CD-recensie

 

© Kees de Leeuw, maart 2010

 

 

Karen Katsjatoerjan: Cipollino (ballet in 3 akten).

Bolshoi Theater Symfonieorkest
o.l.v. Alexander Kopylov.

Melodiya MEL CD 10 01628 • 91' • ( 2 cd’s)

 

 


De Armeense componist Karen Katsjatoerjan (geboren in 1922 volgens het cd-boekje, elders wordt 1920 genoemd) is altijd in de schaduw gebleven van zijn beroemde oom Aram Katsjatoerjan. Er is niet zoveel informatie over Karen Katsjatoerjan te vinden en cd-opnames met zijn composities zijn dun gezaaid. Het is daarom prijzenswaard dat Melodiya deze opname uit 1977 nu op cd uitbrengt.

De componist kreeg onder meer les van enkele coryfeeën uit de Sovjet muziekgeschiedenis, Sjostakovitsj, Miaskovski en Sjebalin. Ondanks zijn inspirerende leermeesters bleef het ‘serieuze’ oeuvre van Karen Katsjatoerjan enigszins beperkt. Hij schreef wel minstens vier symfonieën, een viool- en een cellosonate. De twee laatstgenoemde composities zijn waarschijnlijk het meest bekend, vooral dankzij enkele lp-opnamen. Als Sovjetmusicus eerde hij de nagedachtenis van Lenin met een oratorium. Hij was echter vooral actief in minder prestigieuze genres, muziek voor (cartoon)films en voor kinderen. Het ballet Cipollino is terug te voeren op een cartoonfilm uit de jaren ‘60, waarbij de Armeense componist betrokken was. In 1973 schreef hij muziek voor het gelijknamige ballet. De dansers van het Bolshoi Theater gaven de muziek de bijnaam Spartacus voor kinderen, naar het ballet van oom Aram Katsjatoerjan.

Een ballet voor kinderen is een juiste benaming. “Cipollino” (Italiaans voor ui) is gebaseerd op het sprookjesverhaal “Cipollino’s avonturen” van de Italiaanse schrijver Gianni Rodari (1920-1980), waarbij de ui gezelschap heeft van onder andere één of meer kersen, tomaten, en peren. Het libretto werd geschreven door Gennadi Rykhlov en is simpel. In het plaatsje waar Cipillino en zijn kameraden wonen komt een nieuwe machthebber, een prins citroen die zware belastingen oplegt, vooral in verband met de weersgesteldheid. Er moet voor elk weertype betaald worden, sneeuw, regen, wind, zon en wat maar te bedenken valt. Wanneer Cipillono de prins per ongeluk op zijn tenen trapt wordt hij gearresteerd, maar ontvlucht. Zijn vader neemt zijn plek in en komt terecht in de kerker van het plaatselijke kasteel. Het schrikbewind van de prins treft ook een pompoen wiens huis in aanbouw wordt vernietigd. Nadat tijdens een bal van de prins in het kasteel de vader van Cipillono bevrijd is, wordt hijzelf opgepakt. Door gebruik te maken van hun bedwelmende lucht slagen magnolia’s erin om de bewakers van de kerker uit te schakelen. Cipillono wordt op zijn beurt bevrijd en de verzuurde prins zint op wraak. Maar het kanon waarmee de prins de stad wil vernietigen wordt zijn eigen ondergang. Hij wordt weggeschoten en met hem verdwijnen zijn helpers en het kanon zelf. Het leven in Cipillono’s woonplaats gaat weer op de oude voet verder en de bewoners besluiten om de pompoen te helpen met de herbouw van zijn huis. Een verhaal met een moraal en dus goed passend in het Sovjet rijk, waar immers gedacht werd dat bijna iedereen door goede opvoeding wel een volmaakt burger zou worden.

De 41 korte delen van het hele ballet bestaan uiteraard voor een aanzienlijk deel uit vrolijke en lichtvoetige dansen, maar bevatten ook dramatische elementen. De scènes met strijd, arrestaties, bevrijding uit de kerker en het einde van de prins zijn redelijk heftig. Voor de lichtere muziek maakt hij onder meer gebruik van Bizet’s Carmen, en balletmuziek van Sjostakovitsj en Kara Karajev. Bij de fortepassages gebruikt hij zonder gêne passages van zijn oom, onder meer uit de triomfantelijke, overweldigende maar tevens bombastische derde symfonie, met een bezetting van 18 trompetten. Bij Karen Katsjatoerjan is het gelukkig wel veel kleinschaliger, zoals voor de hele compositie geldt. In Cipillono toont hij zich een vakman in instrumentatie. Het is aangename maar weinig diepgaande muziek, prettig ter verstrooiing.

Gezien de opnamedatum en locatie valt de kwaliteit, zowel artistiek als technisch, van de cd’s nogal mee. Het orkest was blijkbaar geïnspireerd door deze lichtere muziek. Door de vaak wat bescheiden instrumentatie is er geen vette klank en blijft het geluidsbeeld redelijk transparant.

Deze uitgave maakt nieuwsgierig naar de meer serieuze kant van de componist. Misschien kan Melodiya enkele eerder op lp uitgebrachte symfonieën van Karen Katsjatoerjan op cd uitbrengen


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links