CD-recensie

 

© Kees de Leeuw, januari 2011

 

 

Tsjaikovski: Forgotten pages

Ouverture De storm op. 76 - Ouverture Hamlet op. 67 – Fatum op. 77 - Dansen van de hooimeisjes uit Voyevoda - Dansen van de Oprichniks en vrouwen uit Oprichnik

Staats Academisch Symfonie Orkest o.l.v. Jevgeni Svetlanov

Melodiya MEL CD 10 01736 • 59' •

Live-opname


In 2010 was het 170 jaar geleden dat Tsjaikovski geboren werd. Nu is 170 jaar niet direct een aanleiding tot een grootse herdenking. Het label Melodiya wilde het echter niet negeren en putte uit zijn rijke archief met geluidsopnames. In 1990 werd de Russische componist uitgebreider herdacht en wijdde Jevgeni Svetlanov een concert aan minder bekende orkestwerken, waarvan het resultaat nu op cd te beluisteren is.

De claim “First time on cd” klopt helemaal niet en het zijn evenmin de eerste opnames van deze werken. Al in het LP tijdperk werden de beide ouvertures op geluidsdrager vastgelegd. Zo namen Bernard Haitink en Lovro von Matacic de ouverture De storm op, terwijl laatstgenoemde ook de ouverture Hamlet opnam. Ook dirigenten als Pierre Monteux, Albert Coates en Constant Lambert braken al een lans voor de ouverture Hamlet en zij stonden hierin niet alleen. De hier genoemde opnames zijn bovendien al geruime tijd op cd beschikbaar.

Fatum lijkt in het verleden meer verwaarloosd, maar er zijn recentelijk onder andere cd-opnames met Neeme Järvi en Mikhail Pletnev verschenen. Zelfs de dansen zijn geen cd-premières.

Het pleit echter voor Svetlanov dat hij het publiek geregeld kennis liet maken met minder bekende composities. Het zijn bijna allemaal werken uit de studiejaren van Tsjaikovski die op relatief late leeftijd met zijn muziekstudie begon.

De storm, het drama van Alexander Ostrovskii sprak Tsjaikovski zeer aan en hij had zelfs plannen om er een opera van te maken. De ouverture uit 1864 is een stormachtig stuk waarin vooral emoties rond liefde, hartstocht en dood uitgebeeld worden. Helaas, de compositie werd door zijn leraar Anton Rubinstein zo negatief beoordeeld dat de jonge musicus diep in de put raakte. Het werd enkele jaren na zijn dood pas voor het eerst uitgevoerd.

Een bijna gelijk lot trof Fatum uit 1868, dat was opgedragen aan Milii Balakirev. Het werd wel uitgevoerd, maar na de vele kritiek die hij kreeg trok Tsjaikovski het werk terug en vernietigde het werk. Er bleef echter genoeg materiaal over om tot een reconstructie te komen. Ook Fatum is een dramatisch en overrompelend werk met veel schittering van het orkest.

De delen met het orkest op volle sterkte in beide composities doen wel wat overdadig aan. Onwillekeurig vraagt men zich af of Tsjaikovski er bewust naar streefde om een overweldigende indruk te maken. Of zette hij zich af tegen zijn leermeester wiens orkestwerken, in elk geval zijn symfonieën, vaak een beetje saai zijn?

Hamlet is een werk van veel latere datum (1888) en is evenwichtiger dan de twee andere composities. Het is duidelijk dat Tsjaikovski goed geleerd had hoe te instrumenteren, zonder overdaad of pathos.

De cd eindigt met dansen uit twee opera’s. Het deel uit Voyevoda (niet te verwarren met de gelijknamige symfonische ballade, op. 78) grijpt terug op dansen die Tsjaikovski in 1865 componeerde. Ondanks het beeld van de melancholieke, droevige en depressieve componist blijkt dat Tsjaikovski prachtige, vrolijke en opzwepende dansen kon schrijven. Het publiek reageert in elk geval erg enthousiast op de dansen uit Oprichnik.

Het zijn dan wel geen cd-premières maar bij het grote publiek is deze muziek hoogstwaarschijnlijk amper bekend. Svetlanov pakte de zaken voortvarend aan en wist zijn musici te motiveren. Op deze live-opname is echter wel te horen dat de musici hier en daar een steekje lieten vallen en Svetlanov’s orkest niet over de allerbeste musici uit de Sovjet-Unie kon beschikken.

Persoonlijk hoor ik liever de kalmere en wat meer ingetogen vertolkingen van de ouverture Hamlet en Fatum door Pletnev en zijn Russisch Nationaal Orkest (recent met alle symfonieën heruitgebracht op Deutsche Grammophon 289 477 8699 3), waarbij niet vergeten mag worden dat Pletnev kon profiteren van betere musici en opnametechniek.

Voor liefhebbers van Svetlanov en voor luisteraars die niet bekend zijn met deze werken van Tsjaikovski is de cd een aanwinst.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links