CD-recensie

 

© Aart van der Wal, juni 2010

 

 

Mozart: Symfonie nr. 39 in Es, KV 543 - nr. 40 in g, KV 550.

Freiburger Barockorchester o.l.v. René Jacobs.

Harmonia Mundi HMC 901959 • 66' •

 

 

 


De combinatie Freiburger Barockorchester en René Jacobs is net zo'n gelukkige als die van het Amsterdam Baroque Orchestra en Ton Koopman. Dat klinkt voorspelbaar, maar dat is het niet. Want dat is nu juist de kracht ervan: dat binnen de musicologisch, zo u wilt muziekhistorisch verantwoorde context het altijd verfrissend en soms zelfs uitgesproken verrassend is. KV 550 wordt ons met de beide klarinetten voorgezet, wat ik de meest voor de hand liggende keus vind, ook al weten we dat Mozart ze later toevoegde en daarvoor tevens de partijen van de fluiten en hobo's moest aanpassen. Vaststaat dat aan de uitvoering in de Weense toonkunstsociëteit in april 1791 de met Mozart bevriende klarinettisten Anton en Johann Stadler meewerkten, wat uiteraard Mozarts keus voor de beide klarinetten verklaart. In KV 543 ontbreken juist de hobo's.

Hoe fascinerend kunnen deze bijna 'doodgespeelde' werken nog zijn? Ik herinner me dat ik ergens in de jaren zeventig zo'n mooie Decca-lp uit de beroemde SXL-serie kocht met daarop Mozarts Symfonie nr. 40 en de Serenate Notturna KV 239, gespeeld door het English Chamber Orchestra onder leiding van Benjamin Britten (uiteraard nu ook op cd verkrijgbaar). Ik viel zowat van mijn stoel: de ene componist die een diepe buiging maakte naar de andere componist en met een vertolking kwam die KV 550 voorstelde als Mozarts Eroica. Het menuet had ik nog nooit zo wrang gehoord, door de finale woei een gure wind en het Andante was vervuld van bijna romantische woelingen. En dan al die herhalingen die werden gespeeld! Het werk kreeg er extra imposante dimensies door. Men kon het ermee eens zijn of niet, maar het was wel een enorme creatieve, herscheppende kracht die de uitvoering van begin tot eind leek te beheersen.

Jacobs en zijn ensemble volgen een vergelijkbaar parcours, zij het dat zij zich hebben vastgebeten in de historiserende uitvoeringspraktijk en daarom andere en vaak stevige accenten plaatsen. Maar wat hun uitvoeringen zo bijzonder maakt is niet de onderstreping van het melodieuze karakter van deze muziek, maar het tragische, ja zelfs handenwringende element dat in deze beide werken in ruime mate voorhanden is maar helaas o zo vaak wordt genegeerd. Dit zijn stukken die resideren in de wereld van de opera, en dan met name in die van Don Giovanni, en dat is precies wat Jacobs' directie zo duidelijk onderstreept. Bovendien staat het allemaal als een huis, is het als geheel en in detail volmaakt vormgegeven en is het alleen al een genot om naar dit technisch sublieme spel te luisteren. Een extra winstpunt zijn de herhalingen die niet, zoals meestal, 1:1 op cd worden gezet (een kwestie van kopiëren...), maar in dit geval echt anders klinken dankzij inventieve ornamentatie. Zo ging het in Mozarts tijd er ook aan toe. Kortom, dit zijn verbeeldingsvolle en vaak zeer pittige vertolkingen, waarin wordt afgerekend met de zoetsappigheid in Mozart. Zo heeft Jacobs in KV 543 heel goed begrepen dat de scherpe dissonanten waarmee het werk opent, niet zomaar op zichzelf staan, maar feitelijk het gehele werk beheersen. Zelfs het anders zo elegante en gladgestreken trio ontkomt er nu niet aan. Het levert een heel andere kijk op deze symfonie op. Er zal wel veel kritiek op Jacobs benadering komen, maar dat moet dan maar op de koop toe worden genomen. Britten overkwam hetzelfde toen die inmiddels roemruchtige Decca-lp uitkwam. Vaak kijken musici verder dan recensenten!

De in november 2008 in de Paulussaal in Freiburg gemaakte opname is bijzonder transparant, wat de waarde van deze uitgave nog eens nadrukkelijk verhoogt. Er is geen partituur nodig om de belangrijke tussen- en nevenstemmen goed te kunnen volgen. Het staat er allemaal magnifiek op, met nog een apart compliment voor de registratie van de houtblazers en (alleen in KV 543) de pauken. Twee overbekende werken wachten op uw ontdekkingstocht!


index

Home  -  Actueel  -  Audio  -  Muziek  -  Video  -  Boeken  -  Links