CD-recensie

 

© Aart van der Wal, november 2016

 

SEEKER - The Piano Music of Piet Swerts

Prélude Le jardin à Giverny (2000) - Seeker of Truth, piano fantasy (1997) - Sicilienne pour Nadine (2014) - Histoire perdue, hommage à Claude Debussy (2012) - Cinq Préludes à la mémoire de Frédéric Chopin (1993) - Partita in mémoriam J.S. Bach (1986) - Dix Valses Enigmatiques (2011)

Russell Hirshfield (piano)

Phaedra PH 92095 • 58' •

Opname: juni 2015, Veronica Hagman Concert Hall, Western Connecticut State University (VS)

 

Het behoort tot een van de lastigste opgaven van een componist om een eigen idioom te vinden, 'origineel' te zijn, en tegelijkertijd dicht bij een (misschien wel denkbeeldig) publiek te blijven. Want wie kan nog voldoende inspiratie putten uit een niet zelfgekozen artistiek isolement? De Belgische componist, dirigent en pianist Piet Swerts (1960, Tongeren) ongetwijfeld niet, dat maakt zijn muziek wel duidelijk. Hij mag in ons land misschien minder bekend zijn, hij componeerde wel meer dan 250 stukken in uiteenlopende stijlen en genres (waaronder kamer- en orkestmuziek, koor- en pianowerken). Over de uitvoering van zijn werk heeft hij zeker niet te klagen, want hij is een veelgevraagd componist. Het label Phaedra van zijn landgenoot Luc Famaey bracht in de geweldige serie 'In Flanders' Fields' het inmiddels maar liefst 95ste deel uit, ditmaal geheel gewijd aan de pianmuziek van Swerts.

De Amerikaanse pianist en 'Professor of Music' in de vakken 'Applied Piano, Music Theory, Chamber Music' Russell Hirshfield vroeg Swerts twee werken voor piano solo voor hem te schrijven. Dat werden he korte 'Histoire Perdue' (als hommage aan Claude Debussy) en 10 'Valses Enigmatiques', die beide op deze cd zijn vertegenwoordigd. De titel van deze cd, 'Seeker', verwijst naar 'Seeker of Truth', een fantasie voor piano solo die Swerts schreef in opdracht van de befaamde Koningin Elisabeth Wedstrijd in Brussel (in dit verband schiet me ineens een uitspraak van Béla Bartók te binnen: 'Competitions are for horses, not artists', maar dit terzijde). Aan dit in 1997 gecomponeerde werk zouden de concoursdeelnemers alleen al op het gebied van instrumentale kleuring en briljante virtositeit een hele kluif hebben gehad, maar Swerts schreef het speciaal voor de pianist Alan Weiss, die het ook in het Museum voor Schone Kunsten in Brussel ten doop hield. De titel van het werk is een rechtstreekse verwijzing naar een gedicht van E.E. Cummings: seeker of truth / follow no path / all paths lead where / truth is here. Een chromatisch motiefje van slechts vier noten blijkt voldoende om er een verbeeldingskrachtige fantasie van negen minuten uit te destilleren. Beethoven hield ook van korte motiefjes, getuige bijvoorbeeld de vier noten aan het begin van zijn Vierde pianoconcert en Vijfde symfonie (maar ook dit terzijde).

Swerts is voor mij de grootmeester van de metamorfose. Hij laat zijn motieven en thema's fascinerende gedaanteverwisselingen ondergaan, gebruikt transities als 'doorgang' naar nieuwe vergezichten (die bij nadere beschouwing gestoeld zijn en blijven op het basismodel) en blijkt en passant een oorspronkelijk denker in de omgang met de zo vaak beproefde variatievorm. De 'Sicilienne pour Nadine' is een briljant voorbeeld van zowel metamorfose als variatie ineengevlochten (het goed gekozen vertrekpunt is Bachs Sicilienne uit de Cantate 'Wir danken dir, Gott' BWV 29). We mogen ons in deze muziek allengs thuis voelen in de verlichte Franse toets van het pianospel. Met slechts weinig middelen worden kleurrijke waaiers opgetrokken en voor de pianist een geraffineerd klanktapijt uitgerold.

In de vijf préludes die (inderdaad!) aan Frédéric Chopin herinneren, maar toch hun eigen taal mogen spreken, moet de pianist Abdel Rachman El Bacha zich tijdens de première als een vis in het water hebben gevoeld. Dat geldt zeker ook voor Hirshfield die de zacht flonkerende pianistiek met zijn dromerige cachet feilloos recht doet.

De tien 'raadselachtige walsen' uit 2010 borduren virtuoos voort op de Minutenwals van Chopin. Evenals in de partita mag in dit geval iedere wals zich verheugen in een hoogsteigen toonsoort in afwisselend grote en kleine terts. Het begint in fis, stijgt en daalt, en eindigt in Des. Wie goed luistert hoort in de tweede wals het beginthema uit Beethovens Pastorale voorbijzweven en in de derde een heuse Hongaarse dans van Brahms. In de vierde wals wanen we ons in het Veneto van Vivaldi, de Lente uit zijn Vier Jaargetijden. Maar is ook een ruimhartig eerbetoon weggelegd voor Bach,. Messiaen en Copland. Het is ondanks die 'vreemde inbreng' zeker geen geen lappendeken geworden, integendeel. De muzikale 'raadsels' laten zich bovendien gemakkelijker oplossen dan die Elgar voor niet alleen ons maar ook zijn tijdgenoten in petto had.

Het poëtische en stemmingsvolle openingswerk, 'Le jardin à Giverny' (2003) is geënt op de betoverende tuinen van Giverny, zoals die door de schilder Claude Monet onnavolgbaar werden vereeuwigd.

De eigentijds vormgeven Partita dateert uit 1986 en is de daarmee de oudste compositie op deze prachtige cd. Zevendelig, met de traditionele barokdansen in tweestemmige polyfonie gegoten, worden we vergast op een spel dat zich afspeelt binnen elkaar naadloos opvolgende, stijgende kwarten (fis, B, e, A, d, G, c), waarvan de uitwerking zowel des Bachs als des Swerts zijn, een fenomenale symbiose die mijn hart onmiddellijk heeft gestolen. Piet Swerts is een componist naar mijn hart. Russell Hirshfield een pianist naar mijn hart. De pianoklank is fraai naturel vastgelegd. De pianist mag van de opnametechnicus echt het werk doen en het instrument is gestemd zoals het hoort. De toelichting in het boekje is tevens in het Nedertlands geschreven. Jawel!


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links