CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, oktober 2012

 

 
   
   

The Sibelius Edition – Vol. 13 – Miscellaneous works

Voor de complete inhoud zie onderaan deze bespreking.

CD 1: Orgelwerken en religieuze muziek

CD 2: Fragmenten, schetsen en incomplete werken

CD 3: Alternatieve versies

CD 4: Around Sibelius – muziek van vrienden, tijdgenoten en leerlingen

DVD: Visual Journey to the Music of Jean Sibelius – muziek van Sibelius bij foto’s van de Finse archipel door Janne Gröning

BIS-CD-1936-38 • 63' + 47' + 54' + 80' • (4 cd’s + dvd)


Robert von Bahr, stichter van het Zweedse platenlabel BIS, is wat betreft Sibelius een man met een missie. Ooit nam hij het besluit om alle werken van Sibelius, tot en met de laatste overgeleverde krabbel, op te nemen en uit te brengen in een Complete Sibelius Editie. Om daaraan te beginnen bracht BIS in de loop van enige decennia bijna het gehele voltooide oeuvre van de Finse Meester uit. In 2007 was het zover, de Sibelius Editie ging van start. Vier jaar later was het project voltooid. Dertien kartonnen doosjes (clamshells in jargon) met op de rug de letters van het alfabet die J-E-A-N - S-I-B-E-L-I-U-S spellen, bevatten 68 cd’s met 80 uur, 30 minuten en één seconde muziek.

Dit is het laatste en dertiende deel. Een doosje met drie cd’s die bij de editie behoren, plus twee extraatjes. Dat zijn een cd met werken van geestverwanten, met materiaal dat eerder op BIS is uitgebracht. Daarbij een dvd met een prachtige diavoorstelling van natuurfoto’s uit het Finland van Sibelius, muzikaal begeleid door zijn meest geliefde scheppingen. Uiteraard mag het filmfragment (zonder geluid) ‘Sibelius at Home’ niet ontbreken, dat zit achteraan op de derde cd.

Na 65 cd’s is het eindelijk de beurt aan een genre dat we niet verwachten bij Sibelius: orgelmuziek. Ondanks het feit dat het Sibeliusmonument in Helsinki bestaat uit een rij van zeshonderd stalen pijpen – geen orgelpijpen, maar de connectie is onmiskenbaar. Toch heeft de componist toen hij eigenlijk al stilgevallen was nog twee orgelwerken gepubliceerd onder het opusnummer 111. ‘Intrada’ en ‘Susuroitto’ (Treurmuziek). Ze zijn de moeite waard, en meermalen opgenomen. Ook op het label BIS – door Hans-Ola Ericson. BIS heeft hier echter geïnvesteerd in een nieuwe opname, door Harri Viitanen. Hij bespeelt het Marcussen orgel (1967) in de kathedraal van Helsinki. Niet direct een instrument dat je associeert met de periode waarin Sibelius deze werken schreef, maar Viitanen weet Marcussen en Sibelius op één lijn te brengen. Een mooie prestatie, die Paul Trepte in Ely Cathedral verrassend genoeg het nakijken geeft (Gamut Gam CD 532). Ericson ( BIS-CD-1101 ) en Viitanen zitten op één lijn, maar Viitanen is net wat ruimhartiger opgenomen. De toelichting levert foto en dispositie van het instrument mee.

Na nog twee korte orgelstukken is het feestje voor de orgelliefhebbers afgelopen. De rest van de eerste cd wordt besteed aan religieuze muziek voor twee contrasterende ‘godsdiendsten’, het Lutheranisme en de Vrijmetselarij. In beide categorieën staan ons geen grote verrassingen te wachten, maar dat hoeft niemand te verbazen. Leuk om te weten dat Sibelius zelf het harmonium bespeelde tijdens die Vrijmetselarische rituelen. Hij was al improviserend menigmaal niet te stoppen. Maar er is meer, want op de derde cd vinden we alternatieve versies van opus 111, plus vocale vrijmetselaarsmuziek met begeleiding van orgel of harmonium. De tweede cd is gevuld met fragmenten en krabbels. Osmo Vänskä en zijn Lahti Symphony Orchestra laten een fors fragment horen dat uiteindelijk zijn weg vond in Luonottar en Pohjohla’s dochter.

Deel 13 is de waardige afsluiting van een editie die zijn gelijke vooralsnog niet kent, en zonder twijfel een unieke positie zal blijven bekleden in de fonografische geschiedenis. De inhoud van dit deel is niet alleen van belang door het auditieve deel. Het bevat ook veel lezenswaardigs: een uitgebreide toelichting (138 pp), de biografie van Andrew Barnett en uiteraard de index tot de Complete Sibelius Edition. Een Editie met een hoofdletter die in de eenentwintigste eeuw geschiedenis schrijft over een componist die de twee voorafgaande eeuwen omspant. Jean Sibelius, componist vanaf zijn tiende jaar, kan het zich permitteren om de wereld dertig jaar lang in spanning te houden over de voortgang van zijn Achtste symfonie. Krijgen we in het orgelwerk Surusoitto misschien een glimp te horen van hoe die geklonken zou kunnen hebben? In het ontroerende korte verhaal The Silence beschrijft Julian Barnes hoe Aino Sibelius niet aan kan zien dat haar echtgenoot brandstof maakt van zijn manuscripten. Dertig jaar stilte gaan in vlammen op.

___________________________

Complete inhoud:

Volume 13 – Miscellaneous Works
(met dank aan Musicweb International)


CD 1 - Organ Works and Religious Music

Two Pieces, Op.111
a. Intrada • single pedal version
b. Surusoitto • published version
(Mournful Music)

Two Pieces, JS 153
1. Preludium
2. Postludium

Kolme johdantovuorolaulua, JS 110
(Three Introductory Antiphons) for liturgist [baritone], mixed choir and organ
1. Palmusunnuntaina (On Palm Sunday)
2. Pyhäinpäivänä tai hautajaisjumalanpalveluksissa (On All Saints’ Day)
3. Kristillisissä nuorisojuhlissa (For Christian Youth Ceremonies)

Herran siunaus, JS 95 (The Lord’s Blessing) for baritone and organ

Musique religieuse (Masonic Ritual Music), Op.113
for tenor, male voice choir and organ • first recording with original words
1. Avaushymni (Opening Hymn) (1927, rev. 1948 • version in G major)
Organ solo
2. Alttarin valmistus: Suloinen aate
(Adjusting the Altar: Thoughts Be Our Comfort)
Tenor, organ
3. I. Kulkue ja hymni: Näätkö, kuinka hennon yrtin
(First Degree. Procession and Hymn: Though Young Leaves Be Green)
Tenor, organ
4. III. Kulkue ja hymni: Ken kyynelin
(Third Degree. Procession and Hymn: Who Ne’er Hath Blent His Bread with Tears)
Tenor, organ
5. On kaunis maa (How Fair Are Earth and Living!)
Tenor, organ
6. Salem (Onward, Ye Brethren)
Tenor, organ
7. II. Kellä kaipuu rinnassansa
(Second Degree: Whosoever Hath a Love)
Tenor, organ
8. Veljesvirsi (Ode to Fraternity)
Male voice choir, organ
9. Ylistyshymni (Hymn)
Male voice choir, organ
10. Marche funèbre
Organ solo
11. Suur’ olet, Herra (Ode)
Male voice choir, organ
12. Finlandia-hymni (Finlandia Hymn)
Male voice choir a cappella

Harri Viitanen playing the 1967 Marcussen organ of Helsinki Cathedral [1–19]
Jorma Hynninen (baritone), Hannu Jurmu (tenor)
Dominante Choir/Seppo Murto
YL Male Voice Choir/Matti Hyökki

CD 2 Fragments, Sketches and Incomplete Works

Orchestral Music
1. Luonnotar – Pohjola’s Daughter, fragment
Lahti Symphony Orchestra/Osmo Vänskä

2. Untitled Fragment in A major
Material previously used in the choral work Ej med klagan, JS 69
Lahti Symphony Orchestra/Jaakko Kuusisto

Chamber Music
- Den lilla sjöjungfrun, fragment, JS 59
(The Little Mermaid) for recitation and string quartet
3. LÅngt ute i havet… Allegro
4. Hela lÅnga dagen kunde de leka…Vivace – Più lento
5. Hon var ett underligt barn… Andantino
6. Ingen längtade sÅ innerligt… Presto
Johan Simberg (recitation)
Tempera Quartet: Laura Vikman violin I • Silva Koskela violin II • Tiila Kangas viola • Ulla Lampela cello

Piano Music
7. Sketch for Kullervo, second movement
From a letter to Aino Järnefelt. Andante molto
8. Sketch for Symphony No.2 in D major, finale
From Akseli Gallen-Kallela’s house in Ruovesi
9. Sketch for Symphony No.5 in E flat major
From a letter to Axel Carpelan

10-30. 21 Pianokompositioner för barn, JS 148
(Piano Works for Children)

Sketches for Kyllikki, three lyric pieces, Op.41
31. I. [Largamente – Allegro] (start of movement)
32. II. [Andantino]
33. III. [Comodo] (middle section of movement)

Sketches for Landscape II
Material possibly planned for Op.114 but ultimately used in Surusoitto, Op.111b
34. First sketch
35. Second sketch

36. Sketch for O Herra, Siunaa
Possibly material for a projected choral work, based on the third movement of the Piano Quintet in G minor, JS 159 (1890). [Adagio]
Folke Gräsbeck (piano)

Organ Music
Four Musical Examples for Organ
From a letter to Into Inha
37. Snabbt [Fast]
38. Mycket lÅngsamt [Very slowly]
39. Moderato
40. Tungt och lÅngsamt [Heavily and slowly]

41. Theme for Improvisation for the London Organ Music Society

Sketches for Two Pieces, Op.111
42. Intrada
43. Surusoitto (Mournful Music)

Harri Viitanen playing the 1967 Marcussen organ of Helsinki Cathedral

All tracks on CD 2: world première recordings

CD 3 - Alternative Versions

Two Pieces for organ, Op.111
1. Intrada • double pedal version
2. Surusoitto (Mournful Music) • manuscript version
Harri Viitanen playing the 1967 Marcussen organ of Helsinki Cathedral
world première recordings

[Two Contrapuntal Exercises] for mixed choir and orchestra, alternative versions
3. Herr, du bist ein Fels (Lord, you are a rock)
4. Herr, erzeige uns deine Gnade (Lord, show us your mercy)
Dominante Choir
Lahti Symphony Orchestra/Osmo Vänskä
world première recordings

Vorschläge für die Glocken [der Kallio-Kirche]
(Proposals for the Bell Melody [for Kallio Church]) for glockenspiel
5. Version 1 (D flat major)
6. Version 2 (G flat major)
Andrew Barnett (glockenspiel)
world première recordings

7. Kallion kirkon kellosävel, Op.65b/JS 102 (The Bells of Kallio Church)

Musique religieuse (Masonic Ritual Music), Op.113
Alternative versions
8. 1. Avaushymni (Opening Hymn) (1927 • version in E flat major)
Organ solo
9. 2. Alttarin valmistus: Suloinen aate (1927)
(Adjusting the Altar: Thoughts Be Our Comfort)
Organ solo
10. 7. II. Kulkue [Kellä kaipuu rinnassansa] (1927)
(Second Degree: Procession [Whosoever Hath a Love])
Organ solo
11. 9. Ylistyshymni (Hymn) (first version, 1946) (World Première Recording)
Tenor, male voice choir, organ
12. 9. Hymn (1946, revised New York edition 1950)
Tenor, male voice choir, organ

Movements with harmonium:
13. 1. Avaushymni (Opening Hymn) (1927 • version in E flat major)
Harmonium solo
14. 5. On kaunis maa (How Fair Are Earth and Living!) (1927)
Tenor, harmonium

Movements with piano:
15. 4. Third Degree. Procession and Hymn:
Who Ne’er Hath Blent His Bread with Tears (1927, revised New York edition 1950)
Tenor, piano
16. Marche funèbre (1927, revised New York edition 1950)
Piano solo

Harri Viitanen (organ/harmonium)
The 1967 Marcussen organ of Helsinki Cathedral
Harmonium by O. Lidholm/M. Hofberg, Borna/Leipzig, No. 57772
Harmonium from Kangasalan urkutehtas

Hannu Jurmu (tenor), Folke Gräsbeck (piano)
YL Male Voice Choir/Matti Hyökki

17. Andante festivo, JS 34b (1922, orch. 1938), for string orchestra and timpani
Finnish Radio Orchestra/Jean Sibelius
rec. 1 January 1939 – mono

CD 4 - Around Sibelius

Kajanus: Finnish Rhapsody 1, Aino; Kuula: Wedding March; Madetoja: songs; Busoni: Bagatelles, Pacius: March of the Pori regiment, Järnefelt: Suite in E flat and Berceuse for violin and orchestra all from existing BIS CDs

Bonus DVD: Visual Journey to the Music of Jean Sibelius

Andante festivo – Karelia Suite: Intermezzo & Alla marcia – Pelléas et Mélisande: Entr’acte – Belshazzar’s Feast: Nocturne – Valse triste – Humoresque nr. 2 – King Christian II: Elegy – Finlandia
Lahti Symphony Orchestra o.l.v. Osmo Vänskä

Gothenburg Symphony Orchestra o.l.v. Neeme Järvi (Humoresque & Elegy)


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links