CD-recensie

 

© Siebe Riedstra, mei 2020

Franck by Franck

Franck: Symfonie in d Ce qu'on entend sur la montagne

Orchestre Philharmonique de Radio France o.l.v. Mikko Franck
Alpha 561 • 67' •
Opname: maart 2018 & juni 2019, Auditorium de Radio France, Parijs

   

Franck by Franck is de titel van deze cd, en bij deze voor de hand liggende constatering blijft het. De toelichting rept met geen woord over eventuele familieverbanden tussen componist en dirigent, dus het blijft bij toeval. Toch is het wonderlijk dat een Belgisch/Franse componist en een Finse dirigent allebei gezegend zijn met een Duitse achternaam. Ondanks het feit dat César Franck in Luik werd geboren is hij van onversneden Duitse afkomst; zijn moeder was Duits en zijn vader werd geboren in het Duitstalige deel van België, in het dorpje Gemmenich. In het gezin Franck werd Duits gesproken. Mikko Franck werd geboren in Helsinki.

Mikko Franck (1979) begon als vijfjarige op de viool, maar bestudeerde als kind al partituren. Op het conservatorium trok hij de aandacht van directiedocent Jorma Panula, en zijn opleiding verliep zo succesvol dat hij zijn einddiploma orkestdirectie niet hoefde te halen: nog voor zijn drieëntwintigste was hij begonnen aan een internationale carrière. Franck wordt geplaagd door een rug aandoening die het gevolg is van een ongeval, waardoor hij genoodzaakt is om half zittend en half staand te dirigeren. Dat lost hij op een opvallende manier op. Op de bok staat een gewone orkeststoel, maar zelf staat hij op de podiumvloer, rechts naast de bok. Zo nu en dan schuift hij dan op die stoel en terug. Ongetwijfeld heeft hij daar goed over nagedacht, en het voordeel is duidelijk: op deze manier blijft zijn bovenlichaam op dezelfde zichtlijn vooral goed voor het contact met de blazers. Franck is sinds 2015 chef-dirigent van het Orchestre Philharmonique de Radio France, de tegenhanger van ons Radio Filharmonisch Orkest. Op YouTube wemelt het van de video's die hij met zijn orkest voor de Franse publieke omroep realiseerde.

Deze cd presenteert een intrigerende combinatie: het eerste en het laatste orkestwerk van César Franck (1822-1890). De Symfonie in d uit 1888 is na de Symphonie fantastique van Berlioz de belangrijkste en meest baanbrekende symfonie die Frankrijk in de negentiende eeuw heeft voortgebracht. Helaas heeft Franck het succes van zijn werk niet mogen meemaken; bij de première werd het weggehoond, en kort daarna stierf de componist. Zijn eerste orkestrale partituur, Ce qu'on entend sur la montagne, naar een gedicht van Victor Hugo, bleef bijna anderhalve eeuw onuitgevoerd liggen, en heeft daardoor enigszins mythische proporties aangenomen. In de toelichting wordt beweerd dat Franck met dit werk rond 1845 het allereerste symfonische gedicht in de muziekgeschiedenis heeft geschapen. Dat wordt dan vooral ingegeven door het feit dat Franz Liszt in 1848 een werk met dezelfde titel componeerde, door musicologen gezien als het allereerste symfonische gedicht. Liszt speelde bovendien in de ontwikkeling van de jonge César een belangrijke rol. De Drie Pianotrio's opus 1 die Franck als adolescent op intekening publiceerde werden door Liszt van harte aanbevolen, met als gevolg dat er door niet de minsten op werd ingetekend. Bovendien herschreef Franck de Finale van het tweede trio op aanraden van Liszt, en maakte van de oude Finale een nieuwe versie die hij alsnog als opus 2 publiceerde en aan Liszt opdroeg. Hans von Bülow, groot pianist en leerling van Liszt, heeft de trio's van Franck regelmatig in Duitsland uitgevoerd.

Ce qu'on entend in de versie van Franck is een fors werk van bijna een half uur, en het draagt alle sporen van de latere Franck, maar een symfonisch gedicht is het niet geworden. Het past in de lijn van Mendelssohns beschrijvende ouvertures De Hebriden en Meeresstille, en is een sfeervol langzaam deel waarin de rust van de bergen overheerst. Van de dramatische tegenstellingen tussen mens en natuur, die door Hugo en Liszt worden uitgewerkt is hier geen sprake. Het werk werd pas in 1987 voor het eerst op geluidsdrager uitgebracht, en in 2012 verscheen een tweede opname door het Orchestre Philharmonique van Luik, Francks geboorteplaats.

Het spreekt vanzelf dat deze uitgave zijn belang ontleent aan het vroege werk, in een schitterende uitvoering, omarmt door een warme akoestiek die alle zorg van het opnameteam heeft meegekregen. Datzelfde geldt uiteraard ook voor de symfonie, maar die moet concurreren met tientallen topopnamen die elkaar in de catalogus verdringen. Vergelijken is daarbij onbegonnen werk, maar één uitzondering dringt zich op. Jean Martinon, een grootmeester in dit repertoire, en chef-dirigent van het zusje van dit orkest, het Orchestre National de France, maakte voor het label Erato een opname die in zijn magistrale rust en ingehouden dramatiek met die van Mikko Franck vergelijkbaar is (Martinon negeert de herhaling van de expostitie van het eerste deel, Mikko Franck niet).

Een cd die een prachtig inzicht geeft in de ontwikkeling van deze nog altijd onderschatte vader van een hele generatie componisten, La Bande à Franck.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links