CD-recensie

Triomf voor het bel canto

 

© Paul Korenhof, mei 2022

Martha Mödl - Bayreuther Festspiele 1955

Wagner: Siegfried, akte III - Parsifal, akte II

Martha Mödl (Brünnhilde, Kundry), Maria von Ilosvay (Erda), Wolfgang Windgassen (Siegfried), Ramon Vinay (Parsifal), Hans Hotter (Wanderer) ,Gustav Neidlinger (Klingsor)
Bayreuther Festspiele
Dirigent: Joseph Keilberth, Hans Knappertsbusch
Profil-Hänssler PH20155
Opname: Bayreuth, 12 & 16 augustus 1955

   

Kort nadat ik aan mijn luidsprekers gekluisterd had gezeten bij een prachtig gereviseerde en op toon gebrachte Tristan und Isolde uit het Holland Festival 1959 met Martha Mödl en Ramon Vinay, belandden deze cd's in mijn speler. De uitgave van dr Beierse Radio draait helemaal om Mödl, maar de combinatie met Vinay en Knappertsbusch in Parsifal en met Hotter en Keilberth in Siegfried is bijna te mooi om waar te zijn, zeker als zich daarbij ook nog grootheden voegen als Windgassen, Ilosvay en Neidlinger. Gouden tijden in Bayreuth waaraan we met weemoed kunnen terugdenken!

Toch is het niet alleen nostalgie. In stem en repertoire verschilden ze hemelsbreed, maar als vertolkster was Martha Mödl (1912-2001) een grootheid op het niveau van Callas - of nog groter. Niet alleen duurde haar carrière van 1942 tot 2001, waarbij zij kort voor haar dood op 89-jarige leeftijd nog de gravin in Tsjaikovski's Schoppenvrouw zong, maar in de loop der jaren heeft zij ook een heel breed repertoire bestreken. Zij begon als mezzosopraan om via het 'hoogdramatische' repertoire (met een stralend geluid opklimmend tot de 'hoge c') terug te gaan naar het altvak, terwijl zij in later jaren ook regelmatig te zien was als actrice, op het toneel en voor de televisie!

Haar Brünnhilde en Isolde waren iets donkerder getimbreerd dan we ze nu meestal horen, maar ze waren vocaal ook veruit superieur aan wat we nu meestal (of altijd ...) horen. En juist die superieure vocalistiek stelde haar in staat om haar interpretatie het volle pond te geven. In het duet uit Siegfried horen we haar Brünnhilde afscheid nemen van haar goddelijke status om met hoorbare gêne uit te groeien tot een 'aardse' maar liefhebbende vrouw. En haar Kundry is zo complex en verzengend als ik die nooit eerder gehoord heb (hoewel Callas een heel eind komt!).

Voeg daarbij de vocaal imponerende Parsifal van Vinay, niet jeugdig maar wel heel intelligent gezongen, de schijnbaar onvermoeibare Siegfried van Windgassen en de scherp geprofileerde Klingsor van Gustav Neidlinger, en de set is al een 'must' voor wagnerianen.Daar komt nog een absoluut hoogtepunt bovenop: de confrontatie Erda-Wanderer. Met haar volumineuze, warme alt weet Maria von Ilosvay ieder woord van Erda een ongekende autoriteit te verlenen, terwijl de Wanderer van Hans Hotter behoort tot de onbetwiste hoogtepunten uit het muziektheater van de vorige eeuw. Alleen al de in zijn stem doorklinkende, duidelijk gelaagde emotie bij de woorden 'Frommten mir Fragen an sie?' (te weten Brünnhilde) plaatst zijn interpretatie in een klasse apart.

Geen wonder dat ik na het beluisteren van het eerste deel van de scène Wotan-Erda gestopt ben om opnieuw te beginnen, ditmaal met de klavieruittreksels erbij. Terwijl die zangers zingen gebeurt er namelijk ook nog het nodige in het orkest, dat gedirigeerd wordt door twee totaal verschillende grootheden. Horen we in Siegfried de vloeiende, naar bel canto neigende fraseringen van Keilberth, in Parsifal verlenen de brede tempi van Knappertsbusch de muziek een grandeur die naar de mening van sommigen misschien uit de tijd is, maar waarvoor ik volledig door de knieën ga.

Beide opnamen dateren uit de zomer van 1955, die geluidstechnisch de best gedocumenteerde Ring uit de geschiedenis van de Bayreuther Festspiele opleverde. Details daarover zijn na te lezen in Ring Resounding, het verslag van Decca's opnameleider John Culshaw over de Ring die tussen 1958 en 1965 onder Solti in Wenen werd opgenomen. Aanvullende informatie vinden we in de documentatie bij de uitgaven door Testament (in stereo - op cd èn lp!) van de cyclus die Joseph Keilberth in 1955 in Bayreuth dirigeerde met Astrid Varnay als Brünnhilde.

In de tweede cyclus van die zomer, door Decca eveneens in stereo opgenomen, zong Mödl Brünnhilde en het slotdeel daarvan werd eveneens door Testament uitgebracht, ditmaal uitsluitend op cd. De geschiedenis achter dit alles is, dat Decca een technische equipe in het Festspielhaus had geïnstalleerd met het plan de hele Ring commercieel uit te brengen. Beide cycli zouden daartoe worden opgenomen en na afloop zou een keuze worden gemaakt. Een ander platenlabel gooide echter roet in het eten. Veel zangers hadden in de tijd exclusieve contracten en ten minste één label weigerde mee te werken. Gevolg: de banden verdwenen in de kast en zouden daar pas een halve eeuw later door Testament weer uit gehaald worden.

Bij deze uitgave van BR Klassik hoopte ik dat de derde akte uit Siegfried eveneens van de Decca-opname afkomstig zou zijn, maar het blijkt toch te gaan om de in mono opgenomen band van de Bayerische Rundfunk. Jammer, maar het is niet anders. Bovendien hadden de Münchner technici inmiddels zoveel ervaring opgedaan met de akoestiek in het Festspielhaus, dat zij daar met uitmuntend materiaal vandaan kwamen, ook als de productie zelf even niet meewerkte. (Zo klinkt in de tweede akte uit Parsifal de stem van Klingsor enkele malen alsof hij achterop het toneel in een glazen of ijzeren kast staat.)

Inmiddels heb ik de opnamen zowel via mijn speakers als via mijn hoofdtelefoon (Sennheiser) beluisterd en ondanks een minder ruime hoogte dan we tegenwoordig gewend zijn, en tutti die af een toe een beetje dichtslibben, ben ik met de klank helemaal tevreden. Met de tweetalige presentatie (Du-Eng) trouwens ook.
Een gedegen toelichting, vol bewondering voor Mödl maar zonder kritiekloze overdrijving, wordt gecombineerd met zeer leesbare en daarbij al even informatieve bijdragen van Daphne Wagner (dochter van Wieland) en Thomas Keilberth (zoon van de dirigent). Leuk detail voor wie de tekst nauwgezet volgt: in beide opnamen horen we kleine variaties waarmee ervaren Wagner-vertolkers hun tekst makkelijker zingbaar maakten - en soms een kleine vergissing. Ook zangers zijn mensen.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links