CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, februari 2017

 

Mozart: Pianoconcert nr. 11 in F, KV 413* - nr. 12 in A, KV 414** - nr. 13 in C, KV 415**

Marie* & Veronica** Kuijken (fortepiano), La Petite Bande, Sigiswald Kuijken (viool)

Challenge Classics CC72752 • 75' • (sacd)

Opname: mei 2016, Kapel Holland College, Leuven

   

Herr Kapellmeister Mozart macht hiermit dem hochansehlichen Publicum die Herausgabe dreier neuer erstferfertigter Clavier-Concerten bekannt. Diese 3 Concerten, welche man sowohl bey grossem Orchester mit blasenden Instrumenten, als auch a quattro, nämlich mit zwei Violinen, 1 Viola und Violoncell aufführen kann, werden erst anfangs April zum Vorscheine kommen und nämlich nur demjenigen (schön copirt und von ihm selbst übersehen) zu Theil werden, die sich darauf subscribirt haben.
Wiener Zeitung, 15 januari 1783

Mozart vertrok in 1781 met slaande deuren uit Salzburg. Hij had er genoeg van om naar de pijpen te dansen van zijn broodheer, aartsbisschop Colloredo. Ongetwijfeld had hij ook genoeg van de goedbedoelde bemoeizucht van zijn vader. Naar de gewoonte van die tijd woonde hij nog bij zijn ouder(s) tot een eventueel huwelijk. Reden genoeg om na verplichtingen in Wenen niet terug te keren naar huis. Hij trok in bij de familie Weber, maakte bij gebrek aan succes bij dochter Aloisia dan maar haar zus Constanze het hof en trad in het huwelijk. Eén dag voordat vader Leopold zijn toestemming verleende.

Van zijn vader had hij niet alleen vioolspelen en componeren geleerd, Leopold had hem ook wijze lessen geleerd over de zakelijke kant van het muziekvak. En dus verschenen de drie Clavier-Concerten niet alleen in hun orkestrale gedaante, maar konden ze heel simpel zonder blazers en in een enkelvoudige strijkersbezetting worden uitgevoerd zonder dat de partituur aangepast hoefde te worden. Simpelweg de blazers weglaten en de strijkpartijen enklvoudig bezetten. Daarmee speelde hij handig in op de nog jonge maar uiterst actuele strijkkwartetcultuur in de gegoede burgerlijke milieus, plus de toenemende populariteit van de fortepiano. De drie concerten (nrs. 11-13) uit de annonce zijn Mozarts eerste volwasssen uitingen in het genre, wanneer we afzien van de jeugdwerken, het Jeunehomme-concert (nr. 9) en het concert voor twee piano's (nr.10)

De advertentietekst is helder: zwei Violinen, 1 Viola und Violoncell is de bezetting van de kamermuzikale variant. Sigiswald Kuijken, bedenker van deze uitgave, laat daar zijn eigen visie op los, die hij ook in het boekje enthousiast toelicht. Hij vervangt de cello door een contrabas en motiveert dat met de stellingname dat de baslijn van de fortepiano zo constant aanwezig is dat ze geen verdubbeling behoeft. De contrabas speelt uiteraard dezelfde noten als de cello, maar ze klinken een octaaf lager. Sigiswald heeft gelijk in de tuttipassages, vooral omdat in deze uitvoeringen de pianisten daar meespelen. Maar in broze momenten als de langzame delen laat zo'n naar de diepte geoctaveerde baslijn een gat ontstaan tussen de altviool en de ontbrekende cello. Stoort dat? Het is een kwestie van smaak. Ik herinner mij dat Frans Brüggen in de Haffner Serenade eveneens de baslijn uitsluitend door de contrabas liet spelen. Niemand mopperde.

De zussen Marie en Veronica Kuijken zijn de dochters van Sigiswald Kuijken. Dat ze beide de pianoforte bespelen is logisch: ze groeiden op in een huishouding waar de pianoforte deel van het meubilair was. Het bijzondere aan dit duo is dat ze elkaar niet alleen aan het klavier hebben gevonden, maar dat ze ook op andere gebieden hun kwaliteiten kunnen bewijzen. Veronica speelt uitstekend viool en Marie is actief als sopraansoliste. Samen treden ze op met programma's waarin het vierhandige pianospel wordt afgewisseld met vioolsonates en liederen. Hier wisselen ze elkaar af in een intieme zetting zoals ze die thuis ook menignaal ervaren zullen hebben - past die contrabas in de huiskamer?

Samen zorgt dit vijftal voor een nieuwe kijk op deze meesterlijke partituren. Met of zonder contrabas doet even niet terzake voor wie kennis heeft genomen van alternatieve visies. Zoals die van Jean-Philippe Collard met het Quatuor Muir op EMI. Dan wordt haarscherp duidelijk dat er de afgelopen decennia het een en ander is verschoven in de interpretatie van muziek die we zo goed meenden te kennen. Wat Mozart in zijn ondernemende advertentie voor ogen had komt hier al even ondernemend tot klinken.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links