CD-recensie

 

© Aart van der Wal, februari 2019

 

Schumann: Celloconcert in a, op. 129 - Adagio & Allegro op. 70 - Fantasiestücke op. 73 - Fünf Stücke im Volkston op. 102 - Fantasiestücke op. 88

Gauthier Capuçon (cello), Renaud Capuçon (viool), Martha Argerich (piano), Chamber Orchestra of Europe o.l.v. Bernard Haitink
Erato 0190295634216 • 78' •
Live-opname: 12-13 september 2015, Concertgebouw, Amsterdam (op. 129); juni 2010 (op. 70); 22 juni 2011 (op. 73); 25 september 2012 (op. 102); juni 2009 (op. 88); Auditorio Stelio Molo Lugano

   

Bernard Haitink hoopt op 4 maart a.s. 90 te worden. Dat is meer dan een respectabele leeftijd. En wie weet hoeveel goede jaren hem nog zijn gegund en hij zelfs kan blijven dirigeren, hoewel hij - verstandig genoeg - in het komende seizoen 2019/20 zijn dirigeerverplichtingen heeft geschrapt. Hij zal bovendien als geen ander beseffen dat slechts een ongelukkige val een toch al broos lichaam gewoon teveel kan zijn.

Je zou denken dat wie zo oud is, het bioritme een andere koers heeft aangenomen, maar daarvan is op het podium bij Haitink geen enkele sprake. Sterker nog: zijn musiceren getuigt nog steeds van een bijna jeugdige energie, een fenomeen dat hij deelt met nog zo'n coryfee: Herbert Blomstedt (91). Wat beide dirigenten niet alleen qua leeftijd, maar ook in artistiek opzicht met elkaar verbindt is de absolute muzikale integriteit die zij uitstralen. Wat overigens niet wil zeggen dat alles wat zij hebben gedaan in goud is veranderd. Zo gemakkelijk worden de kaarten niet geschud. Maar een feit is dat het de muziek is die vooropstaat en niet zijzelf. Ze hebben daarom niets met het vermarkten van hun talent, zoals ze ook niets hebben met de in de afgelopen halve eeuw sterk toegenomen vercommercialisering van het muziekbedrijf überhaupt, te beginnen bij Herbert von Karajan, die in het begin van de jaren zestig met zijn tweede Beethoven-cyclus (de eerste was voor EMI met het Philharmonia Orchestra, de tweede voor Deutsche Grammophon met de Berliner Philharmoniker) de klassieke muziek niet in de laatste plaats als een sterk geprofileerd marketinginstrument ging gebruiken. Alles leek daarin tot in de perfectie te passen: de zwarte coltrui, de geloken of zelfs gesloten ogen, de coiffure, de jetset, het privévliegtuig, sportwagens, you name it. Niet de klassieke muziek was de Heilige Graal, maar de uitbating ervan. Goed, dat is geschiedenis, al is het er wel een die tot de dag van vandaag zijn onmiskenbare uitlopers heeft.

Maar terug naar Haitink, wiens gebaren met het vorderen van de leeftijd steeds soberder zijn geworden. Misschien hing het mede samen met de fysieke inspanning die het dirigeren nu eenmaal met zich brengt, maar ondanks de onherroepelijke beperkingen die een hoge leeftijd met zich mee brengt hield en houdt hij een enorme greep op het orkest en daarmee op de muziek. Een korte wenk, incidenteel oogcontact, het blijkt ruim voldoende om een indrukwekkende gloed aan het ensemble te ontlokken en de emotie haar – altijd weer bijzondere - werk te laten doen. Haitink is dus bij uitstek een dirigent die aantoont dat met minimale middelen een optimaal resultaat kan worden bereikt. Wat niet gezegd wil zijn dat extraverte uitbundigheid per definitie tot een mindere uitkomst leidt. Iedere dirigent heeft nu eenmaal zijn eigen ‘stijl'.

Hoe Haitink zelf over zijn musiceren dacht is heel lang verborgen gebleven. Hij lichtte, soms na lang aandringen, slechts incidenteel en dan niet meer dan een tipje van de sluier op. Hij placht te zeggen: “In plaats van over mij te praten: kom naar mijn concerten.” Eerst collega Niek Nelissen slaagde erin om Haitink echt uit zijn tent te lokken: ‘Als je het een beroep kunt noemen' (hier besproken), in boekvorm verschenen diepte-interviews met een groot dirigent.

Deze Schumann-cd is samengesteld uit relatief oud materiaal (de opnamegegevens vindt u hierboven). Haitink was 86 toen de opname van het celloconcert werd gemaakt. Het is een warme, maar tevens kraakheldere visie op een nog steeds onderschat werk. De uitvoering is warmer en geplooider dan die met de Berliner Philharmoniker, naar mijn gevoel een eeuwigheid geleden verschenen op het Philips-label. Ik heb het opgezocht: het was in 1992, met Heinrich Schiff als solist, die op dezelfde cd tevens op. 70, 73 en 102 voor zijn rekening nam, samen met de pianist Gerhard Oppitz; nog steeds een fraaie uitgave, zij het opnametechnisch wat minder (het was in de tijd dat de producer en opnameleider Volker Straus graag zoveel mogelijk microfoonkanalen inzette).

De uitvoering van het celloconcert door het Chamber Orchestra of Europe deed me sterk denken aan een bekende uitspraak van Leonard Bernstein: ‘It takes a fine orchestra to play Schumann'. Al gaat de aandacht natuurlijk primair uit naar de Franse cellist Gautier Capuçon, die met zijn gloedvolle toon en door expressieve geladenheid gedreven voor een sublieme vertolking van de solopartij heeft gezorgd. Het orkest sluit zich volmaakt daarbij aan. Als ‘vier handen op een buik' van toepassing is, dan hier wel: de samenwerking tussen solist en dirigent en daarmee het orkest is zo beeldend en doortrokken van hechtheid dat deze vertolking zeker exemplarisch mag worden genoemd. Wat duidelijk ook meespeelt is de bescheiden gehouden omvang van het orkest: de in sommige passages vrij dikke instrumentatie van Schumann (overigens een wezenskenmerk van zijn orkestwerken, zoals de dirigent Gustav Mahler al vaststelde en er ook naar handelde!) wordt op deze wijze niet onnodig uitvergroot.

De overige werken op deze cd, in verschillende jaren opgenomen tijdens het Martha Argerich festival in Lugano, vallen in de categorie kamermuziek en behoren zonder uitzondering tot de hoogtepunten van dit repertoire. Of anders gezegd: dit is de intieme Schumann op zijn best. Drie topsolisten (in de Fantasiestücke op. 88, in feite een vierdelig pianotrio, excelleert tevens de violist Renaud Capuçon, de broer van Gauthier) laten deze muziek diep glanzen, met de expressieve intensiteit die daarbij past. Een hartverwarmende cd!


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links