CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, mei 2016

 

Kantsjeli: Chiaroscuro (voor viool en kamerorkest) - Twilight (voor twee violen en kamerorkest)

Patricia Kopatchinskaja, Gidon Kremer (viool), Kremerata Baltica

ECM New Series ECM 2442 48'

Opname: december 2014, Lithuanian National Radio and Television, Vilnius, Litouwen

 

Het recente overlijden van Pierre Boulez confronteert ons weer eens met de genadeloze werkelijkheid van alledag, ook in het muziekleven. Alle lofzangen ten spijt kan ik mij in de afgelopen seizoenen van de omroepconcerten op vrijdagavond in Tivoli Vredenburg geen uitvoeringen herinneren van werken van de meester. Wel heb ik er twee premières (Styx en Dixi) mogen meemaken van de Georgische componist Gija Kantsjeli, zeven jaar jonger dan Boulez, en nog steeds niet te stuiten. Boulez deed het soort muziek waarmee Kantsjeli zich bezighoudt af als overbodig. Kennelijk bestaat er een onoverbrugbaar verschil van mening tussen wat het publiek wenst te horen en wat de kenners ervan vinden. Maar geen nood, de muziekgeschiedenisis zal altijd onbarmhartig zijn eigen weg blijven gaan. Dat gegeven heeft ook Pierre Boulez onderstreept toen hij zich afkeerde van zijn aanvankelijke hekel aan Mahler en Bruckner. In concertzalen over de gehele wereld hebben Mahler en Sjostakovitsj het al lang en breed gewonnen van Boulez. Of het Kantsjeli ook zal lukken om die status te bereiken? Aan het label ECM zal het in ieder geval niet liggen. Dit is de twaalfde cd die het label uitbrengt, met als toegevoegde reden de tachtigste verjaardag van de componist (10 aug. 1935).

V.l.n.r. Gija Kantsjeli, Patricia Kopatchinskaja en Gidon Kremer

De tekst bij deze uitgave bevat een handvol zeer persoonlijke ontboezemingen van de componist. Zo worden we gewaar dat hij deze stukken heeft geschreven onder de indruk van een levensbedreigende aandoening, en dat het genezingsproces hem vervuld heeft met dankbaarheid jegens een bevriend echtpaar, aan wie Twilight is opgedragen. Ook zijn muzikale beleven is erdoor beïnvloed, getuige deze uitspraak:

Wat hier is opgenomen is het bittere verdriet over een samenleving die geen lessen leert uit de meest afschrikwekkende historische voorbeelden. Gedachten die vervat zijn in een uiterst simpel taalgebruik.

Simpel taalgebruik is altijd typerend voor Kantsjeli geweest, en het is direct terug te voeren op zijn vroege carrière in Georgië. Daar was hij een gewaardeerd componist van film- en theatermuziek, die niet gebaseerd was op de Georgische volksmuziek, maar veelmeer zijn inspiratie vond in de muziek van collega's als Nino Rota en Michel Legrand. Wat blijft opvallen is een behoefte aan troostgevende klanken die een zachte winterslaap suggereren, om wreed verstoord te worden door vulkanische uitbarstingen, onderstreept door een manisch slagwerkgebruik. In Chiaroscuro is dat laatste gereduceerd tot een zeer aanwezige grote trom in het broze strijkorkestje.

De begeleidende tekst laat het afweten in enige concrete informatie over de gespeelde werken. Chiaroscuro vinden we op het internet in drie gedaanten: het is in 2011 begonnen als een opdrachtwerk van de Paolo Borciani String Quartet Competition in Reggio Emilia, Italië. Een werk van een kwartier waarin lichte en donkere fragmenten elkaar afwisselen, onderbroken door hortende stiltes. Op verzoek van Julian Rachlin maakte de componist een versie voor viool en altviool (één speler), strijkorkest, slagwerk en piano. Daarbij werd de lengte meer dan verdubbeld, en de mogelijkheid om de solopartij allen op de viool uit te voeren ingebouwd. De stiltes worden in de nieuwe versie veelal overbrugd door onheilspellende slagen op de grote trom. On Twilight (2004, strijkorkest en synthesizer) is op youtube voorhanden in een versie voor viool en altviool, maar de partituur geeft ook de hier uitgevoerde optie voor twee violen.

Over de uitvoeringen kan ik kort zijn. Gidon Kremer maakt zet zich al decennialang met een enorme inzet sterk voor het werk Kantsjeli. Patricia Kopatchinskaja is een vioolfenomeen dat geboren lijkt voor deze emotionele achtbaan. Het label ECM heeft een lange staat van dienst in de samenwerking met Kantsjeli, en labelchef Manfred Eicher was persoonlijk bij de opnamen aanwezig, altijd een garantie voor een superieure registratie. Over de kwaliteiten van de componist Kantsjeli zullen de meningen nog wel even blijven veschillen, maar in één ding moeten we de componist gelijk geven:

Ik zou graag geloven dat de luisteraar niet onaangedaan blijft bij mijn muziek, en dat hij de opzettelijke eenvoud niet ondergaat met wat ik beschouw als het gevaarlijkste gevoel: onverschilligheid.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links