CD-recensie

 

© Kees de Leeuw, mei 2010

 

 

Sjtsjedrin: Concert voor orkest nr. 4 (Rondedansen) - nr. 5 (Vier Russische volksliederen) – Kristallene Gusli (Kristallen Psalterium).

Bournemouth Symphony Orchestra o.l.v. Kirill Karabits.

Naxos 8.572405 • 59' •

 

 

 


Rodion Sjtsjedrin (1932) behoort tot de betrekkelijk kleine groep hedendaagse componisten wiens composities ook met enige regelmaat door orkesten op het podium worden gespeeld. Zijn meest bekende werk is de Carmen-suite, naar Bizet. Er is een flinke hoeveelheid van zijn oeuvre beschikbaar op cd. Naxos brengt nu een cd uit met 3 composities die geschreven zijn rond 1990, maar nog niet eerder op cd te beluisteren waren.

Sjtsjedrin studeerde aan het Moskous conservatorium bij Jakov Flier (piano) en Joeri Sjaporin (compositie). Hij groeide op in het plaatsje Aleksin, ongeveer 300 kilometer ten zuiden van de hoofdstad. Toen was muziek nog niet nadrukkelijk en onontkoombaar aanwezig, zoals nu op televisie en radio, in winkels en in havens, aldus Sjtsjedrin. In zijn jeugd was geluid niet overheersend en hoorde hij naast stilte bijvoorbeeld een accordeon, een balalaika, de klaagzangen bij een begrafenis en de kreten van de schaapherders. Deze jeugdherinneringen werkten inspirerend, relatieve rust met periodes van meer geluid. In de composities is dit patroon goed herkenbaar, met voor een aanzienlijk deel kalme muziek, afgewisseld met meer rumoerige gedeeltes, waarbij nagenoeg het hele symfonieorkest betrokken is. De drie composities zijn in grote lijnen te karakteriseren als enigszins etherische muziek, die soms wel wat New Age of kitscherig aandoet. Russische of Sovjet heroïsche en bombastische muziek is hier niet op zijn plaats.

Rodion Sjtsjedrin met zijn vrouw Maya Plisetskaya in 2009

In het Vierde concert voor orkest, “rondedansen”, wordt de toon gezet door een leidende rol voor een altblokfluit, hetgeen een pastoraal karakter geeft aan de muziek. Een ostinato figuur door violen en klavecimbel gespeeld keert steeds weer. Niet alle dansen zijn zo rustig en met de kopersectie erbij klinkt de muziek uiteraard geheel anders. Er wordt in het tekstboekje zelfs verwezen naar “De vuurvogel” van Stravinsky, maar een infernale dans komen we bij Sjtsjedrin echt niet tegen. Sjtsjedrin geeft zijn impressies van hetgeen hij hoorde, maar het concert is niet gebaseerd op authentieke volksliederen.

In het Vijfde concert voor orkest maakte Sjtsjedrin gebruik van de verzameling volksliederen die Rimski-Korsakov aanlegde, inclusief “Glorie aan God op deze aarde”, een lied dat in de Sovjet periode niet voorkwam in heruitgaven van deze bundel. Sjtsjedrin beschouwt dit concert als een reis per trojka door Rusland alwaar hij inspiratie vond in de zeer verschillende volksliederen. Het concert is wat uitbundiger dan het vierde concert, maar in grote lijnen is de muziek lyrisch, nostalgisch en niet massaal.

Het korte “Kristallen psalterium” is opgedragen aan Toru Takemitsu. Uit de titel valt af te leiden dat het een heldere doorzichtige compositie is, met een verfijnde klank. Het psalterium is de gusli, de oud Russische harp die de speler op zijn schoot heeft. “Kristallen psalterium” is een stuk met een meditatief karakter en is beïnvloed door het geluid van Japanse windklokjes.

Het orkest uit Bournemouth heeft een indrukwekkend aantal opnamen gemaakt, waarvan diverse zeer geprezen werden. Hiertoe behoren de bij Naxos verschenen cd’s met de symfonieën van Vaughan Williams, waarvan de meeste gedirigeerd werden door Kees Bakels die tien jaar lang “principal guest conductor” van het orkest was. Tot de vaste dirigenten behoorden niet de minsten, Constantin Silvestri, Paavlo Berglund, Rudolf Barshai, Yakov Kreizberg en Marin Alsop. Met het aanstellen in 2009 van de Oekraïner Kirill Karabits (1976) als vaste dirigent blijkt, getuige deze cd, het orkest een gouden greep te hebben gedaan. Hier wordt fantastisch gemusiceerd. Sjtsjedrin had geen beter vertolkers kunnen treffen, terwijl ook de geluidsopname bijna voorbeeldig is.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links