CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, maart 2019

 

Joseph Marx - Orchestral Works Vol. 2

Marx: Alt-Wiener Serenaden Partita in modo antico Sinfonia in modo classico

Bochum Symphoniker o.l.v. Steven Sloane
Naxos 8.573832 • 75' •
Opname: april 2003, Stadhalle Wupperttal (D)

   

In Bochum zijn ze slim bezig. Binnen de deelstaat Nordrhein-Westphalen moet worden geconcurreerd met de steden Keulen, Düsseldorff, Dortmund, Essen en Duisburg. Een probleem voor het Bochumer Symfonieorkest? Welnee. De slimmerik is Steven Sloane, een Amerikaan die daar sinds 1994 chefdirigent is en de meest wilde plannen heeft weten te realiseren die zijn orkest in de kijker hebben gespeeld. Wist u overigens dat Joel Fried, Amerikaan en artistiek direkteur van het Koninklijk Concertgebouworkest, in 1999 de overstap maakte van Bochum naar Amsterdam? Sloane zoekt het niet in meer Mahler of Philip Glass, maar stelt zich open voor projecten als de opera Die Soldaten van Bernd Aloïs Zimmermann in een spraakmakende productie in New York. Bovendien was hij de drijvende kracht achter de bouw van een nieuw onderkomen voor het orkest, dat in 2016 in gebruik werd genomen.

Dat zijn belangrijke wapenfeiten, maar daar blijft het niet bij. Ook in discografisch opzicht kleurt men in Bochum niet binnen de lijntjes, maar wordt er gezocht naar componisten die ooit een verschil maakten. Iemand als Joseph Marx, na zijn dood net als de meeste dode componisten vergeten. Het label Naxos is er gewoonlijk als de kippen bij om de erfenis van verloren labels over te nemen, hier ontfermt het zich over een uitgave van het Britse label ASV. Daar verschenen een tweetal producties met orkestwerken van Marx, gedirigeerd door Sloane en van uitstekende kwaliteit. Dit is een heruitgave van DCA 1158, uitgekomen in 2004, met drie substantiële werken, als Orchestral Works Vol. 2. Een paar maanden geleden verscheen Vol. 1, met de Natur-Trilogie voor groot orkest, die uitgave is hier besproken door Kees de Leeuw.

 

Joseph Marx overleed in 1964, en decennialang is het stil geweest rond deze componist die eens uitgevoerd werd door de groten der aarde. Door de vele belangrijke posities die hij in het Oostenrijkse muziekleven bekleedde, gevoegd bij zijn aartsconservatieve instelling, werden uitvoeringen van zijn werk in het klimaat van de jaren zestig en zeventig echter zeldzaam, om voor de hand liggende redenen. Marx was een ultra-romanticus met een fantastisch oor voor zwelgende orkestklanken. Opvallend is het gulle en kiene gebruik van harp, piano, celesta, vibrafoon, xylofoon en klokkenspel, een kenmerk dat hij deelde met zijn iets jongere landgenoot Wolfgang Korngold. Bij beide componisten ligt, ondanks het vakmanschap, de salon gevaarlijk dicht om de hoek.

Op deze cd vinden we een orkestsuite met de titel Alt-Wiener Serenaden, en twee werken voor strijkorkest: Partita in modo antico en Sinfonia in modo classico. Beide werken zijn transcripties voor strijkorkest van de twee strijkkwartetten die Marx tussen 1937 en 1941 componeerde, het Quartetto in modo antico en het Quartetto in modo classico. De bewerkingen dateren van 1944 en 1945 de suikerzoete klank staat in schril contrast met het gruwelijke tijdsgewricht. De drie strijkkwartetten van Marx verschenen eveneens op ASV, dus de kans is groot dat we die binnenkort ook op Naxos mogen verwelkomen. Het muzikale palet van Marx is tegendraads behoudend de warme klank van Edward Grieg gekruid met een snufje chromatiek van Max Reger (Reger is veel avontuurlijker). De geboortedata zeggen alles: Grieg 1843, Reger 1873, Marx 1882.

Zo'n observatie was een halve eeuw geleden nog een punt van aandacht en een reden om Marx af te schrijven als hopeloos ouderwets, nu zijn de bakens verzet en mogen we weer genieten van deze onvervalst romantische klankgeworden suikerspinnen. De Bochumer Symphoniker en GMD Steven Sloane hebben er kennelijk veel plezier aan beleefd, en de recente Grammy nominatie voor deze cd is ze dan ook van harte gegund.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links