CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, september 2016

 

Reger: Zwölf geistliche Lieder op. 137 - Ehre sei Gott in der Höhe - Zwei geistliche Gesänge op. 19: Passionslied & Doch du liessest ihn im Grabe nicht - Zwei Geistliche Lieder op. 105: Ich sehe dich in tausend Bilder & Meine Seele ist still zu Gott - Wenn in bangen, trüben Stunden - Wohl denen, die ohne Tadel leben - Heimweh - Sieben Stücke für Orgel op. 145/3-6: Weihnachten, Passion, Oster, Pfingsten

Klaus Mertens (bas-bariton), Martin Haselböck (orgel)

New Classical Adventures NCA 60101-215 • 79' •

Opname: oktober 1999, Stadthalle Görlitz (D)

www.youtube.com/watch?v

 

Lieve God, geef ons toch Reger in het Concertgebouw in plaats van Mahler!
Maarten 't Hart: Mozart en de anderen

 

In 'Mozart en de anderen' breekt Maarten 't Hart een lans voor Max Reger, en hij eindigt zijn pleidooi met bovenstaande hartenkreet. Wanneer Maarten in 2006, toen deze bundel opstellen verscheen, de beschikking had gehad over het internet-archief van het Concertgebouworkest, zou hij tot zijn vreugde hebben kunnen vaststellen dat Max Reger daar maar liefst 216 keer op de lessenaars stond. Zelfs de zo vurig door hem verlangde Prolog zu einer Tragödie werd er twaalf keer gespeeld, voor het laatst in 1990, gedirigeerd door de man die er de enige opname van maakte, Gerd Albrecht. Maar de toppers zijn de Serenade (35 uitvoeringen), de Mozart Variationen (42) en de Hiller Variationen (42). Zelf kwam Reger maar één keer naar het Concertgebouw, dat was op 25 en 26 maart 1916; hij dirigeerde eerst zijn Mozartvariaties, nam vervolgens plaats achter de piano om het pianoconcert in d van Bach te spelen (Cornelis Dopper dirigeerde), en na de pauze presenteerde hij zijn Hillervariaties. Reger deed zijn naam eer aan, hij zag niet op tegen hard werken en ook niet tegen hard leven. Zou hij in Amsterdam na afloop zijn gaan eten en bij de ober zijn gebruikelijke bestelling hebben geplaatst: 'Jetzt bringen sie mich zwei Stunden lang Beefsteak'? Die biefstuk werd natuurlijk weggespoeld met de nodige glazen bier - Reger is dan ook niet oud geworden. Toen hij 43 was gaf zijn lichaam het op. Hij stierf op 11 mei 1916, zes weken na zijn optreden in Amsterdam.

2016 is dus een Regerjaar, maar behalve op orgelconcerten en in kleine zalen merk je daar weinig van. Op de grote podia zijn Regers scheppingen weggespeeld door die van Gustav Mahler. Toch is Reger de componist van misschien wel het mooiste fugathema dat ooit werd verzonnen: dat van zijn Variationen und Fuge über ein Thema von Mozart. Het is niet alleen een thema dat zich als een Ohrwurm in je brein nestelt, het is ook nog eens zo slim in elkaar gezet dat het precies combineert met het harmonische verloop van Mozarts variatiethema (uit de Pianosonate KV 331). In de overweldigende slotmaten van de fuga valt alles op indrukwekkende wijze op zijn plaats. Bovenstaande link wijst de weg naar een schitterende uitvoering door de Staatskapelle Berlin (het orkest van de Staatsoper) onder Heinz Bongartz.

Een recente en zeer onbevredigende uitgave met liederen van Reger, hier besproken door Aart van der Wal, deed bij mij een lichtje branden. Had ik niet ooit een cd aangeschaft met liederen voor zangstem en orgel? En zou die nog verkrijgbaar zijn? Het antwoord is positief en de luisterervaring al eveneens. Klaus Mertens is de ideale zanger voor dit repertoire, met een stem waar je je graag aan overgeeft, een onberispelijke dictie en een aangeboren muzikaal instinct. Zijn partner is Martin Haselböck, als zoon van orgelvirtuoos Hans opgegroeid in de klankwereld van Bach, Reger en Liszt. Samen togen ze naar de ideale plek om dit repertoire op te nemen: de Stadthalle van Görlitz. Een concertzaal die wordt gesierd met een indrukwekkend orgel van maar liefst vier klavieren en 72 registers. Overdreven groot om een enkele stem mee te begeleiden zult u zeggen, maar schijn bedriegt. Hier horen we een romantisch, symfonisch ontworpen instrument, het laatste van de grote orgelmaker Wilhelm Sauer, dat hij bouwde in 1910. Sauer rustte zijn instrumenten graag uit met een Fernwerk - een compartiment van het orgel dat op grote afstand in een gesloten kamer staat opgesteld, met jalouziën om de klank dichterbij te brengen of te laten wegsterven tot een bijna onhoorbaar gemurmel. Orgels met een origineel Fernwerk zijn bijna allemaal afgebroken of verbouwd, maar in Görlitz functioneert na een ingrijpende restauratie alles weer naar behoren.

Het resultaat is toverachtig mooi. Wie bij het woord orgel de kriebels krijgt zou hier beslist eens naar moeten luisteren, wie een beter beeld van de componist Reger wil krijgen eveneens. De repertoirekeuze kon niet beter, met als opening een complete cyclus, de twaalf geestelijke liederen met begeleiding van piano, harmonium of orgel opus 137. Reger koos in zijn latere carrière voor een nieuwe eenvoud, die hier prachtig tot uitdrukking komt. Alle overige geestelijke liederen, ook die zonder opusnummer, worden gecombineerd met vier delen uit de Sieben Stücke für die Orgel opus 145, mijmeringen die betrekking hebben op het kerkelijk jaar. Zo sluiten Weihnachten voor orgel en Ehre sei Gott in der Höhe prachtig op elkaar aan, net als Passion en het Passionslied.

Het label NCA staat garant voor een onberispelijke opnamekwaliteit, er is een gedetailleerde en uitstekend onderlegde toelichting en de teksten van de liederen zijn in het boekje opgenomen. De dispostitie van het orgel ontbreekt, maar die kunt u op de hieronder vermelde website bekijken. Toch nog een waardevolle vocale bijdrage aan het Regerjaar.

www.vleugels.de/restaurierungen/orgeln-restauriert/goerlitz-stadthalle/


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links