CD-recensie

 

© Aart van der Wal, mei 2014

 

   

Goerne Schubert Edition VIII

Schubert: An die untergehende Sonne D 457 - Der Tod und das Mädchen D 531 - Die Rose D 745 - Erinnerung (Totenopfer) D 101 - Litanei D 543 - Auf dem Wasser zu singen D 774 - Abendbilder D 650 - Nach einem Gewitter D 561 - Der Zwerg D 771 - Im Frühling D 882 - Die Blumensprache D 519 - Viola D 786 - An die Entfernte D 765 - Bei dir allein D 866 nr. 2 - Ganymed D 544 - Wanderers Nachtlied D 768 - Schäfers Klagelied D 121 - Heidenröslein D 257 - Rastlose Liebe D 138 - An den Mond D 259 - Trost in Tränen D 120 - Erster Verlust D 226 - Der Musensohn D 764 - Geheimes D 719 - Versunken d 715 - An Schwager Kronos D 369 - Geisternähe D 100 - Das war ich D 174 - Der Rosenband D 280 - Furcht der Geliebten D 285 - An Sie D 288 - Die Liebe hat gelogen D 751 - Lachen und Weinen D 777 - Dass sie hier gewesen D 775 - Der Einsame D 800 - Die Sterne D 684

Matthias Goerne (bariton), Helmut Deutsch en Eric Schneider (piano)

Harmonia Mundi HMC 902109.10 • 2.11 • (2 cd's)

Opname: april en juni 2011, januari 2012, februari 2012, Teldex Studio, Berlijn


Franz Schubert componeerde in zijn korte leven maar liefst meer dan zeshonderd liederen. Het begon al volkomen trefzeker en 'meisterhaft' met Gretchen am Spinnrade, met een diepgang die zeker voor een zeventienjarige ongehoord was en nog steeds is. Schuberts liederen munten uit door diversiteit en reikwijdte, waarvan aantal zelfs het predicaat 'muziekdrama', soms zelfs van epische proporties, verdienen. Het was Schubert die de 'begeleiding' naar nieuwe hoogten voerde, het instrument vaak een gelijkwaardige rol toebedeelde, of zich zelfs als de protagonist mocht ontpoppen.

Schuberts liederen behoren zonder enige twijfel tot de Grote Muziek, maar ze kunnen pas echt gaan 'leven' als ze een passende vertolking krijgen, waarbij het gaat om het juiste evenwicht tussen uitbeelding en vocale techniek. Kortom, het draait om evocatie en zangtechniek en wie daarin op de een of andere manier tekortschiet mist heel wat meer dan alleen de pointe. Schubert, de grote melodicus die bizarre harmonieën niet schuwde en zelfs in ogenschijnlijke eenvoud de hoogste eisen stelt. Hoe eenvoudig is het niet om de stap te zetten van het resignerende naar het larmoyante! Of om zoveel overvloedig drama in te vlechten dat het tegendeel wordt bereikt ((Der Doppelgänger is daarvan een schoolvoorbeeld).
Laat ik hier niet zeggen dat er geen liedteksten zouden zijn die intussen niet (zeer) gedateerd aandoen, maar laat ik dan gelijk vaststellen dat het veelal Schuberts muziek is die ze als het ware boven zichzelf uit (kunnen) tillen, nieuwe dimensies, zelfs nieuw panorama's opent. Het doet er daarbij niet toe welke elementen daarbij in het spel zijn: tot aan de obsessie grenzende intensiteit, tedere lyriek of samengebalde soberheid. Waarbij het zeker niet toevallig is dat de echt grote dichters de tijdloosheid van hun teksten menigmaal al bij voorbaat in hun hand hadden.

Het lot was Schubert niet goed gezind, hij werd op de proef gesteld, we weten er alles van. De ongelukkige die nog veel verder had kunnen reiken, als de dood niet tussenbeide was gekomen. In de woorden van de dichter Franz Grillparzer, gebeiteld op Schuberts grafsteen: Die Tonkunst begrub hier einen reichen Besitz,  aber noch viel schönere Hoffnungen '. Alsof de arme componist in 1828 nog niet genoeg had bereikt.
Zeker, Schuberts muziek had niet - zelfs niet in de 'grote' C-dur symfonie D 944 - het monumentale, revolutionair omhoogstuwende karakter van Beethovens muziek, maar zij had wel iets anders, dat voortdurende verlangen naar onbestemde verten, het romantisch gewortelde 'wandern' en dat onaardse, dat Schumann zo treffend met 'himmlische Länge' omschreef. Bij Schubert is de muzikale vorm in zijn grote werken niet zijn fort, hij bewandelt graag zijpaden die compositietechnisch niet altijd even logisch zijn, maar de onzegbare expressieve kracht ervan is ook vandaag de dag nog ongeschonden. Grote Muziek dus, het kan niet vaak genoeg worden gezegd.

Het zegt iets over de affiniteit met het Duits-Oostenrijkse kunstlied van de in 1967 in het Duitse Weimar geboren bariton Matthias Goerne dat we met deze achtste uitgave in zijn Schubertreeks zoveel muzikale en dichterlijke schoonheid in de schoot krijgen geworpen. Weimar was eens de woon- en werkplaats van Bach, Goethe, Schiller, Luther, Herder, Cranach, Wieland, Liszt en Gropius (van het Bauhaus). Maar mogelijk zegt het nog meer dat Goerne studeerde bij achtereenvolgens Hans-Joachim Beyer, Elisabeth Schwarzkopf en Dietrich Fischer-Dieskau.
Wie onbevangen naar Goernes Schubert luistert waant zich in een muzikaal landschap dat tot aan de verre einder een verbijsterende, adembenemende rijkdom biedt. Tekst en lied zijn volmaakt met elkaar vergroeid, de vocale en pianistieke symbiose is in een woord overweldigend. De uiterste expressie wordt niet geschuwd, het legato meesterlijk uitgesponnen, met een vrijheid die opzienbarend is, pulserend geladen en diep resonerend in de ziel.
Het valt eigenlijk niet goed onder woorden te brengen wat er zich hier in ruim twee afspeelt: stelt u zich voor dat Matthias Goerne, eminent begeleid door de pianisten Helmut Deutsch en Eric Schneider, in alle 36 liederen een onvergelijkelijk decor optrekt dat letterlijk reikt tot aan de 'Grenzen der Menschheit'. Goerne als 'Musensohn' die vocaal zo kan nuanceren dat ieder beeld op zich staat, van treffende eenvoud tot superieure gelaagdheid. Dat hij met behulp van meerdere pianisten deze liederen verkent, valt te prijzen: de bariton kent het belang van de pianist in de Schubert-liederen en heeft zich willen verzekeren van verschillende invalshoeken. Dat geldt niet minder voor de samengestelde volgorde van de liederen op deze cd, wat de gewenste afwisseling oplevert. Een groot aantal teksten stamt van Goethe, maar we vinden daaronder ook andere bekende namen, waaronder Claudius, Collin, Klopstock, Matthisson, Mayrhofer, Platner, Rückert, Schlegel en Seidl. Dat is hem uitstekend gelukt. De opname is een schoonheid. Het kan niet op.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links