CD-recensie

 

© Aart van der Wal, januari 2020

Prokofjev: Pianosonate nr. 2 in d, op. 14 - nr. 6 in A, op. 82 - nr. 8 in Bes, op. 84

Alexander Melnikov (piano)
Harmonia Mundi HMC 902202 • 70' •
Opname: juli 2014 en augustus 2015, Teldex Studio, Berlijn

   

Enige tijd geleden sprak ik een slavist over de Russische Bibliotheek van uitgeverij Van Oorschot. En dan in het bijzonder over de vertalingen die ik als 'uitstekend' beoordeelde. Als door een angel gestoken was zijn reactie: "Hoe weet jij dat?" Hij ging er voetstoots van uit dat ik de Russische taal niet machtig was; en terecht. Het was zijn overtuiging - en daarmee bevond hij zich naar eigen zeggen in de voetsporen van Karel van het Reve - dat geen enkele vertaling voldoende recht kon doen aan het Russische origineel. Er gingen naar zijn oordeel daardoor teveel nuances verloren, de interpunctie was anders, de woorden, de zinnen, de alinea's. Ook een vertaler moest, net als een musicus, 'interpreteren'. En dat gold trouwens ook voor andere talen. Vond hij. Hij herinnerde aan de nieuwste vertaling van Thomas Manns 'De Toverberg'. Die bleek volgens recensenten weer (veel) beter te zijn dan de vorige. Meer van deze tijd, het gold ook voor de elkaar steeds weer opvolgende bijbelvertalingen, steeds verder afdwalend van het origineel.

Er is zoiets als het idioom, de bijzondere, karakteristieke woorden en uitdrukkingen van een willekeurige taal, het taaleigene daarvan, met alle denkbare idiomatische verbindingen. Muziek is in die zin ook taal, zoals Leonard Bernstein in zijn nog steeds boeiende 'lectures' heeft willen aantonen, waarbij hij graag zijn landgenoot, de taalkundige Avram Noam Chomsky, erbij betrok. En terecht, want Chomsky stond en staat bekend als de belangrijkste en invloedrijkste taalwetenschapper van de vorige eeuw.

Dit schoot me te binnen toen ik naar Alexander Melnikovs Prokofjev luisterde. Het gevoel (ach, meer is het ook niet) dat een dergelijke vertolking van diens pianosonates alleen kan zijn weggelegd voor een Rus, onverschillig de generatie waaruit hij voortkomt. En dan te bedenken dat Prokofjev net zo goed als een kosmopoliet kan worden aangemerkt... En zoals in vrijwel alle muziek zijn er memorabele en alles overstijgende uitvoeringen. Dat stellen we niet objectief vast, maar dat zegt ons gevoel (en misschien een beetje kennis; alles helpt tenslotte).

Melnikov - ik blijf nog even bij die slavist - 'vertaalt' niet vanuit de een of andere westerse preoccupatie. Dat is - ik herhaal het nog maar even - geen zekerheid, maar mijn gevoel zegt dat. Vorige maand besprak ik de sonates 4, 7 en 9 en was mijn oordeel: een fenomenaal recital (klik hier). Muziek van een hallucinerend, spookachtig karakter, muziek ook die langs afgronden gaat, gehuld in elkaar razendsnel opvolgende gemoedsstemmingen, een duivels ingewikkeld parcours dat Melnikov volledig beheerst (waarbij ik bijna als vanzelfsprekend prompt aan Svjatoslav Richter moest denken). De techniek als vehikel voor wat verbeelding vermag. Onnavolgbaar? Ik heb er geen antwoord op. Ik ben geen Rus tenslotte. Maar het is in ieder geval op zijn minst uiterst verbazingwekkend.


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links