CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, maart 2010

 

 

Knaifel: In air clear and unseen (voor piano en strijkkwartet) (1994) - Svete Tikhiy (voor sopraan en sampler) (1991).

Oleg Malov (piano), Tatiana Melentieva (sopraan), Andrei Siegle (sampler), Keller Quartett.

ECM New Series ECM 1763 • 52' •

www.ecmrecords.nl

 

 


De Russische componist Alexander Knaifel (1943) heeft nog net niet genoeg faam vergaard om een plaatsje in de New Grove Encyclopedia of Music verdiend te hebben, maar hij heeft wel een operapremière bij De Nederlandse Opera op zijn naam staan: Alice in Wonderland uit 2001. Rapportage daarover maakte al duidelijk dat Knaifel een bijna kinderlijke gelukzaligheid smaakt in een esoterisch muzikaal theater waarbij de aanwijzingen bijna belangrijker zijn dan de noten. Het is met de beide werken op deze splinternieuwe cd niet anders. De schijf opent met een bijna 10 minuten durende pianosolo waarin zelden meer dan één noot tegelijk klinkt en de geluidssterkte niet boven het fluisterniveau uitkomt. Het is het eerste deel van In air clear and unseen (1994) voor piano en strijkkwartet. In het tweede deel gebeurt er iets vergelijkbaars in het kwartet en pas in het derde deel spelen de vijf musici samen. Het resultaat is fascinerend of stinkend vervelend, afhankelijk van de luisteraar. Liefhebbers van Morton Feldman rennen nu al dan niet virtueel naar de platenzaak.

Svete Tikhiy (1991), het titelstuk van de cd is al even spaarzaam, maar toch anders. De spaarzaamheid zit hem in het gebruikte materiaal, de stem van sopraan Tatiana Melentieva, echtgenote van de componist, in de vorm van samples die kunnen aanzwellen tot een breed koorspectrum of kalmpjes murmelend de achtergrond vormen voor melismatische neo-orthodoxe klanken.

 
  Alexander Knaifel

Knaifel heeft met deze compositie zijn geheel eigen 'Vespers' geschapen, naar eigen zeggen: 'uiterst geconcentreerd in de drie belangrijkste gebeden, Ave Maria, Het lied van de allerheiligste Theotokos en Svete Tikhyi. Onlosmakelijk aan elkaar verbonden, ontwierp ik ze als ensembles, koren en solistische partijen, ontsprongen aan de unieke stralende stem en de hartbrekende, ontroerende, belijdende, oplichtende zang van Tatiana Melentieva.'

Helaas is er bij de indeling van de tracks iets misgegaan. Track 1 wordt aangegeven als 'Het luiden van de klokken' en duurt 47 seconden. Dat is op zich correct. Zonder stoppen volgt track 2, met een tijdsduur van 20' 28". Maar halverwege zit een flinke pauze en bij 12' 33" begint iets geheel nieuws, dit zijn duidelijk de eerste twee gebeden die Knaifel hierboven aangeeft. Eerst het murmelende eindeloos herhaalde Mariagebed, en daarna de Hymne aan Theokotos waarin Melentieva door Andrei Siegle met haar eigen gesampelde stem wordt begeleid, als een heus Russisch-orthodox (vrouwen)kerkkoor. Daarna volgt, geheel volgens plan, Svete Tikhiy als derde track, een onbegeleide solo van bijna zeven minuten voor Tatiana Melentieva.   

Het werk is opgedragen aan Gija Kantsjeli, en hoewel het in niets herinnert aan de excessieve uitbarstingen die diens componeren kenmerken, maar wel op één lijn zit met de verstilde momenten, is de gedeelde religieuze instelling van beide heren evident. Eenieder die de muziek van bovengenoemde componisten plus die van Arvo Pärt weet te waarderen kan hier zijn hart ophalen. Het spreekt vanzelf dat de uitvoerenden hier geen technische hoogstandjes hoeven te leveren, maar wel uiterste concentratie, en dat doen ze.

Svete Tikhiy werd al in 1994/5 en 1997 opgenomen in Sint-Petersburg, In air clear and unseen in 2000 in Zürich met de voortreffelijke Peter Laenger aan de knoppen, en de cd werd in 2002 uitgebracht. De opname had niet beter gekund, en zoals altijd is de presentatie van ECM om door een ringetje te halen en prachtig vormgegeven. 


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links