CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, juli 2019

Marsalis: Vioolconcert – Fiddle Dance Suite (voor vioolsolo)

Nicola Benedetti (viool), Philadelphia Orchestra o.l.v. Christian Macelaru
Decca 4850013 • 66' •
Live-opname: 4 november 2017, Kimmel Center for the Performing Arts Verizon Hall, Philadelphia; studio-opname: 27 maart 2019, The Menuhin Hall, Surrey (VK)

   

Wynton Marsalis (1961) werd al in 1982 uitgeroepen tot de beste trompettist van de planeet, toen hij in 1982 een Grammy Award won in zowel de categorie jazz als klassiek. Sindsdien heeft hij een kolossale carrière gemaakt, niet alleen als trompettist, maar ook als componist, orkestleider, organisator, mentor, televisiepersoonlijkheid en ontvanger van talloze onderscheidingen, waaronder een Pulitzer Prize (in 1997) voor zijn oratorium Blood on the Fields. Het was de eerste keer dat een jazzcompositie uitverkoren werd voor een Pulitzer onderscheiding.

Wie zo aan de weg timmert kan kritiek verwachten, en kritiek is Marsalis niet gespaard, speciaal vanuit kringen van jazzmusici die van mening zijn dat Marsalis veel te behoudend is. Bovendien is Marsalis zelf ook bepaald niet mals in zijn commentaren op eigentijdse pop- en jazzmuziek. Speciaal over hip hop heeft hij harde woorden gesproken: hip hop ‘reinforces destructive behavior at home and influences the world's view of the Afro American in a decidedly negative direction'. In een reactie die kritiek uitte jazzbassist Stanley Clarke zich als volgt: ‘He has brought respectability back to jazz'.

Die respectabiliteit brengt met zich mee dat Marsalis door de Schotse vioolvirtuoos van Italiaanse afkomst Nicola Benedetti werd overgehaald om een vioolconcert te schrijven. Wanneer zo'n grootheid zich aan een dergelijke klus waagt moet er zwaar geschut in stelling worden gebracht, en dus sloegen zes orkesten de handen ineen voor een compositie-opdracht: het London Symphony Orchestra, Chicago Symphony, LA Philharmonic, National Symphony Orchestra Washington, Gewandhausorchester Leipzig en in Nederland het Radio Filharmonisch Orkest/ZaterdagMatinee. De première vond plaats in Londen in november 2015 en werd gedirigeerd door James Gaffigan, vaste gastdirigent van het Radio Filharmonisch Orkest. Hij dirigeerde uiteraard ook de uitvoering in de ZaterdagMatinee van 17 december 2016. Dat gaf Marsalis de gelegenheid om nog het een en ander aan zijn werk te versleutelen voor de opname op deze cd, die werd gemaakt tijdens concerten in Philadelphia in november 2017.

Die opname moest even op de plank blijven liggen tot er een geschikt moment was gevonden voor aanvullend repertoire. Gelukkig is dat niet een of ander populair vioolconcert geworden, maar een substantieel stuk van Marsalis zelf, alweer voor Nicola Benedetti, maar nu zonder begeleiding: een vijfdelige suite voor vioolsolo: Fiddle Dance Suite. Fiddle en Dance zijn tevens twee sleutelwoorden in het vioolconcert, dat leunt op invloeden uit de Schotse volksmuziek, naar de Verenigde Staten overgewaaid en daar als fiddle in de countrymusic verankerd. Dance en jazz hebben alles met elkaar te maken, met als onvermijdelijk zijspoor de blues. Een en ander vinden we dan ook terug in de namen van de vier delen van het concert: Rhapsody – Rondo burlesque – Blues en Hootenanny (denkt u bij Rondo burlesque vooral niet aan Mahlers Negende).

De kritieken op dit vioolconcert van drie kwartier waren niet onverdeeld vriendelijk: te lang, een ratjetoe aan stijlen, te weinig origineel, veel te herkenbaar eclectisch. Inderdaad, alle vermaarde Amerikaanse componisten komen langs: Duke Ellington, George Gershwin, Aaron Copland, maar ook… Charles Ives. Toch mag men niet ontkennen dat het derde deel, Blues, bepaald weet te boeien en te ontroeren, en dat de Hootenanny die er ogenblikkelijk ‘footstomping' op volgt, het publiek tot enthousiast (meegesneden) applaus weet op te zwepen. Hoe Marsalis dat voor elkaar brengt ga ik u niet verklappen.

De Fiddle Dance Suite volgt in grote trekken hetzelfde recept in vijf delen, met de titels Sidestep Reel, As the wind goes, Jones' jig, Nicola's strathspey en Bye-bye breakdown vet knipogend naar jazz in de Schotse Hooglanden. Vijf delen die geen seconde te lang zijn en duidelijk niet alleen door de jazz maar ook door Sebastian Bach zijn geïnspireerd. Daardoor krijgen ze iets van het originele en verrassende dat Eugène Ysaÿe in zijn solosonates verwerkte.

Niets dan de hoogste lof voor de prestaties van Nicola Benedetti, het Philadelphia Orchestra, dirigent Christian Macelaru (1980, de kersverse chef van het orkest van de WDR in Keulen). De live-opname uit Philadelphia klinkt uitstekend en de studio-registratie uit Surrey is voorbeeldig. Over de toelichting kan ik niet oordelen, de recensent van nu moet zich zien te redden met geluidsbestanden waarmee hij of zij zelf mag knutselen. Gelukkig staat het internet in dit geval bol van de informatie en interviews met betrokkenen, en op de website van Wynton Marsalis worden de werken uitgebreid door de componist besproken. De Fiddle Dance Suite is een prachtige aanwinst voor het repertoire van aankomende vioolvirtuozen.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links