CD-recensie

 

© Kees de Leeuw, december 2016

 

Georg Philipp Telemann - Chalumeaux & Salterio - Overtures, Trios, Sonatas

Trompette TWV 41:C1 - Sonate in F voor salterio, 2 chalumeaux en basso continuo TWV43:F2 - Sonate in f voor fagot en basso continuo TWV 41:f1 - Sonatine in G voor cimbalon en b.c. TWV 41:A2 - Triosonate in F voor barokklarinet, diskantchalumeaux, salterio en basso continuo TWV 42:F6 - Ouverture in Es voor klavecimbel TWV 32:9 - Carillon à 2 chalumeaux TWV 40:109 - Fantasie nr. 5 in G voor salterio TWV 40:18 -Ouverture in F voor alt- en tenor chalumeau en basso continuo TWV 44:6 - Triosonate in C voor 2 diskantchalumeaux en basso continuo TWV 42:C2

Salzburger Hofmusik o.l.v. Wolfgang Brunner

CPO 555 031-2 • 76' •

Opname: augustus 2012, Schloss Kremsegg (Oostenrijk)

 

Telemann was een zeer productieve componist die zich er, naar mijn mening, minder vaak dan Vivaldi met een jantje-van-leiden afmaakte en erg zijn best deed om nieuwe wegen in te slaan. Hij oriënteerde zich in zijn jonge jaren in Polen, met name op de volksmuziek. Hiernaast was hij geïnteresseerd in nieuwe muziekinstrumenten. In de achttiende eeuw werden er vele instrumenten ontwikkeld die voor een deel al lang geschiedenis zijn. Tot de, althans bij kenners, wel bekende instrumenten behoren de chalumeau (een voorloper van de klarinet) en de salterio, een specifieke type cimbalon. Op deze cd ligt de nadruk vooral op deze twee instrumenten, zoals ook uit de titel blijkt.

De chalumeau werd vooral in de baroktijd in Oostenrijk en Duitsland populair en treft men onder meer aan in composities van Johann Friedrich Fasch, Johann Adolf Hasse, Antonio Vivaldi, Jan Dismas Zelenka en vooral bij Christoph Graupner. Het instrument werd waarschijnlijk ontwikkeld om te proberen de klanksterkte van de blokfluit te vergroten. Door de destijds bekende instrumentmaker Johann Christoph Denner werd de c halumeau verder ontwikkeld tot (barok)klarinet. In het oeuvre van Telemann speelt het instrument een tamelijk bescheiden rol, maar hij heeft nadrukkelijk aangegeven dat uist de chalumeau gebruikt kon worden als alternatieve steminvulling. De musici van Salzburger Hofmusik hebben dit ter harte genomen en zo wordt de chalumeau als vervanger van viool en traverso ingezet. En zelfs als vervanger van trompetten inTrompette. Hoewel de musici hiervoor niet Telemann als bron gebruikten, maar twee achttiende eeuwse geschriften waarin respectievelijk aanbevolen wordt om de chalumeau te gebruiken als minder luid alternatief voor de trompet en omdat de klank van de chalumeau vanuit de verte tamelijk veel lijkt op die van een trompet.

De cimbalon (ook bekend als cymbaal, hackbrett, dulcimer, pantaleon, salterio, ook al zijn de termen niet geheel synoniem) komt men heden ten dage vooral in Hongarije tegen. In de klassieke muziek is het instrument vooral bekend door de prominente aanwezigheid in de Háry János suite van Zoltán Kodály. Ook onder meer Stravinsky, Liszt, Bartók en meer recent John Adams, Dutilleux en Eötvös gebruikten de cimbalon.

Er schijnen geen composities van Telemann te zijn waarin hij de cimbalon gebruikte. Hij was samen met de uitvinder van het instrument, Pantaleon Hebenstreit (1668-1750), in Eisenach werkzaam. Hij moet de cimbalon dus heel goed gekend hebben en noemde het een bewonderenswaardig instrument. Leopold Mozart deed in 1755 de aanbeveling om vioolstemmen te vervangen door die van de cimbalon. Deze aanbeveling volgen de musici van Salzburger Hofmusik op, waarbij vooral de salterio gebruikt wordt.

De uitvoerenden gaan dus consciëntieus te werk in hun arrangementen, maar ook in de originele composities. Op het gebied van de chalumeau en de cimbalon is er amper vergelijkingsmateriaal maar de musici tonen zich hoe dan ook ware virtuozen. De naam Salzburger Hofmusik wordt gebruikt voor zeer uiteenlopende bezettingen, van orkest tot trio. In dit geval bestaat het ensemble uit twee chalumeaux bespelers, een cymbaliste, een fagottist, een klavecinist en een luitenist die alleen als continuo speler optreedt. Jammer is dat de bijdrage van de laatste niet voldoende hoorbaar is. De Tonmeister zorgde wel voor een 'stiekeme' opname van een kleine improvisatie die de musici tijdens een ontspanningsmoment speelden. Deze muziek is als kleine bonus na de laatste tonen van Telemann toegevoegd. Klein minpuntje is de fotokeuze in het cd-boekje. Waar van de blaasinstrumenten meer foto's zijn opgenomen ontbreken foto's van cimbalon en salterio. Dit manco neemt niet weg dat mijn totaalindruk van deze cd zeer positief is en voor liefhebbers van bijzondere barokmuziek een belangrijke aanwinst is.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links