CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, maart 2020

Skalkottas: Sinfonietta in Bes – Classical Symphony voor blazers – Four Images – Ancient Greek March

Athens State Orchestra o.l.v. Stefanos Tsialis
Naxos 8.574154 • 74 •
Opname: okt. 2018 (Classical Symphony), Athens State Orchestra rehearsal room, Megaron, Athene; juni 2018 (overige werken), Christos Lambrakis Hall, Megaron, Athene

* * *

Skalkottas: Sinfonietta in Bes – Concert voor viool, piano en orkest – Suite voor viool en kamerorkest – Digenés in his last agony – Two Marches and nine Greek Dances

Georgios Demertzis (viool), Vassilis Varvaresos (piano), Athens Philharmonia Orchestra o.l.v. Byron Fidetzis
BIS-2434 • 70 • (sacd)
Opname: sept. 2017 (Sinfonietta), febr. 2018 (overige werken), Artemis Maliaras Hall, Athene

   

Nikos Skalkottas was een getalenteerde violist die als tiener begon met componeren. Hij had de dubbele pech om als kind van arme ouders te worden geboren in Griekenland, in 1904. Een studiebeurs kreeg hij, maar in het conservatoriumorkest werd hij achteraan bij de violen gezet. Nikos mocht dan de beste violist van de school zijn, een jongen uit een rijke familie was de concertmeester. Zijn composities werden niet gespeeld, die van zijn bemiddelde generatiegenoot Dimitri Mitropoulos wel. Toen Mitropoulos eenmaal een beroemd dirigent was heeft hij zich nooit om de werken van Skalkottas bekommerd, met het excuus dat die zich vanzelf zouden doorzetten wanneer ze de moeite waard bleken….

Skalkottas kreeg een beurs om in Berlijn viool te gaan studeren, maar door een blessure plus innerlijke drang besloot hij om componist te worden. Na studie bij o.a. Kurt Weill werd hij opgenomen in de compositieklas van Arnold Schönberg, die hem zich later herinnerde als een van zijn meest getalenteerde leerlingen. Persoonlijke tegenslagen en armoede noopten Skalkottas om in 1933 terug te keren naar Griekenland. In Athene schraapte hij daarna een armoedig bestaan bij elkaar als violist en componeerde hij als een bezetene. De meeste van zijn werken zijn geschreven onder invloed van Schönbergs twaalftoons methode, dus het hoeft geen betoog dat er in Athene geen belangstelling voor was. Om toch wat geld met zijn schrijverij te verdienen produceerde Skalkottas zo nu en dan een toegankelijker partituur: Griekse dansen en het gangbare neoklassieke genre van die tijd.

Dat zoiets tot wonderlijke misverstanden kan leiden blijkt uit het lemma dat Norman Lebrecht in zijn ‘Companion tot 20th Century Music' aan Skalkottas heeft gewijd. Daar lezen we dat ‘Skalkottas op unieke wijze in staat bleek om volkswijsjes, zoals de 36 Griekse Dansen, te zetten in twaalftoons idioom zonder zowel de bron als de methode geweld aan te doen'. Grote nonsens natuurlijk. De Griekse dansen onderscheiden zich idiomatisch in niets van de Slavische dansen van Dvorak – ze klinken alleen Grieks. Het is symptomatisch voor het trieste beeld dat zo van Skalkottas in leven wordt gehouden en dat er toe leidt dat zijn werken niet gespeeld worden. Wie een kijkje neemt op de website van zijn belangrijkste uitgever, Universal Edition in Wenen, zal kunnen constateren dat er slechts één uitvoering op de rol staat, van drie Griekse dansen door een onbekend strijkorkestje.

Skalkottas overleed in 1949 veel te jong aan een verwaarloosde hernia, maar liet desondanks een groot oeuvre achter. Veel daarvan werd vergeten of door zijn Berlijnse hospita versjacherd, en het heeft decennia geduurd tot er enig overzicht is aangebracht – en het onderzoek is nog lang niet voltooid; we wachten nog steeds op een omvattende biografie. Er is echter ook goed nieuws! Het Zweedse label BIS bekommert zich al meer dan tien jaar met ware hondentrouw om deze dappere Griek. In 1996 begon het label met een Skalkottas editie waaraan met zekere regelmaat gewerkt wordt – als ik goed tel is de hier te bespreken cd nummer twintig (!) op rij.

Nog meer goed nieuws! Het label Naxos brengt voor het eerst een hele cd met werk van Skalkottas uit onder de noemer ‘The Neoclassical Skalkottas'. Vier werken die Skalkottas in het jaar voor zijn dood componeerde om een grijpstuiver te verdienen – hij was inmiddels gehuwd en een tweede kind was op komst. De cd opent met een vierdelige Sinfonietta in Bes voor orkest, en gaat daarmee een doublure aan met de jongste uitgave van BIS, die met hetzelfde werk opent.

Het beste goede nieuws is dat beide cd's volgespeeld worden door Griekse orkesten (voor een aantal van de eerdere uitgaven week BIS nota bene uit naar Reykjavik). Bovendien wordt er op beide uitgaven uitstekend gemusiceerd, en zijn de dirigenten van Griekse afkomst. Byron Fidetzis dirigeert het Athens Philharmonia Orchestra op BIS in een gemengd programma, dat de neoklassieke Sinfonietta uit 1948 combineert met twee Schönbergiaanse concertwerken uit 1929/30 en de folkloristische Two Marches and Nine Greek Dances uit 1946/7. Op Naxos dirigeert Stefanos Tsialis het Athens State Orchestra bovendien in een wereldpremière, de Classical Symphony voor blaasorkest, twee harpen en contrabassen, waarin de lessen van Kurt Weill hun effect niet blijken te hebben gemist. Een werk dat ik hierbij van harte aanbeveel in de aandacht van Majoor Arjan Tien en de Koninklijke Marinierskapel.

Het mooie aan deze beide uitgaven is dat de aandacht van de muziekliefhebber even wordt verlegd van de twaalftoonsmuziek naar het toegankelijker repertoire waar Skalkottas zich van tijd tot tijd ook mee bezig hield. Om Schönberg aan te halen: There is still plenty of good music to be written in C major. Onlangs besprak ik hier een opname van het Derde pianoconcert van Skalkottas, een stekelig werk van een uur, waarin van de luisteraar wel heel veel wordt gevraagd. Wie een breder beeld wil krijgen van deze onderbetaalde doorzetter kan zich geen beter startpunt wensen dan de BIS cd, die bovendien schitterend is opgenomen. Wie koudwatervrees heeft voor twaalftoonsmuziek kan voor de spreekwoordelijke grijpstuiver uitstekend terecht bij Naxos, dat de opname maakte in Megaron, de wijk waar Skalkottas opgroeide en van zijn toekomstige successen droomde…..


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links