CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, oktober 2019

Marx: Romantisches Klavierkonzert Castelli Romani (voor piano en orkest)

David Lively (piano), Bochumer Symphoniker o.l.v. Steven Sloane
Naxos 8.573834 • 74' •
Opname: januari 2004, Erholungshaus der Bayer Industry Services, Leverkusen (D)

   

De Oostenrijkse componist Joseph Marx (1882-1964) was de zoon van een half-Italiaanse pianiste en groeide op onder moeders vleugel. Hij ontwikkelde zich tegen de wil van zijn vader (en moeder) tot een uitstekende pianist en een begaafd componist van liederen. Daarmee maakte hij zo snel naam dat hij al in 1914 benoemd werd als docent aan de Keizerlijke Academie te Wenen. Marx koos niet voor een pianistencarrière, maar concentreerde zich op componeren, bestuurlijke functies en schrijven over muziek. Stilistisch staat Marx met beide benen in het fin-de-siècle, en daarin is hij zijn leven lang blijven steken. Hij was een fel tegenstander van de ideeën van Arnold Schönberg, met als gevolg dat hij na zijn dood al snel werd vergeten. In de laatste decennia van de vorige eeuw werd zijn naam discografisch alleen nog in leven gehouden door zijn liederen.

In de eenentwintigste eeuw is dankzij de opkomst van de onafhankelijke platenlabels hernieuwde aandacht voor vergeten componisten als Marx. Het Britse label ASV zorgde in samenwerking met de Amerikaans/Israëlische dirigent Steven Sloane en zijn Bochumer Symphoniker voor een viertal cd's met orkestwerken, liederen met orkestbegeleiding en de beide pianoconcerten. ASV (Academy Sound and Vision) werd opgericht door een drietal mannen uit de stal van Decca, en was actief van 1981 tot 2007. Het label Naxos heeft (net als het label Brilliant) een goede neus voor het verwerven van licenties, en heeft de afgelopen jaren de oogst van Marx opnieuw uitgebracht. Dit is de laatste van de vier uitgaven die werden gerealiseerd, van een geplande vijfde met de kolossale Herbstsymphonie is het niet meer gekomen. Wel gaf ASV de drie strijkkwartetten uit, die we ongetwijfeld binnenkort ook op Naxos tegen zullen komen.

Joseph Marx was zelf een uitstekende pianovirtuoos, die het grote repertoire uit zijn hoofd kende, maar hij trad vrijwel uitsluitend op als begeleider van zijn liederen. Niettemin zorgde hij voor twee substantiële pianoconcerten, die in zijn tijd gespeeld werden door niet de minsten.

De titel van het eerste concert is bewust gekozen: Romantisches Klavierkonzert. Daarmee geeft Marx aan dat hij een werk in de wereld heeft gezet dat de traditie van Brahms en Reger wil voortzetten. Wat betreft de lengte is hem dat uitstekend gelukt: het klokt in op veertig minuten.

Het tweede concert verscheen onder de titel Castelli Romani, maar is niets meer of minder dan een volbloed driedelig pianoconcert, waarin Marx een hommage brengt aan zijn vaderland van moederskant, waar hij graag zijn vakanties doorbracht. Met de delen Villa Hadriana, Tusculum en Frascati lijkt het een concertante pendant van het Trittico van Ottorino Respighi, en zo klinkt het hier en daar ook.

Castelli Romani werd bij de première in 1931 gespeeld door Walter Gieseking (Karl Böhm dirigeerde), en de laatste belangrijke uitvoering van het Romantisches Klavierkonzert werd in 1980 gegeven door Jorge Bolet met de New York Philharmonic (onder Zubin Mehta). Bolet noemde dit zijn lievelingsconcert onder de grote romantische vehikels. Het zegt iets over de status van Marx in de voorbije decennia.

In de serie The Romantic Piano Concerto verscheen een opname van het Romantisches Klavierkonzert, gekoppeld met het Pianoconcert voor de linkerhand van Erich Wolfgang Korngold, gespeeld door hoe kan het anders Marc-André Hamelin. Hamelin kiest in de snelle delen voor iets vlottere tempi, wat resulteert in vijf minuten tijdwinst. De Castelli Romani beleefden hier hun discografische première, en daarin is sinds 2004 geen verandering gekomen. David Lively (1953) is een Amerikaanse pianist die vanuit Parijs opereert, en al menig onbekend pianoconcert voor zijn rekening nam ik herinner me een prima opname van het Copland Concert op Et'cetera. Hij beheerst deze hondsmoeilijke partituren meesterlijk, en hoeft in niets onder te doen voor Hamelin. Steven Sloane en de Bochumer Philharmoniker zorgden er met deze serie cd's voor dat ze als team op de muzikale wereldkaart terecht kwamen. De uitstekende toelichting is van ASV overgenomen en werd verzorgd door de man achter de website www.joseph-marx.org: Berkant Haydin.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links