CD-recensie

 

© Bas van Westerop, januari 2014

 

Liszt: Ellens Gesang nr. 3 (Ave Maria) (naar Schubert, D 839 ) - Ballade nr. 2 in b, S 171 - Danza sacra e duetto finale S 436 (naar Verdi's Aida)- Rondo fantastique sur un thème espagnol ('El contrabandista' naar Manuel Garcia's Yo que soy Contrabandista) - Gute Nacht S 561 nr. 1 (naar Schubert, Winterreise D 811 nr. 1) - Des Mädchens Klage S 563 nr. 2 (naar Schubert, D 191 - Erlkönig Sz 558 nr. 3 (naar Schubert, D 328) - Der Müller und der Bach Sz 565 nr. 2 (naar Schubert, Die schöne Müllerin D 795 nr. 19) - Hongaarse Rapsodie nr. 12 in cis, S 244

Valentina Lisitsa (piano)

Decca 478 5352 • 76' •

Opname: mei/juni 2011 Beethovensaal, Hannover (D)

   

Een Liszt-recital. Niet iets dat je direct doet opveren. Veel grote pianisten nemen ooit zo'n recital op en in negen van de tien gevallen staat daar de onvermijdelijke Sonate op. En fungeert de rest van de stukken als opvulling. Deze cd van de Oekraïense pianiste Valentina Lisitsa is echter een bijzonder geslaagde uitzondering op deze vervelende regel: een heel mooi samengesteld programma dat laat horen dat Franz Liszt een buitengewoon getalenteerd en origineel componist was. En een cd waarop duidelijk wordt dat Lisitsa niet alleen een pianiste is die technisch geen beperkingen lijkt te kennen maar ook een zeer muzikaal en meeslepend artieste is.

Dat ze er voor gekozen heeft om alle stukken op te nemen in één take zegt genoeg over haar kunnen maar verklaart ook waarom de spanning zo voelbaar is en je het idee hebt naar een live-concert te luisteren! Dat de vleugel aan het eind van sommige stukken een beetje ontstemd raakt, is dan eerder logisch dan jammer. De opname onder de bezielende leiding van Michael Fine is prachtig: wat een genot om een vleugel zo mooi te horen op een cd!! Er wordt van deze opname ook een elpee uitgebracht die van de analoge tape direct op LP is gezet.

Zo'n bekend stuk als de Ballade nr. 2, krijgt een prachtige vertolking, mét extra basnoten. Valentina speelt namelijk, als het even kan, op een Bösendorfer Imperial . En die basnoten laat ze horen ook! Het is een zeer persoonlijke interpretatie, met die lang naklinkende basnoten en enkele 'eindeloze' rusten (die in de partituur ontbreken maar de spanning wel verhogen).
De Aida-parafrase is bedwelmend en meeslepend: ademloos luister je mee. Wat een muziek is dit als het zó gespeeld wordt! De timing is wonderbaarlijk: Lisitsa neemt alle tijd die nodig is maar heeft speltechnisch juist nergens tijd voor nodig! Zelden heb ik een Liszt-parafrase op zo'n hoog niveau gehoord. De techniek is hier werkelijk totaal ondergeschikt aan de muziek.
De Hongaarse Rhapsodie nr.12 waarmee Lisitsa afsluit speelt ze met zo'n overzicht en beheersing dat zelfs de moeilijkste passages nog open en duidelijk klinken. De toon is nergens geforceerd, de klank van de Bösendorfer blijft prachtig, de muziek is onbetwist de winnaar!
Ook de transcripties die Liszt maakte van deze Schubert-liederen zijn stuk voor stuk pareltjes. Met haar muzikaliteit klinkt zo'n liedbewerking (bijvoorbeeld van het Ave Maria) als een volwaardig stuk: dan ben je toch een heel groot kunstenaar! Ook de vrijere bewerking van bijvoorbeeld Gute Nacht uit Winterreise wordt zo meeslepend, verfijnd en uitgebalanceerd gespeeld dat je helemaal meegaat in het betoog.
Het rechterpedaal gebruikt Lisitsa bijzonder spaarzaam en nooit om dingen te verdoezelen. Dat maakt 75 minuten Liszt voor de verandering eens een belevenis!
Zelfs het meest 'leeghoofdige' stuk op deze cd, het Rondo fantastique sur un thème espagnol, speelt ze met zoveel plezier en gemak dat je elf minuten geniet van deze 'Campanella op steroïden' en, volgens velen, onspeelbare 'onzin'. Bij haar video van dit stuk schrijft Lisitsa:

This is perhaps the most unplayable piece of music I ever encountered! La Campanella or Feux Follets are a walk in a park in comparison.... Liszt intended this piece as a bravura finale for his recitals - but according to many reports, he failed utterly. Too difficult ? LOL! A friend of mine who used to present great Soviet artists on their tours in Italy told me that the only person who played it live was Pletnev. But even then Pletnev told him that he quit on this piece calling it 'unplayable'. "Let me know how far you progress, OK? It makes for an easy sight-reading. But do pay attention to indicated tempo marks. They are truly insane. For some fun go to middle of page 22 or page 28 and tell me how you like it. A hint... it would make for a hilarious video. Hitting those notes is a gamble no matter how many days spent practicing. La Campanella infamous skips are two octaves shorter .."

Het geeft wel aan hoe communicatief Lisitsa is en dat straalt ook van al haar video's op YouTube af: dit is een moderne artieste die de massamedia doeltreffend weet te gebruiken. Is klassieke muziek echt elitair? Vele van haar video's zijn meer dan een miljoen maal bekeken. In ieder geval pure 'reclame' voor Chopin, Rachmaninov en Liszt?

Wat een fantastische cd!!

_________________________
Een interessant artikel over deze pianiste staat in de New York Times.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links