CD-recensie

 

© Harr-Imre Dijkstra, september 2021

Richard Strauss - Complete Tone Poems

(R.) Strauss: Ein Heldenleben op. 40 – Tod und Verklärung op. 24 – Till Eulenspiegels lustige Streiche op. 28 – Don Quichote op. 35 – Macbeth op. 23 – Also sprach Zarathustra op. 30 – Aus Italien op. 16 – Eine Alpensinfonie op. 64 – Don Juan op. 20 – Symphonia Domestica op. 53 – Metamorphosen AV 142

SWR Sinfonieorchester Baden-Baden und Freiburg o.l.v. François-Xavier Roth
SWR Classic SWR19426CD (5 cd's)
Opname: 2012/2015, Konzerthaus Freiburg en Rosengarten Mannheim

 

Welbeschouwd hadden dirigent Roth en het SWR-orkest twee jaren de tijd om aan elkaar te wennen, voordat het grote opnameproject met alle symfonische gedichten van Strauss van start ging. Maar omdat het label SWR Classic in de box-uitgave van de eerder afzonderlijk gepresenteerde opnames de chronologie heeft aangehouden, kunnen we enigszins het gezamenlijke leerproces van dirigent en orkest volgen.

Het eerste dat opvalt is de fantastische spelkwaliteit van het orkest en de heldere muzikale uiteenzettingen die men heeft weten te vast te leggen. Door de dirigent is tijd genomen om thema's, motieven en soli zo duidelijk mogelijk te plaatsen. Of we deze 'letterlijkheid' als meeslepend kunnen ervaren is vraag twee. Het zijn eerder details dan grote lijnen die opvallen. Daarnaast is Roth kennelijk niet uit op het plaatsen van een al te gemakkelijke egostempel op al deze werken. Het láten spelen van de musici binnen een gedisciplineerd kader lijkt de hoogste prioriteit te hebben. Eerlijkheidshalve moeten we daarin ook de achtergrond van de dirigent betrekken: François-Xavier Roth is een vorser op het gebied van de 19de-eeuwse uitvoeringspraktijk en heeft met zijn door hemzelf opgerichte Franse historiserende orkest Les Siècles menige partituur afgestoft. Het kan haast niet anders of hij heeft gepoogd het vele in de praktijk geleerde ook tijdens zijn chef-dirigaat in Duitsland uit te delen vanaf de bok. Maar het effect bij een grootbezet orkest is nu eenmaal anders: afgemeten lenigheid en doorzichtigheid in de textuur kunnen dan gemakkelijk opgevat worden als kaalheid en gebrek aan passie. Maar ook als we dit even buiten beschouwing laten, kunnen bijvoorbeeld de muzikale pauzes in Ein Heldenleben die Roth behoorlijk lang maakt de spanning gemakkelijk laten wegebben. Tot slot mag niet vergeten worden dat menige Strauss-partituur iets van de persoonlijkheid van de schepper weerspiegelt en dan kan een dwingende visie van de dirigent best helpen. Roth betoont zich met name in de vroegere opnamen soms wat ‘afwezig', weinig gepassioneerd. De vervoering losmaken bij de luisteraar heeft ook niet bepaald voorrang.

Zeer positief valt Roths visie op Till Eulenspiegels lustige Streiche uit. Details, grapjes, accenten en gekkigheid komen mooi uit. Het had nog wat hilarischer gemogen, maar daarvoor moet een dirigent de kaders durven loslaten (men verwijze hier naar oude helden als Furtwängler). De uitvoering van Roth en zijn orkest van het niet volledig geslaagde MacBeth valt gemakkelijk in de categorie 'de uitvoering is beter dan het werk zelf' en dat is een compliment waard.

Op de derde cd we een van de topwerken van Strauss in een top-uitvoering: Also sprach Zarathustra verenigt grootse gebaren met een sterk gevoel voor intimiteit en de technische kwaliteit van de opname etaleert het orkest hier voortreffelijk. De muzikale bewegingen zijn bovengemiddeld vloeiend, nooit gehaast; Roth overziet het geheel vanuit een bepaalde rust en wekt vertrouwen met zijn beminnelijke aanpak.

Ook op de vierde cd zitten we wat betreft de interpretaties eerste rang, al kan ook Roth de langdradigheid van bepaalde gedeelten uit Eine Alpensinfonie niet verhullen. Don Juan is qua opvatting de spijker op de kop, met sterke individuele prestaties van de blazers en het uitbundige slagwerk mooi ingebed – met de triangel en klokkenspel riskeren we voor de verandering eens geen hoofdpijn! Het einde is zeer fraai gepolijst, maar met iets te weinig fataliteit in de strakke accoorden.

Op papier zou Metamorphosen een diepdoorvoelde afsluiting kunnen vormen van de cyclus op de laatste cd van de box. De strijkersklank is fraai gelaagd en biedt volop warmte. Roth kiest wederom voor een redelijk vloeiende voortgang van het betoog en durft halverwege meer vooruit te gaan in het tempo. Maar afremmen is er vervolgens nauwelijks bij; de pieken in de dynamiek schieten te vlot voorbij. Roth is er de man niet naar om de extremen op te zoeken, zoveel is duidelijk. De keerzijde van zijn aanpak is echter, dat de wijze waarop diverse Strausswerken zijn opgepoetst ook veel schitterends hebben opgeleverd.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links