam, destijds een belangrijk centrum voor muziekuitgevers. Hij ontmoette daar de blinde organist van de Nieuwe Kerk, Jan Jacob de Graaf, die bekend stond om zijn uitvoeringen van transcripties van Italiaanse concerten. Bij zijn terugkeer naar Weimar bracht de Prins niet alleen een enorme hoeveelheid Franse en Italiaanse orkestmuziek mee, maar ook het idee van de transcriptie van die muziek naar het orgel. Bach transcribeerde niet alleen Vivaldi en Marcello, maar ook twee concerten van de Prins (die al op negentienjarige leeftijd overleed). Walther voegde daar zijn aandeel aan toe, met onder andere concerten van Albinoni, Vivaldi en Torelli. LV betekent Lohmann Verzeichnis. De Duitse organist Heinz Lohmann (1934-2001) heeft omstreeks 1970 bij Breitkopf in drie banden alle werken van J.G. Walther opnieuw uitgegeven, met de nummering en deze lijst gemaakt.

Toetsenist Peter Waldner (1966) werd geboren in een dorpje in Tirool en ontving zijn basisopleiding in de hoofdstad Innsbruck. Hij vervolgde zijn studie onder meer bij Gustav Leonhardt in Amsterdam en William Christie in Parijs. Waldner is van vele markten thuis, en werkt als bespeler van een veelheid aan oude klavierinstrumenten, maar ook als musicoloog en ensembleleider. Hij doceert aan het Tiroler Landesconservatorium en de Universität Mozarteum in Insbruck en is organist van de Pfarrkirche Mariahilf aldaar. Waldner heeft in de loop van zijn carrière een fors aantal cd's uitgebracht, recentelijk ook op het nieuwe Belgische label Organroxx. Ook publiceerde hij een aantal cd's op zijn eigen label, Tastenfreuden, waarvan dit alweer de elfde aflevering is. Tastenfreuden (Toetsenvreugden) is een plek waar een verscheidenheid aan historische toetseninstrumenten aan bod komt. Virginaal, clavichord, Lautenklavier, Hammerflügel, klavecimbel, en uiteraard orgel. Hier bespeelt Waldner het instrument waarvan hij titularis is, gebouwd in 1986 door Orgelbau Pirchner uit Steinach am Brenner, een plaatsje vlak bij Innsbruck. Het is een tweemanualig instrument met een klein vrij pedaal, in een neo-barokke factuur. Het tweede klavier heeft slechts vijf registers en is in een zwelkast geplaatst. Op het eerste klavier zijn vier van de twaalf registers achtvoets, waaronder een Schwebung een zwevend register analoog aan de Franse Voix céleste.

Waldner geeft zelf in zijn toelichting aan dat dit instrument zich uitstekend leent voor deze werken, en wie hem op YouTube bezig ziet kan vaststellen dat hij daarin groot gelijk heeft. Dat hij bovendien zelf veel plezier beleeft aan deze muzikanteske partituren, is eveneens evident. Aan virtuositeit ontbreekt het niet, tempi zijn niet afgestemd op de hogesnelheidsmode en de registraties geven een mooi beeld van de mogelijkheden van het instrument, inclusief Schwebung. Een fraaie en terechte hommage aan deze boeiende tijdgenoot van J.S.B.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links