CD-recensie

 

© Aart van der Wal, januari 2020

Telemann - Frankfurt Sonatas

Telemann: Sonate nr. 1 in g - nr. 2 in D - nr. 3 b - nr. 4 in G - nr. 5 in a - nr. 6 in A

Gottfried von der Goltz (viool), Annekatrin Beller (cello), Torsten Johann (klavecimbel en orgelpositief), Thomas C. Boysen (theorbe)
Aparté AP217 • 66' •
Opname: mei 2018, Ensemblehaus, Freiburg (D)

   

De Barok is en blijft een boeiend exploratiegebied. Dat blijkt nog eens ten overvloede uit deze zes sonates van Bachs belangrijke tijdgenoot Georg Philipp Telemann (1681-1767), gecomponeerd voor 'violon seul, accompagné par le clavessin', in 1715 gepubliceerd in Frankfurt am Main. Vandaar hun bijnaam: Frankfurter Sonates.

De violist in het gezelschap, Gottfried von der Goltz, vooral bekend als de concertmeester van het Freiburger Barockorchester, moet hebben gedacht: laat ik nog wat meer (klank)kleur in deze stukken aanbrengen door de bezetting uit te breiden met cello, theorbe en orgelpositief. Dat lijkt voor de puristen misschien op vloeken in de kerk, maar in de achttiende eeuw was het gebruikelijk om al naar gelang aanleiding of gelegenheid verschillende bezettingen te hanteren. De ene keer zus, de andere keer zo. Toen was niets is in steen gehouwen, terwijl het er tegenwoordig op lijkt dat dit een eerste vereiste moet zijn.

Bach mag dan allerwegen en terecht als de grootste barokcomponist worden beschouwd, maar vlak ook componisten van het kaliber Telemann niet uit. Sterker nog, de Duitse 'Meister aus Magdeburg' die vooral in Frankfurt en later in Hamburg furore maakte, was in zijn tijd een uitermate belangrijke componist die Bach als componist naar de kroon stak. Laten we daarbij ook niet vergeten dat Telemann en niet Bach in 1723 in eerste instantie tot cantor aan de Thomaskerk in Leipzig werd benoemd, maar dat hij die benoeming alleen maar als breekijzer hanteerde om in Hamburg (waar hij tot zijn dood zou blijven) een beter arbeidscontract uit het vuur te slepen. Bach was in Leipzig zelfs niet meer dan derde keus.

Een groot deel van Telemanns grote aantal concerten (hij schreef er zo'n zeventig) voor uiteenlopende instrumenten met orkestbegeleiding ontstonden in het tijdvak 1712-1721 in Frankfurt. Daar schreef hij ook deze zes sonates. Frankfurt was voor Telemann een belangrijke pleisterplaats: hij was er als 'Kapellmeister' verbonden aan de Barfüsser- en Katharinen-Kirche, stond aan het hoofd van de plaatselijke muziekhogeschool en gaf - evenals Bach in Leipzig - leiding aan zijn Collegium Musicum, voor welk ensemble hij zelf de meeste muziek schreef.

Afgaande op dat enorme oeuvre (dat vrijwel alle denkbare genres omvat) en verdere muzikale activiteiten zal er voor een echt privéleven weinig tijd zijn overgeschoten. Dit ondanks de acht zonen en een dochter uit zijn huwelijk met Maria Katharina Textor (Bach hield er zelfs een nog aanzienlijk grotere kinderschare op na). Er moet duidelijk sprake zijn geweest van verwaarlozing van de huwelijkse plichten, want Katharina schonk lichaam en geest aan een zeker niet toevallig voorbijgekomen Zweedse officier, nam met hem de wijk en liet Telemann en passant achter met een enorme schuldenberg. Er moest dus noodgedwongen nog meer worden gecomponeerd. Er zouden ten slotte alleen al zeshonderd instrumentale werken uit zijn pen vloeien.

Natuurlijk, het ligt voor de hand: een veelschrijver en dus meer gebruiks- dan inventieve muziek in het vooruitzicht, maar daarvan is bij Telemann geen enkele sprake. Dat blijkt ook uit deze zes ingenieus gecomponeerde, facetrijke en spiritueel vormgegeven sonates, die ook driehonderd jaar na dato nog altijd weten te boeien en die alleen al qua virtuositeit hoge eisen stellen aan de uitvoerenden. Dit viertal weet het spirituele en virtuoze karakter van deze muziek bijzonder fraai met elkaar samen te laten vloeien en de warme opname laat geen detail onderbelicht. Alles tezamen heeft dat geresulteerd in dit bijzonder fraai album! Dat op de voorzijde van de cover alleen de naam van Von der Goltz werd afgedrukt doet de inbreng van de overige drie musici ernstig tekort.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links