CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, september 2012

 

 

Veljo Tormis – Curse upon Iron –
Werken voor mannenkoor

Incantation for a stormy sea – Once we will reappear – I had three beautiful words – 3 Shrovetide songs – Litany to thunder – The Viru oath – Childhood memory – Curse upon iron – Songs of the ancient sea – 2 Hamlet songs – Diptych

Orphei Drängar o.l.v. Cecilia Rydinger Alin

BIS-SACD-1993 • 73' • (sacd)

Opname: februari 2012, Universiteitszaal Uppsala, Zweden


 
 
Veljo Tormis

Het kleine Estland heeft de afgelopen decennia muziekgeschiedenis geschreven. Twee componisten spelen daarbij een hoofdrol, Arvo Pärt, die geen nadere toelichting behoeft, en Veljo Tormis. Tormis mag dan in ons muziekleven geen grote rol spelen, in het oostelijk deel van Europa is hij mateloos populair geworden met koorwerken die gebaseerd zijn op de volksmuziek van zijn geboorteland. Geboren in 1930, heeft hij alle ellende die de Russische overheersing zijn vaderland bracht uit de eerste hand meegemaakt. Hij mag zich er echter op verheugen dat zijn muziek een essentiële bijgedragen heeft geleverd aan de ‘zingende revolutie’ van 1991. Pogingen van de overheersers om zijn muziek te censureren liepen op niets uit, omdat je volksmuziek nu eenmaal niet van formalisme kunt beschuldigen. Teksten uit de Kalevala zijn al evenmin als subversief te bestempelen. En zo was Tormis ondanks alles in staat om vanaf 1969 componerend in zijn levensonderhoud te voorzien. In 2000 stopte hij met het notenschrijven.
Tormis geniet in het westen nog steeds niet de reputatie van zijn vijf jaar jongere landgenoot Pärt, maar dat is slechts een kwestie van tijd. Met de recente doorbraak van componisten als Whitacre, Lauridsen en Esenvalds wordt het steeds duidelijker wat voor een kolossale invloed zijn koorwerken hebben gehad op een jongere generatie. Hij brak de traditionele gezapige koortraditie open door het binnenhalen van afwijkende technieken als fluisteren en fluiten, schreeuwen en schrapen. Gecombineerd met shamanistische slagwerkrituelen creëerde hij een nieuwe muziek die niet alleen toegankelijk is voor de luisteraar, maar ook voor de uitvoerenden, die gewoon hardwerkende amateurzangers kunnen zijn. Waartoe dat kan leiden horen we op deze cd, volgezongen door het Zweedse mannenkoor Orphei Dränger, actief sinds 1853, en gedirigeerd door een dame.

Curse upon Iron is de overkoepelende titel, overgenomen van Tormis’ meest bekende compositie, in 1972 geschreven voor het Kamerkoor van Tallinn – een gemengd koor. Tormis vervaardigde later versies voor mannen- zowel als vrouwenstemmen. Curse is een indringende aanklacht tegen geweld, gesymboliseerd in de ontdekking van ijzer, en dus wapens. Tormis sorteert zijn effect door een muziek die ophitsend werkt. Na tien minuten ben je klaar om oorlog te voeren – of juist niet? De cd biedt een mooie dwarsdoorsnee van het oeuvre van Tormis, met werken die ontstonden tussen 1962 en 1983. Invloeden zijn zoals gezegd te vinden in de volksmuziek, in Tormis’ eigen woorden: ‘Ik maak geen gebruik van volksmuziek, de volksmuziek maakt gebruik van mij’. Daarnaast is te horen dat Carl Orff en de Strawinsky van ‘Les Noces’ en ‘Renard’ hun sporen hebben getrokken in het bewustzijn van deze trotse Est, die toch vooral zichzelf gebleven is en een uniek oeuvre heeft nagelaten.

Deze bloemlezing biedt een prachtige kennismaking met een sympathieke toondichter, die in een beperkt medium een stille revolutie heeft teweeggebracht. Daarvan beginnen we nu de vruchten te plukken, ook in Nederland, getuige het Tormis Festival dat twee jaar geleden in Leiden plaatsvond.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links