CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, maart 2019

 

Tchaikovsky - Complete Chamber Works for Strings - Volume 2

Tsjaikovski: Strijkkwartet nr. 3 in es, op. 30 Strijksextet in d, op. 70 (Souvenir de Florence)

Rusquartet: Xenia Gamaris en Anna Yanchishina (viool), Ksenia Zhuleva (altviool, Peter Karetnikov (cello) + Ilya Hoffman (altviool), Michail Nemtsov (cello)

Et'cetera KTC 1641 • 74' •
Opname: augustus 2018, Sint-Pieterskerk, Leut, Maasmechelen (B)

 

Wanhoop werd klank in het laatste deel van de Zesde Symfonie van Peter Iljitsj Tsjaikovski, de Pathétique de doodssnik van de getergde componist. Bijna een kwart eeuw eerder schreef hij een strijkkwartet waar hij in het derde deel, Andante funebre e doloroso, onbereikbaar schrijnend verlangen in klank weet uit te drukken. Hij schreef het kwartet in een paar weken, altijd een teken van emotionele woelingen. Dat derde deel is een van de best bewaarde geheimen in het oeuvre van deze geniale Rus. Het Rusquartet doet hier iets dat heel moeilijk is: het weet voor de hand liggende hysterie te vermijden en direct door te dringen tot de ziel van de componist. Het is het hoogtepunt van deze prachtige cd, de tweede die verschijnt op het label Etcetera, in het kader van de complete strijkkwartetten en wat dies meer zij. Over de eerste heb ik hier uitgebreid en enthousiast geschreven, dus nog maar eens:

Altviolist Henk Guittart kennen we niet alleen als de drijvende kracht achter het ontstaan van het Schönberg Kwartet (en het Schönberg Ensemble), hij is actief als dirigent, docent, producer, musicoloog en organisator. Zijn ervaringen in het Schönberg Kwartet maken hem als docent tot een ideale coach voor strijkkwartetten. Met het Moskouse Rusquartet heeft hij in de loop der jaren een speciale band opgebouwd, die op deze cd's tot volle bloei komt. Hij produceerde, schreef de toelichting en is ongetwijfeld ook degene geweest die zijn strijdmakker Adriaan Verstijnen uitnodigde voor het opnametechnische deel. Op die manier werd het bed gespreid voor het Rusquartet (actief sinds 2001), dat in de Pieterskerk van het Vlaamse Leut een weldadig frisse kijk op Tsjaikovski vastlegde.

In een strijkkwartet bestaan alleen zuivere intervallen, en hoe beter het kwartet, hoe zuiverder het kwartetspel. Makkelijk is dat niet, en daarom is het vibrato een welkom instrument om dat op zijn minst te maskeren. Hoe meer vibrato, hoe minder strak de toon, en des te moeilijker te volgen in zijn zuiverheid. Voeg daaraan toe de niet uit te roeien gewoonte van de primarius om iets hoger te intoneren dan de andere drie leden van het ensemble en het recept ligt klaar. We hebben het uiteraard over minutieuze verschillen, maar wie er gevoelig voor is zal menig kwartet beschuldigen van valsspelen.

Het Rusquartet speelt zuiver. Loepzuiver. Het is alsof Josquin ze vanuit het graf geleerd heeft om kwinten, tertsen en kwarten zuiver te intoneren. Denkt u vooral niet dat dit tot een steriel soort musiceren leidt. Er wordt heus wel gevibreerd wanneer dat op zijn plaats is, en ook voor pathos is voldoende ruimte. Alles valt op zijn plaats.

Het Strijksextet Souvenir de Florence dankt zijn naam aan het simpele feit dat Tsjaikovski de schitterende melodie van het langzame deel opschreef in Florence, in 1890 de volgende drie jaren hield het werk hem bezig. De meeste muziekliefhebbers zullen het alleen kennen in een van de vele versies voor strijkorkest het is wekelijks te horen als de tune van het televisieprogramma Podium Witteman. Die strijkorkestversie ligt voor de hand, want het is een werk met symfonische allure. Maar als het gespeeld wordt zoals hier blijkt het opeens kamermuziek in zijn zuiverste vorm, en (Guittart merkt het terecht op in de toelichting) verre te prefereren boven de arrangementen.

Het aandeel van Adriaan Verstijnen werd hierboven al genoemd, zijn levenslange ervaring in dit medium werkt wonderen. Dit is een cd die ingeslapen oren wakker schudt.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links