CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, november 2009

 

 

Kattenburg: Allegro moderato voor altviool en piano – Pièce voor fluit en piano – Escapades voor twee violen – Palestijnse Liederen – Werken voor piano vierhandig – Tapdance voor tapdancer en piano vierhandig – Roemeense Melodie voor viool, cello en piano – Fluitsonate – Tempo di blues voor piano – Alla marcia voor viool en piano – Kwartet voor fluit, viool, cello en piano.

Leo Smit Ensemble.

Future Classics 091 • 80’ •

www.futureclassicsmusic.nl
www.wewarenmetmeer.nl
www.leosmit.nl


Deze cd stemt tot nadenken. Op de voorkant zien we een foto van een ernstig ogende jongeman, met daaronder de tekst: Dick Kattenburg (1919-1944). Op de foto oogt hij ouder dan die jaartallen suggereren. Dick Kattenburg was net 25 jaar oud toen hij in 1944 in concentratiekamp Auschwitz werd vergast. Het is een godswonder dat deze cd gemaakt kon worden, en het is bijna onbegrijpelijk dat een jonge man tussen zijn zeventiende en zijn vierentwintigste jaar onder de meest angstaanjagende omstandigheden muziek heeft weten te schrijven die ruim zestig jaar later nog steeds in staat is een brede glimlach op je gezicht te toveren.
Over de muzikale levensloop van Dick is weinig bekend. Hoewel hij in Amsterdam werd geboren verhuisde het gezin Kattenburg al vrij snel naar Naarden. Dick studeerde viool bij Hugo Godron, die zelf een leerling was van Oskar Back.

Op zijn zeventiende componeerde Dick een fluitsonate voor zijn jeugdliefde Ima van Esso, de moeder van dirigent Ed Spanjaard. Een werk dat bruist van jeugdige overmoed en passie, maar dat ook aantoont wat voor een kolossaal talent hier aan het woord is. Die fluitsonate dateert van 1937, en in datzelfde jaar behaalde Dick het diploma ‘Théorie et Violon’ aan het Collège Musical Belge in Brussel. Toen de oorlog uitbrak was hij 20. In 1941 deed hij nog Staatsexamen in Den Haag bij Willem Pijper, opnieuw voor theorie en viool, en behaalde ook het praktisch-pedagogisch diploma. Compositielessen nam hij zo goed en zo kwaad als het ging van de eveneens joodse componist Leo Smit. Daarna was nog maar één ding van belang: overleven, dus onderduiken.

Onderduiken betekende vooral: heel veel van adres veranderen. De laatste adresverandering werd Kattenburg fataal, een inwonende NSB-ster gaf hem aan, waarna hij moest gaan zwerven en bij een razzia in een bioscoop werd opgepakt. Via Westerbork werd hij op transport gesteld naar Auschwitz – de plek waar het fysieke bestaan van Dick Kattenburg eindigde.

Zijn geestelijke nalatenschap leek daarmee ook verloren. Tot op een dag in het jaar 2000 Ima van Esso de fluitsonate van Dick Kattenburg opstuurde naar fluitiste Eleonore Pameijer, die het werk ogenblikkelijk op haar repertoire nam. Publicaties over die uitvoeringen deden een belletje rinkelen bij de dochter van Dicks’s zuster, die nog een doos met nagelaten manuscripten van Dick op zolder had staan. De rest laat zich raden.
Deze cd bevat de kamermuziek uit die doos: het eerste deel van een altvioolsonate, de fluitsonate, een Kwartet voor fluit, viool, cello en piano, Palestijnse liederen, ‘Escapades’ voor twee violen, een stuk voor tapdance en piano vierhandig, en nog wat losse stukken. Natuurlijk geen meesterweken, maar daar gaat het niet om. Waar het wel om gaat is dat we eindelijk kennis kunnen nemen van een levenswerk dat voor de poorten van de hel is weggesleept.

We horen de stem van een vrolijke jonge man, goed op de hoogte met het gangbare idioom van de jazzmuziek van zijn tijd, en kennelijk ook met Gershwin en Ravel. Hebreeuwse invloeden zijn aanvankelijk minder gemakkelijk te duiden, maar kennelijk brachten de oorlogsomstandigheden op dat punt enige reflectie met zich mee, getuige de ‘Palestijnse Liederen’ op Hebreeuwse teksten. Navrant is dan wel weer dat in het manuscript gesproken wordt over Roemeense liederen, om de bezetter om de tuin te leiden. Opvallend is de flair en het gemak waarmee hij schrijft, en ondanks zijn korte levensloop zit er toch een ontwikkelingsgang in zijn muzikale taal, die in de onvoltooide altvioolsonate al veel rijper aan het worden is.

De cd is gemaakt door het Leo Smit Ensemble, verzameld rond artistiek leider en fluitiste Eleonore Pameijer. Al meer dan tien jaar verzorgt het ensemble maandelijks concerten in de Uilenburger Synagoge te Amsterdam, waar het repertoire wordt samengesteld rond de Nederlandse componisten die slachtoffer werden van de jodenvervolging, maar ook van onderdrukte componisten in het algemeen. Daarnaast blijft de blik op de toekomst gericht door aandacht en opdrachten voor componisten van nu. Het ensemble wordt per project samengesteld. Voor deze uitgave was die als volgt. Marcel Worms nam alle pianopartijen voor zijn rekening, in de vierhandige werken bijgestaan door Lodewijk Crommelin. Violiste Ursula Schoch speelt alle vioolpartijen, met in de Escapades voor twee violen Emi Ohi Resnick als partner. Sopraan Irene Maessen zingt de Palestijnse Liederen. Stephan Heber speelt de cellopartijen. Asdis Valdimarsdottir is de altvioliste in de onvoltooid gebleven altvioolsonate, een werk dat een knagend gevoel van spijt achterlaat.
Uitvoeringen en registratie zijn onberispelijk.

De opname werd gemaakt in het Bethaniënklooster – in de Uilenburger Synagoge is te veel omgevingslawaai. Bert van Dijk, die ook de concerten opneemt voor Radio 4, was de technicus, componist Jeff Hamburg de producer. De Fluitsonate en het Pièce pour flute et piano verschenen eerder op de cd Treasures, Future Classics FC052.

Dick Kattenburg, we zijn je niet vergeten.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links