CD-recensie

 

© Aart van der Wal, maart 2024

Slow Roads

Vukosavljevic: The Ladder - When you are able to become the patterns of the earth - Tryptich - Ramum Olivae - Porete - Echo - The Ladder II - Psalm

Tineke Steenbrink, Lise Morrison, Francesca Ajossa, Jan Hage (orgel)
elsewhere 027 • 45' •
Opname: 2022, Kantens, Krewerd, Midwolde, Oosthuizen, Zeerijp

 

Dit zijn acht hedendaagse orgelstukken (ze werden gecomponeerd tussen 2019 en 2022) die er echt toe doen en ongetwijfeld menige organist die in de eigentijdse muziek is geïnteresseerd, mogelijk doet watertanden. Bovendien: zo omvangrijk is het repertoire in dit opzicht niet.

Slow Roads werd uitgebracht door een mij onbekend muzieklabel: Elsewhere Music en is wat mij betreft gelijk een voltreffer, met in het middelpunt de Servische componist Ivan Vukosavljevic (*1986), die sinds 2014 in ons land woont. Ik kende hem, zij het niet meer dan oppervlakkig, van zijn stuk Atlas Slave, een boeiend werk (waarin de gitaar wordt bespeeld met een strijkstok) dat in 2017 werd genomineerd voor de Gaudeamus Muziekprijs tijdens de Gaudeamus Muziekweek, maar uiteindelijk niet als winnaar uit de bus kwam (de prijs ging naar Aart Strootman).

Extra bijzonder is dat Vukosavljevic bij het componeren een orgel in de zogenoemde ¼-komma-middentoonstemming in gedachten had, de meest bekende vorm van de middentoonstemming zoals die al in 1523 werd beschreven en waarbij vier 'gestapelde' kwinten per saldo een volkomen zuivere grote terts opleveren (het wordt hier nader omschreven).

Maar afgezien van de nogal droge theorie: voor de organist én de toehoorder betekent dit dat de ¼-komma-middentoonstemming voor de meest zuivere klank zorgt. Al zit er een danige adder onder het gras omdat in de gebruikelijke (lees: normale) of evenredig zwevende stemming (temperatuur) zonder enig probleem in iedere willekeurige toonsoort kan worden gespeeld, hetgeen op een instrument in middentoonstemming evenwel niet mogelijk is. Dat geldt dan met name - we houden het eenvoudig - voor de 'zwarte' toetsen, waarbij het vierde kruis of de derde mol een ware uitdaging wordt. De kwint gis-es klinkt in die middentoonstemming zelfs zo onzuiver (dissonant) dat het in lang vervlogen tijden werd geassocieerd met een soort 'huilen' (vandaar de naam 'wolfskwint'). Toch klinkt (barok)muziek door de van nature gegeven zuiverheid van de middentoonstemming aanmerkelijk mooier dan in de normale stemming.

Dat Vukosavljevic anno nu de acht orgelstukken in de (aldus stokoude) middentoonstemming heeft gecomponeerd lijkt op zich uniek of anders wel bijzonder, maar dat is het niet, want andere toondichters hebben er zich - en niet zonder succes - al eerder aan gewaagd, met wellicht als meest bekende onder hen Bernard Foccroule, tevens organist van grote allure (hij legde voor het label Ricercare onder meer Bachs complete orgelwerk vast, waarvan een bespreking nog moet volgen).

De op dit album samengebrachte orgelstukken zijn aangepast aan speciaal daarvoor uitgekozen, Noord-Nederlandse middentoonorgels (ze zijn in ons land gelukkig nog steeds, zij het beperkt voorhanden), te beginnen bij het orgel in de Antoniuskerk in Kantens, waar Tineke Steenbrink Poreto en Echo (naar Sweelinck) vastlegde. De tweede bestemming was de Mariakerk in Krewerd (een dorpje van niet meer dan zo'n tachtig zielen). Daar wijdde Lise Morrison zich aan The Ladder. Vervolgens was het de beurt aan Francesca Ajossa met Ramum Olivae op het orgel in de uit de twaalfde(!) eeuw stammende Romaanse kerk in Midwolde. De Sint-Nicolaaskerk in Oosthuizen was voor Jan Hage de bijzondere locatie voor de uitvoering van Tryptich. De laatste halteplaats was de Jacobuskerk in Zeerijp, met opnieuw Tineke Steenbrink in When you are able to become the patterns of the world, The Ladder II en Psalm. De albumtitel, Slow Roads, is van deze 'reizende onderneming' afgeleid.

De uitvoeringen - het spreekt niet vanzelf, maar dankzij dit zéér selecte gezelschap is het dat wel - zijn ronduit exemplarisch, terwijl de opname (Daniël van Horssen) niets te wensen overlaat. De mixing was in handen van de componist en voor de mastering tekende Taku Unami. Zeker niet in de laatste plaats is de pure, zuivere klank van deze orgels op zich al een lust voor het oor.

De informatie in het cd-boekje is nogal karig uitgevallen, maar wie er (veel) meer over wil weten, en dat is zeker aan te raden, verwijs ik graag naar de website van de componist (klik hier). Wel alleen in het Engels, maar dat zal voor de meesten onder ons niet echt op een bezwaar stuiten.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links