CD-recensie

 

© Kees de Leeuw, april 2009

 

 

Katsjatoerjan: Spartacus (complete ballet).

(Met vier bonustracks: 1. Sad Bacchante's dance; 2. Night incident; 3. Tarantella; 4. Saturnalias).

Koor en orkest van het Bolshoi theater
o.l.v. Algis Zhuraitis.

Melodiya MEL CD 010 01530 ( 3 cd's) • 1.83' •


De Armeense componist Aram Katsjatoerjan (1903-1978) wordt weer eens in het zonnetje gezet door Melodiya, de Russische platenmaatschappij, die zo te zien aan de uitvoering van deze cd weer echt helemaal in Russische handen is. De informatie is op enkele punten erg beknopt, waarover later meer. Spartacus is een ballet waarvoor de componist in 1954 de muziek componeerde en reviseerde in 1968. De compositie is echt een voorbeeld van muziek uit het Sovjet tijdperk. Spartacus is een sterke man die ondanks zijn nederlaag tegen de Romeinen en zijn uiteindelijke dood een held is, die precies paste in de Sovjet ideologie. Hij wordt in het ballet geportretteerd als een held die vecht voor vrijheid en tegen slavernij. Na zijn dood verschijnt hij als een soort ster aan de hemel. Karl Marx noemde Spartacus de eerste proletariŽr. Een prima onderwerp dus, hoewel het toch te denken geeft dat de componist pas na de dood van Stalin in 1953 zijn muziek voor het ballet voltooide. Immers, ook Katsjatoerjan was in 1948 in het openbaar in de Sovjet-Unie veroordeeld wegens formalisme, net als Sjostakovitsj en Prokofjef.

De onberekenbare Stalin zou misschien toch nog commentaar hebben gegeven op de uitwerking van Spartacus, over de muziek zou hij niet hebben kunnen klagen. Het is heroÔsche en opgewekte muziek, met op zijn tijd ontroerende rustige muziek, zonder een zweem van moderne invloeden. Bekend werd de een deeltje van muziek omdat het als †openingstune van de televisieserie Onedin Line uit de jaren '70 gebruikt werd. Het grootse deel van de muziek is heftig, want veel delen gaan over dansen en vooral strijd en daar past natuurlijk geen kalme muziek bij. Katsjatoerjan had een grote kennis van de muziek uit zijn eigen ArmeniŽ en zijn orkestratie is vaak erg kleurrijk. Dat geldt ook voor Spartacus, ook al kent de muziek soms verrassingen, zoals een gedeelte waarin de saxofoon een hoofdrol speelt. Ook al kunnen critici Spartacus bestempelen als bombastisch en sentimenteel, het is muziek van een man die zijn vak beheerste en zich prima aan de beperkingen van de 'ideale' Sovjet muziek aanpassen kon. Het blijft wel balletmuziek, dat wil zeggen muziek waar men meestal niet echt voor gaat zitten om enkel en alleen naar te luisteren. Het laatste deel, een requiem voor de gestorven held, is een wel wat sentimenteel en banaal einde. Jammer dat uit het cd-boekje niet duidelijk wordt wat het koor, dat alleen in dit requiem aan bod komt, zingt.

Het orkest speelt niet slecht, maar in vergelijking met het orkest dat ten tijde van de opname (1974) het beste was van de Sovjet-Unie, het Leningrad Filharmonisch Orkest, steekt het wel povertjes af. Ook de opname laat nogal te wensen over. Het klinkt af en toe wat wollig, niet erg gedetailleerd en soms wel erg scherp en schil. Jammer is daarom dat het tekstboekje ons ook in het ongewisse laat of de cd over de remastering, zoals dat wel gebeurde toen Melodiya in handen van BMG was.

Een verrassing is dat er na het laatste deel van Spartacus vier bonustracks volgen. Behalve de titels van de werken is er in het geheel geen informatie te vinden over deze 4 delen. Mogelijk zijn het alternatieve of geschrapte delen uit Spartacus, wellicht uit de versie van 1954, er van uitgaande dat de opgenomen versie die uit 1968 is.

Ondanks de tekortkomingen van het tekstboekje, het orkest en de opname toch een niet onbelangrijke uitgave, omdat Katsjatoerjan toch een interessante componist is om naar te luisteren en er maar weinig integrale opnamen van Spartacus zijn.†


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links