CD-recensie

 

© Aart van der Wal, januari 2011

 

 

Vleggaar: Pianoconcert (2008)‡ - Ayre of Solace (2009) - Dead as Disco (2006‡.

Ralph van Raat (piano)‡, Radio Kamer Philharmonie o.l.v. Otto Tausk†, Pascal Rophé en Otto Tausk‡

Et'cetera KTC 1405 • 50' •

Live-opnamen (2007 en 2009)

www.gielvleggaar


 
  Giel Vleggaar

Merkwaardig toch hoe sommige Nederlandse componisten van naam en faam hun werk zo kunnen relativeren. Martijn Padding ziet zichzelf als een 'rommelaar met noten' en Giel Vleggaar beschouwt zijn werk als een 'soort doorgedraaide Bernstein'. Je zou bijna zeggen dat als je zo weet te relativeren er wel iets goeds uit moet komen, want wie naast zijn schoenen loopt haalt van zijn levensdagen de top van de Parnassus niet. Normaal gesproken dan.

Wie vandaag de dag componeert en het zicht op of het contact met het publiek verliest schrijft misschien met het oog op morgen, maar kan de rekening van de slager dan waarschijnlijk niet betalen.

Vleggaar (hij werd vorige week 37) studeerde aan het Hilversumse conservatorium bij Jurre Haanstra (jazz-bewerkingen en compositie) en vervolgens 'klassieke' compositie aan het conservatorium in Amsterdam bij Daan Manneke en Theo Verbey. Dan waren er de verschillende master classes, onder andere bij George Crumb.

Vleggaar heeft over werk niet te klagen, wat misschien wel veel te maken heeft met de aanmoedigingsprijs die hij van het Nederlands Ballet Orkest (na de fusie met het Noordhollands Philharmonisch Orkest in 2002 omgedoopt in Holland Symfonia) ontving voor zijn orkestwerk Fast Lane Woodpecker. Hij componeerde vervolgens stukken voor o.a. het Nieuw Ensemble, het Nederlands Strijkers Gilde, Asko|Schönberg, het Orkest de Volharding, het Doelen Kwartet en de Radio Kamer Filharmonie.

Het is niet eenvoudig in Vleggaars muziek een specifiek overheersend stijlelement aan te wijzen, want hij haalt van alles en nog wat van stal om zijn stukken een eigen gezicht te geven. We komen van alles tegen: bebop, opgelapte oude stringband, disco, hardnekkig volgehouden ritmes, West Side Story-achtige instrumentatie en samenklanken, maar ook de muziek van John Dowland (in Ayre of Solace). Het Pianoconcert, een opdrachtwerk van de ZaterdagMatinee, hier uitstekend vertolkt door Ralph van Raat, is een zeer stevig pulserend power house, waarin de syncopen je om de oren vliegen, goed geluimd met veel brio en ook nu weer met een zeer sterke ritmische onderbouw. De solist werd door Vleggaar heel fraai en overtuigend ingekapseld in het orkestaandeel waardoor het traditionele competitie-element merendeels ontbreekt. Dat wordt nog eens onderstreept door het ontbreken van de gebruikelijke solocadens. De virtuoze schittering in de hoekdelen wordt goed in balans gehouden door het beschouwende middendeel, waarin de solist muzikale tranen plengt en de strijkers diepe zuchten slaken. Wie er dieper induikt ervaart hoe ingenieus Vleggaar dit concert heeft geïnstrumenteerd en welke bijzondere effecten hij daarbij wist op te roepen. De combinatie van grote verbeeldingskracht en compositorisch raffinement tillen dit werk qua statuur met gemak over de landsgrenzen heen.

Ayre of Solace, een opdrachtwerk van de NPS, is doordesemd van melancholie en passend bij 'de anatomie van de melancholie', het Holland Festival-thema van 2009, waarvoor het stuk ook is geschreven. Vleggaar gebruikte slechts vier dalende noten, te weten het phrygische tetra-akkoord A-G-F-E uit het vocabulaire van de Engelse componist John Dowland (1563-1626). Het slot is zeer indrukwekkend en niet in de laatste plaats door een letterlijk citaat van Dowland. Het roept herinneringen op aan het procedé dat Alban Berg in zijn Vioolconcert toepaste, door het koraal 'Ich habe genug' uit Bachs cantate 'O Ewigkeit, du Donnerwort' BWV 60 letterlijk te citeren, met de harmonisatie in de klarinetten. Berg was hier nog ingenieuzer dan Vleggaar met zijn Dowland-citaat: de stijgende vier hele tonen die de eerste regel van het koraal vormen zijn tevens de laatste vier tonen van de twaalftoonreeks waarop Bergs Vioolconcert is gebaseerd.

Dead as Disco, eveneens in opdracht van de NPS, zit knap in elkaar en bevestigt de opvatting van Vleggaar dat de eigentijdse muziek haar verbinding met de wereld om ons heen heeft verloren. In andere woorden: die muziek is de weg kwijtgeraakt. Voor Vleggaar geldt de relatie tot de popmuziek als de redding van de muziek (Vleggaar: "Parade van Prince was mijn Sacre du Printemps"). Maar volgens mij is Dead as Disco, bezien vanuit het huidige tijdgewricht, niets anders dan een dwaallichtje, want het is wel erg simpel in elkaar gezet, met veel voor de hand liggende sjablones die naar mijn gevoel niet veel meer doen dan de tijd terugzetten. Het Metropole Orkest zal er misschien hartstikke blij mee zijn, want Vleggaars vakmanschap als arrangeur moet hem hier zeer goed van pas zijn gekomen. Maar waar in het Pianoconcert en Ayre driftig wordt geschuurd heeft Vleggaar in Dead as Disco vooral veel polish gebruikt.

Over de opnamen niets dan goeds. Het Pianoconcert werd vastgelegd tijdens de ZaterdagMatinee op 31 januari 2009 in het Amsterdamse Concertgebouw, Ayre of Solace tijdens het Holland Festival in het Muziekgebouw aan 't IJ op 19 juni 2009 en Dead as a Disco in Vredenburg op 16 februari 2007 in het kader van de Nederlandse Muziekdagen. Het publiek heeft zich zo te horen tijdens die concerten keurig gedragen. Dat is niet minder dan een compliment want in het buitenland hebben we immers de reputatie van kuchers en hoesters... Ik herinner me nog levendig een toornige Alfred Brendel na een Beethoven-recital in het Amsterdamse Concertgebouw die zich afvroeg of er nog gezónde Nederlanders bestonden..


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links